సముట్ఠానసీసో

పఠమపారాజికసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౫౮. కిమత్థం ‘‘మేథునం సుక్కసంసగ్గో’’తిఆదివచనం వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఇదానీ’’తిఆది. తత్థ తత్థాతి ‘‘మేథునం సుక్కసంసగ్గో’’తిఆదివచనే. సముట్ఠానసీసన్తి సముట్ఠానానం, సముట్ఠానేసు వా సీసం. సేసానీతి పఠమపారాజికతో సేసాని పఞ్చసత్తతి సిక్ఖాపదాని. తేనాతి పఠమపారాజికేన. ‘‘సుక్కసంసగ్గో’’తిఆదివచనం సంవణ్ణేన్తో ఆహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. తత్థ తత్థాతి ‘‘సుక్కసంసగ్గో’’తిఆదివచనే.

ఖుద్దకవణ్ణనావసానేతి ఖుద్దకట్ఠకథాయ అవసానే.

లిఙ్గవిపరియాయోతి లిఙ్గవిపల్లాసో. కాయమానసికా కతాతి ఏత్థ కాయమానసేసు పవత్తా కాయమానసికాతి వుత్తే సముట్ఠానాతి ఆహ ‘‘కాయచిత్తసముట్ఠానా కతా’’తి.

దుతియపారాజికసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౫౯. ఇదం సముట్ఠానం ఏకం సముట్ఠానసీసన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘అదిన్నాదాన’’న్తి ఇమినా అదిన్నన్తి ఏత్థ సముదాయనామే ఏకదేసవోహారోతి దస్సేతి. సేసానీతి దుతియపారాజికతో సేసాని ఏకూనసత్తతి సిక్ఖాపదాని. తేనాతి దుతియపారాజికేన. తత్థాతి ‘‘విగ్గహుత్తరీ’’తిఆదివచనే. విగ్గహుత్తరీతిఆదిపదానం బ్యఞ్జనే ఆదరమకత్వా అత్థమేవ దస్సేతుం వుత్తం ‘‘మనుస్సవిగ్గహఉత్తరిమనుస్సధమ్మసిక్ఖాపదానీ’’తి. అనియతా దుతియికాతి ఆపత్తిం అపేక్ఖిత్వా పాళియం ఇత్థిలిఙ్గవసేన వుత్తం, అట్ఠకథాయం పన సిక్ఖాపదం అపేక్ఖిత్వా నపుంసకలిఙ్గవసేన దుతియన్తి వుత్తం.

సముట్ఠానా తికా కతాతి ఏత్థ ‘‘తికసముట్ఠానా’’తి వత్తబ్బే పదవిపరియాయవసేన కకారస్స దీఘవసేన సముట్ఠానా తికాతి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తికసముట్ఠానా కతా’’తి.

సఞ్చరిత్తసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౦. ‘‘సఞ్చరీ’’తి ఇదం తావ సఞ్చరిత్తం నామ ఏకసముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని.

విభఙ్గే ఆగతేన ‘‘రిఞ్చన్తీ’’తి (పారా. ౫౭౬) పదేన ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదం ఉపలక్ఖిత్వా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘విభఙ్గే రిఞ్చన్తి ఉద్దేసన్తి ఆగత’’న్తి.

‘‘యావ ద్వారకోసా అగ్గళట్ఠపనాయ’’ ఇతి (పాచి. ౧౩౫-౧౩౬) చ ‘‘అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరం దదేయ్య’’ఇతి (పాచి. ౧౬౯) చ ‘‘చీవరం సిబ్బేయ్య’’ఇతి (పాచి. ౧౭౬-౧౭౭) చ వుత్తసిక్ఖాపదత్తయన్తి యోజనా.

‘‘సమణచీవరేన చా’’తి ఏవం వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘సమణచీవరం దదేయ్యా’’తి ఇదం (పాచి. ౯౧౭) వచనం సన్ధాయాతి సమ్బన్ధో.

సమనుభాసనాసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౧. భేదన్తి ఇదం సమనుభాసనం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని.

కథినసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౨. ఉబ్భతన్తి ఇదం కథినసముట్ఠానం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని.

ఆవసథేన సద్ధిన్తి ఆవసథసద్దేన సద్ధిం.

ఏళకలోమసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౩. ‘‘ఏళకలోమా’’తి ఇదం ఏళకలోమసముట్ఠానం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం. ఇతోతి యథావుత్తతో. పాళిన్తి మాతికాపాళిం. విరజ్ఝిత్వాతి పుబ్బాపరతో విరాధేత్వా. యథాతి యేనాకారేన. పనసద్దో అనుగ్గహత్థో. కిఞ్చాపి లిఖన్తి, పన తథాపీతి యోజనా. ఏవన్తి తథాకారేన. అత్థానుక్కమోతి అత్థస్స అనుక్కమో.

‘‘అభిక్ఖుకావా సేన చా’’తి ఏతం వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘అభిక్ఖుకే ఆవాసే వస్సం వసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౪౭) ఇదం వచనం సన్ధాయాతి సమ్బన్ధో. ‘‘భిక్ఖునీ’’తిఆదినా వుత్తానీతి సమ్బన్ధో. ఆదిసద్దేన ‘‘సిక్ఖమానా చ సామణేరీ గిహినియా’’తి పాఠం సఙ్గణ్హాతి.

పదసోధమ్మసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౪. పదన్తి ఇదం పదసోధమ్మసముట్ఠానం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని. ‘‘తథా అత్థఙ్గతేన చా’’తి ఏతం వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘అత్థఙ్గతే సూరియే ఓవదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౫౪-౧౫౫) ఇదం వచనం సన్ధాయాతి సమ్బన్ధో. అనోకాసో చ…పే… సన్ధాయ వుత్తన్తి (పాచి. ౧౨౧౯-౧౨౨౧) ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

అద్ధానసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౫. అద్ధానన్తి ఇదం అద్ధానసముట్ఠానం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని.

థేయ్యసత్థసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౬. థేయ్యసత్థన్తి ఇదం థేయ్యసత్థసముట్ఠానం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసాని. ‘‘బ్యూహేన సత్తమా’’తి ఇదం వచనం వుత్తన్తి యోజనా. తదనన్తరమేవాతి తస్స సిక్ఖాపదస్స అనన్తరమేవ, ‘‘ఆగత’’ఇతి సమ్బన్ధో.

ధమ్మదేసనాసముట్ఠానవణ్ణనా

౨౬౭. ధమ్మదేసనాసముట్ఠానే సముట్ఠానసీసం నత్థి, సబ్బాని ఏకదస సిక్ఖాపదాని సమ్పిణ్డేత్వా ధమ్మదేసనాసముట్ఠానానీతి వుత్తాని. ఏవన్తిఆది నిగమనం. తేసన్తి తేసం సిక్ఖాపదానం. సమ్భిన్నసముట్ఠానన్తి సంసగ్గసముట్ఠానం. తివిధన్తి భూతారోచనచోరివుట్ఠాపనఅననుఞ్ఞాతసముట్ఠానవసేన తిప్పకారం. తన్తి నియతసముట్ఠానం, హోతీతి సమ్బన్ధో. పున తన్తి నియతసముట్ఠానం, దస్సేతున్తి సమ్బన్ధో. పున తన్తి వచనం. నేత్తిధమ్మానులోమికన్తి ఏత్థ కాయవాచం నేతి వినేతీతి నేత్తి, కాయవాచం నేతి వినేతి ఏత్థ, ఏతాయాతి వా నేత్తి. ధమ్మోతి పాళి. సా హి యస్మా అత్థం ధారేతి, తస్మా ధమ్మోతి వుచ్చతి. నేత్తియేవ ధమ్మో నేత్తిధమ్మో, తస్స అనులోమికం నేత్తిధమ్మానులోమికం. తేన వుత్తం ‘‘వినయపాళిధమ్మస్స అనులోమ’’న్తి.

ఇతి సముట్ఠానసీసవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.