౭. సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకం

ఛసక్యపబ్బజ్జాకథా

౩౩౦. సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకే అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతాతి ఏత్థ అభిపుబ్బో ఞాతసద్దో పాకటత్థోతి ఆహ ‘‘పాకటా పాకటా’’తి. కాళుదాయిప్పభూతయోతి కాళుదాయిఆదయో. పరివారేహి సద్ధిం దస దూతా చ అఞ్ఞే చ బహూ జనా సక్యకుమారా నామాతి యోజనా. అమ్హేసూతి సక్యకులసఙ్ఖాతేసు అమ్హేసు, నిద్ధారణే భుమ్మం. ఇమినా పాఠసేసం దస్సేతి. ‘‘కులతో’’తి ఇమినా ‘‘కులా’’తి ఏత్థ నిస్సక్కత్థే నిస్సక్కవచనన్తి దస్సేతి. ఘరావాసత్థన్తి ఏత్థ ఘరే ఆవసన్తానం మనుస్సానం కిచ్చన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఘరావాసే య’’న్తిఆది. తత్థ యన్తి యంకిఞ్చి. ఉదకం నిన్నేతబ్బన్తి ఏత్థ ఉదకం నీహరిత్వా నేతబ్బం అపనేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యథా ఉదకం సబ్బట్ఠానేసు సుసం హోతీ’’తి. సుసన్తి సుక్ఖం. తిణానీతి సస్సదూసకాని తిణాని. ‘‘ఉద్ధరితబ్బానీ’’తి ఇమినా నిద్ధాపేతబ్బన్తి ఏత్థ ధుధాతుయా పప్ఫోటనధంసనత్థే దస్సేతి. భుసాతి సస్సనాళదణ్డా, తేహి మిస్సా పలాలా భుసికా. ఓఫుణాపేతబ్బన్తి ఏత్థ ఫుణధాతుయా అవకిరణత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపనేతబ్బ’’న్తి. త్వఞ్ఞేవ ఘరావాసత్థేన ఉపజానాతి ఏత్థ ఘరావాసత్థేనాతి ఉపయోగత్థే కరణవచనం. ఉపజానాతి ఉపత్యూపసగ్గో ధాత్వత్థానువత్తకో, హివిభత్తి చ లోపో హోతి, తేన వుత్తం ‘‘త్వఞ్ఞేవ ఘరావాసత్థం జానాహీ’’తి. అహన్తి భద్దియకుమారనామకో అహం. తయాతి అనురుద్ధకుమారనామకేన తయా. ‘‘సద్ధిం పబ్బజిస్సామీ’’తి ఇమినా పాఠసేసం దస్సేతి. సేసన్తి ‘‘సద్ధిం పబ్బజిస్సామీ’’తి వచనం.

౩౩౧. నిప్పాతితాతి ఏత్థ నిక్ఖమిత్వా గమాపితాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘నిక్ఖామితా’’తి. మానస్సినోతి ఏత్థ మానం సయన్తి నిస్సయన్తీతి మానస్సినోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మానస్సయినో’’తి.

౩౩౨. యస్సన్తరతో న సన్తి కోపాతి ఏత్థ అన్తరసద్దో చిత్తవాచకో, తోపచ్చయో చ సత్తమ్యత్థవాచకోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యస్స చిత్తే’’తి. కస్మా కోపా న సన్తీతి ఆహ ‘‘తతియమగ్గేన సమూహతత్తా’’తి. అనాగామిమగ్గేన దోసస్స సమూహతత్తా యస్స ఖీణాసవస్స చిత్తే కోపా న సన్తీతి అధిప్పాయో. ఇతి భవాభవతఞ్చ వీతివత్తోతి ఏత్థ అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యస్మా పనా’’తిఆది. తత్థ యస్మా పన వుచ్చతి, తస్మా ఏవమత్థో దట్ఠబ్బోతి యోజనా. విభవోతి పాపం వుచ్చతీతి సమ్బన్ధో. నను పాళియం ‘‘విభవో’’తి నత్థి, ‘‘అభవో’’తి ఏవ అత్థి, అథ కస్మా ‘‘విభవోతి అభవో’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘విభవోతి చ అభవోతి చ అత్థతో ఏకమేవా’’తి. ఇమినా సద్దతోయేవ నానన్తి దస్సేతి. యా ఏసా భవాభవతా వుచ్చతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘అనేకప్పకారా’’తి ఇమినా ఇతిసద్దస్స పకారత్థం దస్సేతి. చతూహిపి మగ్గేహి వీతివత్తోతి సమ్బన్ధో. తస్సాతి ఖీణాసవస్స.

౩౩౩. అహిమేఖలికాతి మేఖలా వియ మేఖలికా, అహిమేవ మేఖలికా అహిమేఖలికా. తమేవత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అహిం కటియం బన్ధిత్వా’’తి.

౩౩౪. సమ్మన్నతీతి ఏత్థ ‘‘సమ్మానేతీ’’తి చురాదిగణికధాతువసేన వత్తబ్బే దివాదిగణికధాతువసేన వుత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సమ్మానేతీ’’తి. అచిన్తేయ్యో హి పాళినయో. సమ్మానేతీతి సమ్మానం కరోతి. యన్తి కమ్మం. సోతి సత్థా. ఇమినా యం తుమోతి ఏత్థ తుమోతి రుళ్హీసద్దో ఇధ ‘‘సో’’తి సబ్బనామసద్దేన సదిసత్థోతి దస్సేతి.

పకాసనీయకమ్మాదికథా

౩౩౬. ‘‘ఖేళసదిసా’’తి ఇమినా మిచ్ఛాజీవేన ఉప్పన్నపచ్చయానం సదిసూపచారేన ఖేళభావం దస్సేతి. తస్మా ఖేళా వియాతి ఖేళో, మిచ్ఛాజీవపచ్చయా, ఖేళే అసతి భక్ఖతి అజ్ఝోహరతీతి ఖేళాసకోతి వచనత్థో కాతబ్బో. ఏతరహి పాళియం, అట్ఠకథాయఞ్చ ‘‘ఖేళాపకస్సా’’తి ఓట్ఠజేన పఠమక్ఖరేన పాఠో అత్థి.

౩౪౦. పత్థద్ధేనాతి ఏత్థ భూసో థద్ధో పత్థద్ధో, బాళ్హథద్ధోతి అత్థో. తేన వుత్తం ‘‘నిచ్చలేనా’’తి. పోత్థకరూపసదిసేనాతి ఏత్థ పోత్థకరూపం నామ వత్థదన్తాదిమయం, తేన సదిసో పోత్థకరూపసదిసో, తేన.

౩౪౨. రాజఞాతకా నామాతి ఏత్థ రఞ్ఞా జానియన్తి ‘‘అమ్హాకం గరూ’’తి రాజఞాతా, తేయేవ రాజఞాతకాతి అత్థో దట్ఠబ్బో. తదత్థం అధిప్పాయేన దస్సేన్తో ఆహ ‘‘రాజా అమ్హే జానాతీ’’తిఆది. పహట్ఠకణ్ణవాలోతి పహట్ఠో కణ్ణో చ వాలో చ ఏతస్సాతి పహట్ఠకణ్ణవాలో. బన్ధనిచ్చలేతి రజ్జువల్లీహి బన్ధో వియ నిచ్చలే, పహట్ఠకణ్ణవాలేతి సమ్బన్ధో. ‘‘కత్వా’’తి ఇమినా ‘‘అభిధావీ’’తి పదే కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి.

దుక్ఖఞ్హి కుఞ్జర నాగమాసదోతి ఏత్థ కుఞ్జరసద్దస్స ఆమన్తనపదభావం ఆవికరోన్తో ఆహ ‘‘భో కుఞ్జరా’’తి. నాగసద్దస్స అహినాగహత్థినాగేసు పవత్తనతో వుత్తం ‘‘బుద్ధనాగ’’న్తి. ఆసదోతి పదస్స ఆకోధేన సదనం ఉపగమనం ఆసదోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వధకచిత్తేన ఉపగమనం నామా’’తి. దుక్ఖన్తి ఏతరహి చ ఆయతిఞ్చ దుక్ఖకారణం. దుక్ఖం హీతి హిసద్దో పదపూరణమత్తం, అథ వా దుక్ఖమేవాతి అత్థో. ‘‘బుద్ధనాగం ఘాతకస్సా’’తి ఇమినా నాగం హనతీతి నాగహతోతి వచనత్థం దస్సేతి.

పటికుటియోవ ఓసక్కీతి ఏత్థ తథాగతస్స పటిముఖం కుటేన గమనమేతస్సాతి పటికుటియో, పటికుటియో ఏవ హుత్వా ఓసక్కీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తథాగతాభిముఖోయేవ పిట్ఠిమేహి పాదేహి ఓసక్కీ’’తి. ‘‘న జానాతీ’’తి ఇమినా లక్ఖ దస్సనఙ్కేసూతి ధాతుపాఠేసు (పాణినీ ౧౫౩౯ సద్దనీతిధాతుమాలాయం ౧౮ దకారన్తధాతు) వుత్తేసు అత్థేసు ఇధ దస్సనత్థోతి దస్సేతి. న లక్ఖితబ్బోతి అఞ్ఞేహి సప్పురిసేహి న లక్ఖితబ్బోతి అత్థో. ఏత్థ ణ్యపచ్చయో కత్తుకమ్మేసు హోతి, యకారస్స కకారం కత్వా అలక్ఖికోతి వుత్తం.

౩౪౩. ‘‘భుఞ్జితబ్బభోజన’’న్తి ఇమినా తికభోజనన్తి ఏత్థ యుపచ్చయస్స కమ్మత్థభావం దస్సేతి. తన్తి తికభోజనం. యథాధమ్మోతి ‘‘గణభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౨౦౯) వుత్తాయ మాతికావిభఙ్గపాళియా అనురూపం. పఞ్చవత్థుయాచనకథాతి పఞ్చ వత్థూని యాచనస్స కథా. ఆయుకప్పన్తి అవీచిమహానిరయే ఆయుకప్పం సన్ధాయ వుత్తం. అవీచిమహానిరయే ఆయుకప్పో నామ ఏకో అన్తరకప్పోతి జినాలఙ్కారటీకాదీసు (మి. ప. ౪.౧.౩; కథా. అట్ఠ. ౬౫౪-౬౫౭; ఇతివు. అట్ఠ. ౧౮; సారత్థ. టీ. చూళవగ్గ ౩.౩౪౩; అ. ని. టీ. ౩.౬౬౨) వుత్తో. ‘‘ఏకో అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పో’’తి సమ్మోహవినోదనాదీసు (విభ. అట్ఠ. ౮౦౯; మ. ని. అట్ఠ. ౩.౧౨౮; వి. వి. టీ. ౧.౪౧౦; వజిర. టీ. పారాజికణ్డ ౪౧౦) వుత్తో. సేట్ఠం పుఞ్ఞన్తి మహన్తం పుఞ్ఞం. ఇమినా బ్రహం పుఞ్ఞన్తి బ్రహసద్దో మహన్తత్థోతి దస్సేతి. బ్రహ వుద్ధియన్తి ధాతుపాఠేసు (పాణినీ ౭౩౫; సద్దనీతిధాతుమాలాయం ౧౬ హకారన్తధాతు) వుత్తత్తా బ్రహసద్దో మహన్తవాచకో హోతి. బ్రహధాతుతో అపచ్చయం కత్వా ‘‘బ్రహా’’తిపి, మపచ్చయం కత్వా ‘‘బ్రహ్మా’’తిపి పాఠో అత్థి. ఆయుకప్పమేవాతి సగ్గేసు ఆయుకప్పమేవ.

సఙ్ఘభేదకథా

౩౪౪. సోతి దేవదత్తో, గతో కిరాతి సమ్బన్ధో. తత్థేవాతి విహారసీమాయమేవ. ఆవేణికన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘతో ఆవేణికం.

౩౪౫. ఆగిలాయతీతి ఏత్థ ఆత్యూపసగ్గో అభిభవనత్థో, గిలేధాతు బాధనత్థోతి ఆహ ‘‘వేదనాభిభూతా బాధతీ’’తి. తన్తి పిట్ఠిం. పరస్స చిత్తం ఆదిసిత్వా దేసయతి ఏతాయాతి ఆదేసనా, సా ఏవ పాటిహారియం ఆదేసనాపాటిహారియం. అనుసాసతి ఏతాయాతి అనుసాసనీ, ఇమమేవత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఏవమ్పి తే’’తిఆది.

౩౪౬. మమానుక్రుబ్బన్తి ఏత్థ అనుత్యూపసగ్గో అనుకిరియత్థో కరధాతు అన్తపచ్చయో గచ్ఛన్తాదిగణోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మమానుకిరియం కురుమానో’’తి. ‘‘దుక్ఖితో’’తి ఇమినా కపణోతి ఏత్థ కపధాతు హింసనత్థోతి దస్సేతి. మహావరాహస్సాతి వరాహసద్దస్స సూకరత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘మహానాగస్సా’’తి. ‘‘పథవి’’న్తి ఇమినా మహిం వికుబ్బతోతి ఏత్థ మహీసద్దస్స ఏవంనామకం మహానదిం పటిక్ఖిపతి. ‘‘పదాలేన్తస్సా’’తి ఇమినా కరధాతుయా విత్యూపసగ్గవసేన పదాలనత్థం దస్సేతి. భిసం ఘసమానస్సాతి ఏత్థ మానసద్దో కత్వత్థోతి ఆహ ‘‘భిసం ఘసన్తస్సా’’తి. ఘసన్తస్సాతి భక్ఖన్తస్స. నదీనామకం తం పోక్ఖరణిన్తి యోజనా. ఇమినా నదీసు జగ్గతోతి ఏత్థ నదీ నామ పోక్ఖరణీతి దస్సేతి. జగ్గతోతి హత్థియూథం పాలేన్తస్స.

౩౪౭. ‘‘సుతాతి సోతా’’తి ఇమినా పాళియా ద్విధాభావం దస్సేతి. ‘‘నిస్సన్దేహో’’తి ఇమినా అసన్దిద్ధోతి ఏత్థ దిహధాతుం దస్సేతి, దిసధాతుం నివత్తేతి.

౩౫౦. బుద్ధసహస్సేనపీతి పిసద్దో గరహత్థో, పగేవ ఏకేన బుద్ధేనాతి దస్సేతి.

‘‘సత్తో’’తి ఇమినా కోచిసద్దస్స పధానపదం దస్సేతి. అట్ఠాతి ఆఖ్యాతపదస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఠితో’’తి. దేవదత్తోతి మే సుతన్తి ఏత్థ ‘‘మే’’తి పదం భగవన్తం సన్ధాయ వుత్తన్తి ఆహ ‘‘భగవతా’’తి. తదేవాతి సుతమేవ. ఇదన్తి ‘‘దేవదత్తోతి మే సుత’’న్తి వచనం. అనుచినాతీతి అనువడ్ఢేతి. ‘‘పత్వా’’తి ఇమినా ఆసజ్జనన్తి ఏత్థ సదధాతుయా గత్యత్థం, కిరియావిసేసనఞ్చ దస్సేతి. అవీచినిరయం పత్తోతి ఏత్థ ఇదాని న దేవదత్తో అవీచినిరయం పత్తో హోతి, ఆయతిం పన అవీచినిరయే అవస్సమ్భావియత్తా ‘‘అవీచినిరయం పత్తో’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఆసంసాయం అతీతవచన’’న్తి. ఆసంసాయన్తి అవస్సమ్భావియత్థే. భేస్మా హి ఉదధీ మహాతి ఏత్థ భేస్మాసద్దో భయానకపరియాయోతి ఆహ ‘‘భయానకో’’తి.

ఉపాలిపఞ్హాకథా

౩౫౧. ఏకతోతి ఏత్థ తోపచ్చయస్స సత్తమ్యత్థే పవత్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ధమ్మవాదీపక్ఖే’’తి. ‘‘అనునయన్తో’’తి ఇమినా అనుస్సావేతీతి ఏత్థ అనుసద్దస్స అత్థం దస్సేతి. అనునయన్తోతి పునప్పునం నయన్తో. సావనాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘న తుమ్హాకంయేవా’’తిఆది. అయం అధమ్మో వా అయం అవినయో వా ఇదం అసత్థుసాసనం వా యది భవేయ్యాతి యోజనా. ‘‘బోధేతీ’’తి ఇమినా సావేతీతి ఏత్థ సుధాతుయా అత్థం దస్సేతి. ‘‘అనుస్సావేత్వా’’తి ఇమినా ‘‘అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతీ’’తి ఏత్థ అనుస్సావనకిరియా పుబ్బభాగే పవత్తా, సలాకగ్గాహకిరియా పచ్ఛాభాగేతి దస్సేతి.

ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన అనుస్సావనసలాకగ్గాహమత్తేన. న పన సఙ్ఘో భిన్నో హోతి, అనుస్సావేత్వా సలాకం గాహేత్వా ఆవేణికం సఙ్ఘకమ్మే కతేయేవ సఙ్ఘో భిన్నో హోతీతి అధిప్పాయో.

ఏత్థ ఠత్వా కస్సచి చోదకస్స అనుయోగో సియాతి యోజనా. కిన్తి సియాతి ఆహ ‘‘ఏవం దేవదత్తో’’తిఆది. తత్థ ఏవన్తి పకతత్తే సఙ్ఘే భిన్దే సతీతి అత్థో. కథన్తి కేనాకారేన. పున కథన్తి కస్మా కారణా. రఞ్ఞోతి అజాతసత్తురఞ్ఞో, కారితకమ్మం. ‘‘ఘాతాపితత్తా’’తి బిమ్బిసారరాజానం ఘాతాపితత్తా. తత్థాతి ‘‘భిక్ఖు ఖో ఉపాలీ’’తిఆదివచనే, ఠత్వా పరిహారం వదామాతి యోజనా. విరద్ధత్తాతి విరాధితత్తా. తమత్థం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘తేన హీ’’తిఆది. తత్థ తేన హీతి ఉయ్యోజనత్థే నిపాతో. ఏవఞ్హీతి ఏవమేవ. తస్సాతి దేవదత్తస్స. కుమారో పనాతి అజాతసత్తుకుమారో పన, కతమత్తేయేవ న వుత్తాతి సమ్బన్ధో. తస్సాతి దేవదత్తస్స. తస్మాతి యస్మా సఙ్ఘభేదతో పుబ్బే రుహితుప్పాదకమ్మం కరోన్తస్సాపి పచ్ఛా అభబ్బభావో రోపితో, తస్మా.

భేదకరవత్థూసు ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. ధమ్మాధమ్మాదీనం సుత్తన్తవినయపరియాయేన విసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుత్తన్తపరియాయేనా’’తిఆది. తత్థ సుత్తన్తపరియాయేనాతి సుత్తన్తదేసనాయ, సుత్తన్తదేసనానయతోతి వుత్తం హోతి. తథాతి తతో అఞ్ఞథా.

తత్థాతి ద్వీసు ధమ్మాధమ్మేసు. ఏవం అమ్హాకన్తి ఏవం కరియమానే అమ్హాకం. ఏవం సుత్తన్తపరియాయేన ధమ్మాధమ్మానం విసేసం దస్సేత్వా ఇదాని వినయపరియాయేన తేసం తం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వినయపరియాయేన పనా’’తిఆది. భూతేన వత్థునా కాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. ఏవం ‘‘అభూతేన వత్థునా’’తి ఏత్థాపి.

ఏవం ద్విన్నం పరియాయానం వసేన ధమ్మాధమ్మదుకస్స విసేసం దస్సేత్వా ఇదాని వినయావినయదుకస్స విసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుత్తన్తపరియాయేనా’’తిఆది. తత్థ సుత్తన్తనయేన రాగాదయో వినేతీతి వినయో, వినయనయేన కాయం వాచం వినేతీతి వినయోతి వచనత్థో కాతబ్బో.

ఏవం ద్విన్నం పరియాయానం వసేన వినయావినయదుకస్స విసేసం దస్సేత్వా ఇదాని భాసితాభాసితదుకస్స విసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుత్తన్తపరియాయేన చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తిఆది. తత్థ ‘‘అట్ఠఙ్గికో మగ్గో’’తి ఇదం వచనం తథాగతేన భాసితం లపితన్తి యోజనా.

ఏవం ద్విన్నం పరియాయానం వసేన భాసితాభాసితదుకస్స విసేసం దస్సేత్వా ఇదాని ఆచిణ్ణానాచిణ్ణదుకస్స విసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుత్తన్తపరియాయేన దేవసిక’’న్తిఆది. తత్థ ‘‘దేవసిక’’న్తి పదం ‘‘సమాపజ్జనం, వోలోకన’’న్తి తీసుయేవ పదేసు యోజేతబ్బం. అట్ఠుప్పత్తివసేనాతి కారణుప్పత్తివసేన. కారణఞ్హి అరతి ఫలం ఏతస్మాతి అత్థోతి వుచ్చతి, అత్థస్స ఉప్పత్తి అత్థుప్పత్తి, సాయేవ అట్ఠుప్పత్తి త్థకారస్స ట్ఠకారం కత్వా, అట్ఠుప్పత్తియా వసో అట్ఠుప్పత్తివసో, తేన. ఇదం పదం ‘‘సుత్తన్తదేసనా జాతకకథా’’తి ద్వీహిపి పదేహి యోజేతబ్బం. ఇదన్తి ఫలసమాపత్తిసమాపజ్జనాది. ఆచిణ్ణన్తి ఆ బన్ధితం, పునప్పునం వా ఉపచితం వడ్ఢితం, పగుణం వా. చారియపక్కమనన్తి చారియత్థం పక్కమనం.

ఏవం ద్విన్నం పరియాయానం వసేన ఆచిణ్ణానాచిణ్ణదుకస్స విసేసం దస్సేత్వా ఇదాని పఞ్ఞత్తదుకస్స విసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుత్తన్తపరియాయేన చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తిఆది. తం భాసితాభాసితదుకసదిసమేవ. ఏవం ద్విన్నం సుత్తన్తవినయపరియాయానం వసేన పఞ్చన్నం దుకానం విసేసో దస్సితో.

ఆపత్తానాపత్తిదుకే ‘‘న మోచనాధిప్పాయస్సా’’తి పాఠస్స అనన్తరే పచ్ఛిమవాక్యే ఠితో ఆదిసద్దో ఆనేతబ్బో. ఇతి ఆదినా నయేనాతి హి అత్థో. తత్థ తత్థాతి తస్మిం తస్మిం సిక్ఖాపదే. ఇదం పదం పచ్ఛిమవాక్యేపి అనువత్తేతబ్బం.

లహుకగరుకదుకే పఞ్చాపత్తిక్ఖన్ధాతి థుల్లచ్చయపాచిత్తియపాటిదేసనీయదుక్కటదుబ్భాసితవసేన పఞ్చ ఆపత్తిరాసయో. ద్వే ఆపత్తిక్ఖన్ధాతి పారాజికసఙ్ఘాదిసేసవసేన ద్వే ఆపత్తిరాసయో.

సావసేసానావసేసదుకే ఛ ఆపత్తిక్ఖన్ధాతి పారాజికాపత్తితో అవసేసా ఛ ఆపత్తిరాసయో.

దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లదుకే లహుకగరుకదుకసదిసమేవ. అయం పన విసేసో – గరుకాపత్తి దుట్ఠుల్లా నామ, లహుకాపత్తి అదుట్ఠుల్లా నామాతి ఏవం వినయపరియాయవసేనేవ చతున్నం దుకానం విసేసో దస్సితో.

ఏత్థాతి ‘‘అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తీ’’తిఆదివచనే. చతున్నం సఙ్ఘకమ్మానన్తి అపలోకనాదివసేన చతున్నం సఙ్ఘకమ్మానం. కరోన్తేహి హేతుభూతేహి, హేత్వత్థే చేతం కరణవచనం.

తత్థాతి ‘‘తే ఇమేహీ’’తిఆదివచనే. అపకస్సన్తీతి ఏత్థ కసధాతుస్స గత్యత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పరిసం ఆకడ్ఢన్తీ’’తి. విజటేన్తీతి విజటం కరోన్తి, విసుం కరోన్తీతి అత్థో. ఏకమన్తం ఉస్సాదేన్తీతి ఏకస్మిం అన్తే ఉస్సదం కరోన్తి. అవపకస్సన్తీతి ఏత్థ ద్విన్నం ఉపసగ్గానం వసేన అతివియత్థో దట్ఠబ్బోతి ఆహ ‘‘అతి వియ ఆకడ్ఢన్తీ’’తి. అతివియత్థం ఆవికరోన్తో ఆహ ‘‘యథా విసంసట్ఠావ హోన్తి, ఏవం కరోన్తీ’’తి. యథాతి యేనాకారేన కరియమానేతి సమ్బన్ధో. ‘‘విసు’’న్తి ఇమినా ఆవేణిసద్దో ‘‘విసు’’న్తిఅత్థవాచకో అనిప్ఫన్నపాటిపదికోతి దస్సేతి. వత్థూసూతి భేదకరవత్థూసు. ఇమం గణ్హథాతి ఇమం వాదం గణ్హథ. విసున్తి ఆవేణిం. ఇమస్మిం ఖన్ధకే వుత్తవచనం పరివారపాళియా సంసన్దేన్తో ఆహ ‘‘పరివారే పనా’’తిఆది. తత్థ పఞ్చహి ఆకారేహీతి ‘‘కమ్మేన ఉద్దేసేన వోహరన్తో అనుస్సావనేన సలాకగ్గాహేనా’’తి (పరి. ౪౫౮) ఏవం పఞ్చహి కారణేహి. తస్సాతి పరివారే వుత్తవచనస్స. ఇధాతి ఇమస్మిం సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకే, వుత్తేన ఇమినా సఙ్ఘభేదలక్ఖణేనాతి యోజనా. ‘‘అత్థతో నానాకరణం నత్థీ’’తి ఇమినా సద్దతో నానాకరణం అత్థీతి దీపేతి. అస్సాతి సఙ్ఘభేదలక్ఖణస్స. తం పన నానాకరణాభావన్తి యోజనా. తత్థేవాతి పరివారే ఏవ. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకే.

ఇతి సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.