కథినభేదం

కథినఅత్థతాదివణ్ణనా

౪౦౩. కథినే ఖన్ధకేతి కథినక్ఖన్ధకే. పుబ్బేతి కథినక్ఖన్ధకే.

౪౦౪. పయోగస్సాతి ఏత్థ పయోగో నామ కోతి ఆహ ‘‘చీవరధోవనాదినో’’తిఆది. ఏత్థ ఆదిసద్దేన విచారణఛేదనబద్ధనసిబ్బనరజనకప్పబిన్దుఆదియనాని ఛ పుబ్బకరణాని సఙ్గణ్హాతి. ఉదకాహరణాదికో యో పయోగో కరీయతీతి యోజనా. అనన్తరో నామ అతీతానన్తరఅనాగతానన్తరవసేన దువిధో, ఇధ అనాగతానన్తరోయేవ అధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘అనాగతవసేనా’’తి. ఉదకాహరణాదిపయోగే హి ఉప్పన్నే పచ్ఛా ధోవనాదిపుబ్బకరణస్స ఉప్పత్తితో తప్పయోగస్స అనాగతవసేనేవ పచ్చయో. సమనన్తరపచ్చయేనాతి ఏత్థ సంసద్దో సుట్ఠుఅత్థోతి ఆహ ‘‘సుట్ఠు అనన్తరపచ్చయేనా’’తి. ‘‘ఆసన్నతర’’న్తి ఇమినా సుట్ఠుభావం దస్సేతి. ‘‘పయోగస్సా’’తి పదం ‘‘ఆధారభావ’’న్తి పదే సామీ, ‘‘పచ్చయా హోన్తీ’’తి పదే సమ్పదానం. ‘‘నిస్సయ’’న్తి పదం ‘‘ఆధారభావ’’న్తి పదేన సంవణ్ణేతి. ‘‘ఉపేతేనా’’తి ఇమినా ఉపసద్దస్స ఉపగమనత్థం దస్సేతి, బలవత్థం పటిక్ఖిపతి. పఠమన్తి పయోగతో, పయోగస్స వా తావ. ఇమినా పురేజాతపచ్చయేనాతి ఏత్థ పురేసద్దో పఠమత్థోతి దస్సేతి. పచ్ఛాతి పయోగతో, పయోగస్స వా పరం. అపుబ్బం అచరిమన్తి ఏకపహారేన. ఇమినా సహజాతసద్దస్స అత్థం దస్సేతి.

ఏవం పుచ్ఛిత్వాతి సమ్బన్ధో. యన్తి ధమ్మజాతం. ఇదాని ఆహాతి సమ్బన్ధో. యస్సాతి పయోగాదికస్స. తదేవాతి ధమ్మజాతమేవ. తస్సాతి ‘‘పుబ్బకరణం పయోగస్సా’’తిఆదివచనస్స అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. ‘‘పయోగస్స కతమే ధమ్మా’’తిఆది యం వచనం వుత్తం, తత్థ విస్సజ్జనం మయా వుచ్చతేతి యోజనా. ఇమినా పాళియం అజ్ఝాహరిత్వా యోజేతబ్బభావం దస్సేతి. చతూహి పచ్చయేహి పచ్చయాకారం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘పయోగస్స హీ’’తిఆది. పయోగస్స పుబ్బకరణం పచ్చయో హోతీతి సమ్బన్ధో. ఉద్దిట్ఠధమ్మేసూతి ‘‘అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో’’తిఆదినా ఉద్దిట్ఠేసు ధమ్మేసు పురేజాతపచ్చయో పనేసాతి సమ్బన్ధో. అథ వా ఉద్దిట్ఠధమ్మేసూతి పుబ్బకరణవసేన ఉద్దిట్ఠేసు ధోవనాదిధమ్మేసు ఏకధమ్మమ్పీతి సమ్బన్ధో. న లభతీతి ఉదకాహరణాదిపయోగస్స పుబ్బే న లభతి. అయన్తి ఉదకాహరణాదిపయోగో. పచ్ఛాజాతపచ్చయం పన లభతీతి ఉదకాహరణాదిపయోగో పచ్ఛాజాతపచ్చయం లభతి. కస్మా లభతీతి ఆహ ‘‘పచ్ఛా ఉప్పజ్జనకస్స హీ’’తిఆది. పచ్ఛాతి పయోగస్స, పయోగతో వా పరం. హి యస్మా కయిరతి, తస్మా లభతీతి యోజనా. సహజాతపచ్చయం పన న లభతీతి సమ్బన్ధో. మాతికాపలిబోధానిసంససఙ్ఖాతేతి అట్ఠమాతికాద్వేపలిబోధపఞ్చానిసంససఙ్ఖాతే. అఞ్ఞోతి పన్నరసహి ధమ్మేహి అఞ్ఞో. పయోగాదీసూతిఆదిసద్దేన పుబ్బకరణపచ్చుద్ధారఅధిట్ఠానాని సఙ్గణ్హాతి. ఏతేనుపాయేనాతి ఏతేన యథావుత్తఉపాయేన.

పుబ్బకరణనిదానాదివిభాగవణ్ణనా

౪౦౬-౭. ద్విక్ఖత్తుం పుచ్ఛితత్తా ‘‘పుచ్ఛాద్వయ’’న్తి వుత్తం. హేతుపచ్చయానం సరూపం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఛ చీవరానీ’’తి. కస్మా వేదితబ్బానీతి ఆహ ‘‘పుబ్బపయోగాదీనఞ్హీ’’తిఆది. హీతి యస్మా. తానియేవాతి ఛ చీవరాని ఏవ. ఏవసద్దో పచ్ఛాపి యోజేతబ్బో, తాని ఏవాతి అత్థో. హీతి సచ్చం, పుబ్బకరణాదీని న అత్థీతి యోజనా.

౪౦౮. ‘‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా’’తిఆదినా వచీభేదాకారం దస్సేతి. కథినత్థారకేన యస్మా పచ్చుద్ధారో చ అధిట్ఠానఞ్చ కరీయతి, తస్మా కిరియాతి వుచ్చతి. తేన వుత్తం ‘‘పచ్చుద్ధారో చేవ అధిట్ఠానఞ్చా’’తి.

౪౧౧. వత్థువిపన్నాదీనం సరూపం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అకప్పియదుస్సం హోతీ’’తిఆది. వినాసం, వికారం వా పజ్జతీతి విపన్నం, వత్థుమేవ విపన్నం వత్థువిపన్నం.

కథినాదిజానితబ్బవిభాగవణ్ణనా

౪౧౨. తేసఞ్ఞేవ ధమ్మానన్తి ఏత్థ ధమ్మానం సరూపం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యేసు రూపాదిధమ్మేసూ’’తి. తత్థ రూపాదిధమ్మేసూతి వణ్ణగన్ధాదీసు సుద్ధట్ఠకరూపకలాపధమ్మేసు. సతీతి సన్తేసు. తేసన్తి రూపాదీనం ధమ్మానం. ‘‘సమోధాన’’న్తి ఇమినా సఙ్గహోతి పదస్స అత్థం దస్సేతి. ‘‘మిస్సీభావో’’తి ఇమినా సమవాయోతి పదస్స అత్థం దస్సేతి. అవయవధమ్మానం సం ఏకభావస్స గహణం సఙ్గహో. అవయవధమ్మానం సమం అయనం పవత్తనం సమవాయో. బహూసు ధమ్మేసూతి బహూసు పరమత్థపఞ్ఞత్తిధమ్మేసు. నామమత్తన్తి నామపఞ్ఞత్తిమత్తం. పుబ్బేతి కథినక్ఖన్ధకే.

‘‘కారణేహీ’’తి ఇమినా ఆకారసద్దో కారణత్థోతి దస్సేతి. యన్తి వచనం.

౪౧౬. ఉప్పజ్జన్తీతి కథినుద్ధారా ఉప్పజ్జన్తి. కిన్తి కిం అత్థజాతం. సబ్బేపి కథినుద్ధారాతి సమ్బన్ధో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. ఏత్థాతి కథినుద్ధారేసు. పురిమా ద్వేతి అన్తరుబ్భారసహుబ్భారవసేన పురిమా ద్వే. ఏతేసఞ్చాతి పురిమానం ద్విన్నఞ్చ. ఇతరేతి అవసేసా కథినుద్ధారా. తేసుపీతి ఇతరేసు కథినుద్ధారేసు. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం కథినవినిచ్ఛయే.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

పఞ్ఞత్తివగ్గవణ్ణనాయ

యోజనా సమత్తా.