౧౦. భిక్ఖునిక్ఖన్ధకం

మహాపజాపతిగోతమీవత్థుకథా

౪౦౨. భిక్ఖునిక్ఖన్ధకే కస్మా పటిక్ఖిపతీతి చోదనం దస్సేత్వా తస్సా ఆభోగం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ననూ’’తిఆది. ‘‘కామ’’న్తిఆదినా అభ్యూపగమపరిహారవసేన విస్సజ్జేతి. తత్థ కామంసద్దో అనుగ్గహత్థో, పన సద్దో గరహత్థో, పన తథాపి పటిక్ఖిపతీతి సమ్బన్ధో. తన్తి మహాపజాపతిం గోతమిం. యాచితేన హుత్వా అనుఞ్ఞాతన్తి యోజనా. అయన్తి పబ్బజ్జా. భద్దకం కత్వాతి లద్ధకం కత్వా, మనాపం కత్వాతి అత్థో.

౪౦౩. కుమ్భథేనకేహీతి ఏత్థ కుమ్భే దీపం జాలేత్వా తేనాలోకేన థేనేన్తీతి కుమ్భథేనకాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కుమ్భే దీపం జాలేత్వా’’తిఆది.

నాళిమజ్ఝగతన్తి సస్సనాళస్స మజ్ఝే గతం. గణ్ఠిన్తి ఫళుం. ‘‘కణ్డ’’న్తిపి పాఠో, దణ్డన్తి అత్థో. యేనాతి పాణకేన. అయఞ్హి యంసద్దో తంసద్దానపేక్ఖోతి దట్ఠబ్బో.

అన్తోరత్తభావోతి అన్తోలోహితభావో. ఏతమత్థన్తి ఏతం వక్ఖమానం అత్థం. ఆళియాతి ఆవరణాయ. అబద్ధాయపీతి పిసద్దో అనుగ్గహత్థో, బద్ధాయ పన పగేవాతి అత్థో. కిఞ్చీతి అప్పమత్తకం. యన్తి ఉదకం. తమ్పీతి ఉదకమ్పి. పిసద్దో అబద్ధాయ ఠితం కిఞ్చి ఉదకం అపేక్ఖతి. యే ఇమే గరుధమ్మా పఞ్ఞత్తాతి యోజనా. పటికచ్చేవాతి పగేవ, పఠమమేవాతి అత్థో. తేసూతి గరుధమ్మేసు. అపఞ్ఞత్తేసు సన్తేసుపీతి యోజనా. పఠమం వుత్తన్తిఆది వుత్తం, వస్ససహస్సమేవ ఠస్సతి ఇతి ఇమమత్థం దస్సేతీతి యోజనా. ‘‘వస్ససహస్స’’న్తి చ ఏతం వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. తతోతి వస్ససహస్సతో. పరియత్తిధమ్మోపీతి పిసద్దో పటివేధసద్ధమ్మం అపేక్ఖతి. ద్వీసు సద్ధమ్మేసు ఠితేసు పటిపత్తిసద్ధమ్మో ఠితోయేవాతి కత్వా న వుత్తం. తానియేవాతి పఞ్చవస్ససహస్సానియేవ. పరియత్తియా సతి పటివేధో న హోతీతి నాపి వత్తబ్బోతి యోజనా. లిఙ్గన్తి సమణవేసం, సమణాకారన్తి అత్థో.

భిక్ఖునీఉపసమ్పదానుజాననకథా

౪౦౪. ఇమాయ అనుపఞ్ఞత్తియాతి మహాపజాపతియా అట్ఠగరుధమ్మపటిగ్గహణూపసమ్పదం ఉపనిధాయ అయం పఞ్ఞత్తి అనుపఞ్ఞత్తి నామ, తాయ అనుపఞ్ఞత్తియా ఉపసమ్పాదేతున్తి అత్థో. మహాపజాపతియా సద్ధివిహారినియో కత్వాతి మహాపజాపతిం ఉపజ్ఝం కత్వా పఞ్చసతా సాకియానియో తస్సా సద్ధివిహారినియో కత్వాతి అత్థో. ఇతీతి తస్మా అహేసున్తి సమ్బన్ధో. ఇమినా ఓవాదేనాతి భగవతో ఇమినా ఓవాదేన.

౪౧౦. ఏతిస్సాతి ఏతిస్సా భిక్ఖునియా. తన్తి కమ్మం. అఞ్ఞస్మిన్తి అఞ్ఞస్మిం కమ్మే. అఞ్ఞన్తి రోపితబ్బకమ్మతో అఞ్ఞం కమ్మం.

౪౧౧. కద్దమోదకేనాతి కద్దమేన ఆలుళితేన ఉదకేనేవ. కద్దమాదీసుపీతి పీసద్దో ‘‘యేన కేనచీ’’తి ఏత్థ యోజేతబ్బో. యేన కేనచిపీతి హి అత్థో. సన్నిపతిత్వాతి భిక్ఖునిసఙ్ఘేన సన్నిపతిత్వా. అపసాదనీయన్తి అపసాదేతబ్బం కమ్మం. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన సావనమత్తేన. అవన్దియోతి న వన్దేతబ్బో, వన్దితుం న అరహోతి అత్థో. తతోతి తిక్ఖత్తుం సావేతబ్బతో. న వన్దన్తీతి భిక్ఖునియో న వన్దన్తి. దిస్వాపీతి తం భిక్ఖుం దిస్వాపి. తేన భిక్ఖునాతి అపసాదనీయం దస్సేన్తేన భిక్ఖునా, ఖమాపేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. విహారేయేవాతి భిక్ఖూనం విహారేయేవ. తేన భిక్ఖునాతి ఉపసఙ్కమితబ్బేన భిక్ఖునా, వత్తబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తతోతి వత్తబ్బకాలతో. సోతి అపసాదనీయం దస్సేన్తో భిక్ఖు. ఏత్థాతి భిక్ఖునిక్ఖన్ధకే. కమ్మవిభఙ్గేతి పరివారావసానే కమ్మానం విభఙ్గట్ఠానే (పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬).

ఓభాసన్తీతి అవ హీనేన భాసన్తీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అసద్ధమ్మేన ఓభాసన్తీ’’తి. ‘‘భిక్ఖునీహి సద్ధిం సమ్పయోజేన్తీ’’తి ఏత్థ కమ్మకరణే దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పురిసే అసద్ధమ్మేనా’’తి. ఏత్థ ‘‘పురిసే’’తి ఇమినా కమ్మం దస్సేతి, ‘‘అసద్ధమ్మేనా’’తి ఇమినా కరణం. విహారప్పవేసనేతి భిక్ఖూనం విహారప్పవేసనే. ఓవాదం ఠపేతున్తి ఏత్థ ఓవాదట్ఠపనాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘న భిక్ఖునుపస్సయ’’న్తిఆది. ఓవాదత్థాయాతి ఓవాదపటిగ్గహణత్థాయ. మా కరిత్థాతి మా కరేయ్యాథ.

౪౧౬. గిహిదారికాయోతి గిహిభూతా దారికాయో బన్ధన్తి వియాతి యోజనా. ఘనపట్టకేనాతి ఘనభూతేన పట్టేన నియుత్తేన. ఏకపరియకన్తి ఏత్థ ఏకవారం కటియం పరిక్ఖిపిత్వా కతం కాయబన్ధనం ఏకపరియకన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఏకవారం పరిక్ఖిపనక’’న్తి. తత్థ పరిక్ఖిపనకన్తి కటియం పరిక్ఖిపనారహం.

విలీవేనాతి ఏత్థ బహుత్థే ఏకవచనన్తి ఆహ ‘‘సణ్హేహి విలీవేహీ’’తి. ‘‘కతపట్టేనా’’తి ఇమినా పాళియం ‘‘కతేనా’’తి పాఠసేసం దస్సేతి. సేతవత్థపట్టేనాతి సేతవత్థేన కతేన పట్టేన. కతవేణియాతి కతాయ వేణియా. ఇమినా దుస్సేన కతా వేణి దుస్సవేణీతి వచనత్థం దస్సేతి. ఏసేవ నయో పురిమపచ్ఛిమపదేసుపి. చోళకాసావన్తి చోళమేవ కసావేన రత్తత్తా చోళకాసావం.

అట్ఠిల్లేనాతి అద్దేన అట్ఠినా. ‘‘గోజఙ్ఘట్ఠికే’’తి ఇమినా అట్ఠినో సమ్బన్ధం దస్సేతి. హత్థం కోట్టాపేన్తీతి ఏత్థ హత్థం నామ అగ్గబాహమేవాధిప్పేతం, న కప్పరతో పట్ఠాయాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అగ్గబాహ’’న్తి. పిట్ఠిహత్థన్తి హత్థపిట్ఠిం. పిట్ఠిపాదన్తి పాదపిట్ఠిం.

౪౧౭. వుత్తనయానేవాతి ఛబ్బగ్గియానం ముఖలిమ్పనాదీసు (చూళవ. అట్ఠ. ౨౪౭) వుత్తనయానేవ. అఙ్గదేసేతి సరీరప్పదేసే. గణ్డప్పదేసేతి కపోలప్పదేసే. సాలోకే తిట్ఠన్తీతి ఏత్థ సంవిజ్జతి ఆలోకో ఏత్థాతి సాలోకన్తి కత్వా ద్వారం గహేతబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘ద్వారం వివరిత్వా’’తి. వుట్ఠాపేన్తీతి ఉపసమ్పాదేన్తి. సూనం ఠపేన్తీతి ఏత్థ సూనాసద్దో మంసపరియాయోతి ఆహ ‘‘మంసం విక్కిణన్తీ’’తి. తేనాతి దాసేన. ఇదం పదం ‘‘కారేన్తీ’’తి పదే కారితకమ్మం. ‘‘హరితకఞ్చేవ పక్కఞ్చా’’తి ఇమినా హరితకపక్కికన్తి పదస్స ద్వన్దవాక్యం దస్సేతి. తత్థ హరితకన్తి హరితమేవ పణ్ణం. పక్కన్తి సేదితం పణ్ణం.

౪౧౮. కథితాయేవాతి చీవరక్ఖన్ధకే కథితాయేవ.

౪౧౯. పాళిముత్తకవినిచ్ఛయోతి పాళియం వుత్తవినిచ్ఛయతో ముత్తో వినిచ్ఛయో. పాళిముత్తకవినిచ్ఛయం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘సచే హీ’’తిఆది. యో కోచి కాలం కరోన్తో వదతీతి సమ్బన్ధో. మమచ్చయేనాతి మమ అతిక్కమేన. అఞ్ఞస్సాతి వుత్తేహి ఉపజ్ఝాయాదీహి అఞ్ఞస్స. తేసన్తి ఉపజ్ఝాయాదీనం. న హోతీతి పరిక్ఖారో న హోతి. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. అచ్చయదానన్తి అచ్చయేన హోతూతి దానం. న రుహతీతి పఞ్చన్నం సహధమ్మికానం పబ్బజితస్స వా గహట్ఠస్స వా యస్స కస్సచి అచ్చయదానం తేసం న రుహతి, సఙ్ఘస్సేవ రుహతీతి అధిప్పాయో. గిహీనం పన అచ్చయదానన్తి సమ్బన్ధో. రుహతీతి గిహీనం పబ్బజితస్స వా గహట్ఠస్స వా యస్స కస్సచి అచ్చయదానం తేసం రుహతి, తేసంయేవ సన్తకో హోతీతి అధిప్పాయో.

౪౨౦. పురాణమల్లీతి ఏత్థ మల్లస్స భరియా మల్లీ, పురాణే మల్లీ పురాణమల్లీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పురాణే’’తిఆది. ‘‘గిహికాలే’’తి ఇమినా ‘‘పురాణే’’తి ఏత్థ ణపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. మల్లస్సాతి ముట్ఠిమల్లస్స. పురిసబ్యఞ్జనన్తి ఏత్థ బ్యఞ్జనసద్దో నిమిత్తపరియాయోతి ఆహ ‘‘పురిసనిమిత్త’’న్తి. చిత్తన్తి రాగచిత్తం.

౪౨౧. యన్తి యం వత్థు, అగ్గన్తి పఠమభాగం. అసప్పాయన్తి అత్తనో అసప్పాయం.

హియ్యోతి అతీతానన్తరాహని. అఞ్ఞస్మిన్తి భిక్ఖునీహి అఞ్ఞస్మిం. ‘‘భిక్ఖునీహీ’’తి పదం ‘‘పటిగ్గాహాపేత్వా’’తి పదే కారితకమ్మం. హీతి సచ్చం, యస్మా వా.

౪౨౬. ‘‘భోజనకాల’’న్తి ఇమినా ‘‘కాలం వీతినామేసు’’న్తి ఏత్థ కాలవిసేసం దస్సేతి.

పురేతి ఆదిమ్హి. తాసన్తి అట్ఠన్నం భిక్ఖునీనం. అబ్భన్తరిమాతి అబ్భన్తరే పరియాపన్నా. అఞ్ఞాతి అట్ఠహి భిక్ఖునీహి అఞ్ఞా. నవకతరా హోతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘ఠపేత్వా భత్తగ్గ’’న్తి ఇమినా అఞ్ఞత్థ సబ్బత్థ యథావుడ్ఢం న పటిబాహితబ్బన్తి ఏత్థ అఞ్ఞసద్దస్స అపాదానం దస్సేతి. అఞ్ఞస్మిన్తి ఏత్థ స్మింవచనేన త్థపచ్చయస్స అత్థం దస్సేతి. ‘‘చతుపచ్చయభాజనీయట్ఠానే’’తి ఇమినా సరూపం దస్సేతి.

౪౩౦. దూతేనపి ఉపసమ్పాదేతున్తి ఏత్థ కిం సబ్బథా దూతేన ఉపసమ్పదా వట్టతీతి ఆహ ‘‘దూతేన…పే… వట్టతీ’’తి. యేన కేనచి అన్తరాయేనాతి సమ్బన్ధో, అసతి అన్తరాయే న వట్టతీతి అధిప్పాయో. కమ్మవాచాపరియోసానే ఉపసమ్పన్నావ హోతీతి సమ్బన్ధో. తావదేవాతి ఉపసమ్పన్నక్ఖణేయేవ.

౪౩౧. నవకమ్మమ్పీతి పిసద్దో ఉదోసితఉపస్సయే అపేక్ఖతి.

౪౩౨. తస్సాతి తస్సా ఇత్థియా. యావ సో దారకో విఞ్ఞుతం పాపుణాతీతి ఏత్థ కథం విఞ్ఞుభావో గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘యావ ఖాదితు’’న్తిఆది.

ఠపేత్వా సాగారన్తి ఏత్థ సకారో సహసద్దకారియో, అగారన్తి చ సేయ్యాగారన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సహాగారసేయ్యమత్తం ఠపేత్వా’’తి. యథా అఞ్ఞస్మిం పురిసే పటిపజ్జితబ్బం, ఏవం తథాతి యోజనా. ‘‘అఞ్ఞస్మి’’న్తి ఇమినా పాళియం అఞ్ఞే పురిసేతి ఏత్థ స్మింవచనస్స సబ్బనామతో ఏకారాదేసో దస్సితో, తందస్సనేన చ కచ్చాయనే (కచ్చాయనే ౧౧౦ సుత్తే) సబ్బనామతో స్మింవచనస్స ఏకారాదేసనిసేధనం అనిచ్చన్తి దస్సేతి.

౪౩౪. ‘‘యదేవ సా విబ్భన్తా’’తి ఇమినా దస్సేతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘యస్మా’’తి ఇమినా యదేవాతి ఏత్థ యంసద్దస్స కారణత్థం దస్సేతి. ఓదాతాని వత్థాని నివత్థాతి సమ్బన్ధో. ‘‘తస్మాయేవా’’తి ఇమినా తదేవాతి పదస్స కారణత్థమేవ దస్సేతి. ‘‘న సిక్ఖాపచ్చక్ఖానేనా’’తి ఇమినా ఏవత్థఫలం దస్సేతి. సా పున ఉపసమ్పదం న లభతీతి సా విబ్భన్తా భిక్ఖునీ పున ఉపసమ్పదం న లభతి.

పబ్బజ్జమ్పి న లభతీతి తిత్థాయతనసఙ్కన్తా భిక్ఖునీ పబ్బజ్జమ్పి న లభతి, పగేవ ఉపసమ్పదం.

పాదే సమ్బాహన్తాతి భిక్ఖునీనం పాదే సమ్బాహన్తా. కేసేతి భిక్ఖునీనం కేసే. తత్రాతి ‘‘కుక్కుచ్చయన్తా న సాదియన్తీ’’తి వచనే. ఏకే ఆచరియా వదన్తీతి సమ్బన్ధో. సారత్తా హోన్తీతి యోజనా. ఏత్థాతి పురిసానం అభివాదనాదీసు. ఇదన్తి పురిసానం అభివాదనాది, ‘‘అనుఞ్ఞాత’’న్తి పదే వుత్తకమ్మం ‘‘వట్టతీ’’తి పదే వుత్తకత్తా. అథ వా ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతం ఇదం పురిసానం అభివాదనాది వట్టతీతి యోజనా. ఏవఞ్హి సతి ‘‘ఓదిస్స అనుఞ్ఞాత’’న్తి పదం హేతుఅన్తోగధవిసేసనం, ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతత్తా వట్టతీతి అధిప్పాయో. తన్తి అట్ఠకథాసు వుత్తవచనం. హీతి సచ్చం, యస్మా వా.

౪౩౫. పల్లఙ్కేన నిసీదన్తీతి ఏత్థ ఆసనపల్లఙ్కం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా నిసీదన్తీ’’తి. తత్థ ఆభుజిత్వాతి ఆబన్ధిత్వా. కూపోతి వచ్చకూపో. ఉపరీతి కూపతో ఉపరి. ‘‘సబ్బదిసాసు పఞ్ఞాయతీ’’తి ఇమినా పటిచ్ఛన్నమేవ అత్థి, న ఉపరి ఛన్నన్తి దస్సేతి.

౪౩౬. కుణ్డకన్తి కణం. ఏత్థాతి భిక్ఖునిక్ఖన్ధకే.

ఇతి భిక్ఖునిక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.