౧౭౩. పాటలిగామవత్థుకథా

౨౮౫. యథా సబ్బం సన్థతం హోతి, ఏవం తథా సబ్బసన్థరిసన్థతన్తి యోజనా.

౨౮౬. సునిధో చ వస్సకారో చాతి ఏత్థ చకారేహి ద్వన్దవాక్యం దస్సేతి. ఆయముఖపచ్ఛిన్దనత్థన్తి సుఙ్కముఖస్స పచ్ఛేదనత్థం. ‘‘ఘరవత్థూనీ’’తి ఇమినా వత్థుసద్దస్స కారణదబ్బత్థే పటిక్ఖిపిత్వా భూభేదత్థం దీపేతి. తా దేవతా నామేన్తి కిరాతి యోజనా. యథానురూపన్తి యం యం భోగబలానురూపం. లోకేతి సత్తలోకే. సద్దోతి కిత్తిఘోసో. తేనేవాతి తేన సద్దస్స అబ్భుగ్గతహేతునా ఏవ. ‘‘ఓసరణట్ఠానం నామా’’తి ఇమినా అరియం ఆయతనన్తి ఏత్థ ఆయతనసద్దో సమోసరణట్ఠానత్థోతి దస్సేతి. యత్తకం కయవిక్కయట్ఠానం నామాతి సమ్బన్ధో. ‘‘వాణిజానం…పే… కయవిక్కయట్ఠానం నామా’’తి ఇమినా వణిజా పతన్తి సన్నిపతన్తి ఏత్థాతి వణిప్పతోతి వచనత్థం దస్సేతి. ‘‘వణిజపతో’’తి వత్తబ్బే జకారలోపోతి దట్ఠబ్బో. పాళియం ‘‘తేస’’న్తి పాఠసేసస్స అజ్ఝాహరితబ్బభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘తేసం అరియాయతనవాణిజపతాన’’న్తి. తేసన్తి చ సామ్యత్థే సామివచనం, నిద్ధారణత్థే వా విభత్తఅపాదానత్థే వా. ఇదన్తి పురం. పుటభేదనన్తి ఏత్థ పుటం భిన్దన్తి ఏత్థాతి పుటభేదనన్తి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘భణ్డికభేదనట్ఠాన’’న్తి. ‘‘సముచ్చయత్థో వాసద్దో’’తి వుత్తవచనం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘తత్ర హీ’’తిఆది. తత్థ తత్రాతి పాటలిపుత్తే, తీసు వా అగ్గిఉదకమిథుభేదేసు. ‘‘అఞ్ఞమఞ్ఞభేదా’’తి ఇమినా మిథుభేదాతి ఏత్థ మిథుసద్దస్స అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనభావం దస్సేతి. ఉళుమ్పకుల్లసద్దానం అత్థే సమానేపి కరణవిసేసం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉళుమ్ప’’న్తిఆది. ఉళు వుచ్చతి ఉదకం, తతో పాతి రక్ఖతీతి ఉళుమ్పో. కం వుచ్చతి ఉదకం, తస్మిం ఉలతి గచ్ఛతీతి కుల్లో.

అణ్ణవన్తి ఏత్థ అణ్ణవో నామ కిం సముద్దస్స నామన్తి ఆహ ‘‘అణ్ణవ’’న్తిఆది. ‘‘అణ్ణవ’’న్తి ఏతం నామం ఉదకట్ఠానస్స అధివచనన్తి యోజనా. అణ్ణో వుచ్చతి ఉదకం, తం ఏతస్మిం అత్థీతి అణ్ణవో. సరసద్దస్స అకారాదిమ్హి చ కణ్డే చ పవత్తనతో వుత్తం ‘‘సరన్తి ఇధ నదీ అధిప్పేతా’’తి. ఇధాతి ఇమిస్సం గాథాయం. ఇదన్తి అత్థజాతం.

యేతి అరియా. తేతి అరియా, తరన్తీతి సమ్బన్ధో. విసజ్జపల్లలానీతి ఏత్థ విసజ్జసద్దో త్వాపచ్చయన్తో, పల్లలసద్దో నిన్నట్ఠానవాచకోతి ఆహ ‘‘విసజ్జ…పే… నిన్నట్ఠానానీ’’తి. అయం పన జనో కుల్లం బన్ధతీతి యోజనా. తిణ్ణా మేధావినో జనా ఇతి వుత్తం హోతీతి యోజనా.

౨౮౭. అననుబోధాతి ఏత్థ కారణత్థే నిస్సక్కవచనన్తి ఆహ ‘‘అబుజ్ఝనేనా’’తి. సన్ధావితం సంసరితన్తి ఏత్థ తపచ్చయస్స కమ్మత్థం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘మయా చ తుమ్హేహి చా’’తి. ఇమినా కత్తుత్థే సామివచనన్తి దస్సేతి. ‘‘అథ వా’’తిఆదినా తపచ్చయస్స భావత్థం దస్సేతి. సంసితన్తి ఏత్థ సరధాతుయా రకారో లోపోతి ఆహ ‘‘సంసరిత’’న్తి. ‘‘తణ్హారజ్జూ’’తి ఇమినా భవతో భవం నేతీతి భవనేత్తీతి వచనత్థేన తణ్హారజ్జు భవనేత్తి నామాతి దస్సేతి.

౨౮౯. వణ్ణవత్థాలఙ్కారాని సామఞ్ఞవసేన ‘‘నీలా’’తి వుత్తానీతి ఆహ ‘‘నీలాతి ఇదం సబ్బసఙ్గాహక’’న్తి. తత్థాతి ‘‘నీలా’’తిఆదిపాఠే. తేసన్తి లిచ్ఛవీనం. పకతివణ్ణా నీలా న హోన్తీతి యోజనా. ఏతన్తి ‘‘నీలా’’తిఆదివచనం. పటివత్తేసీతి ఏత్థ వతుధాతు ఉపసగ్గవసేన వా అత్థాతిసయవసేన వా పహరణత్థోతి ఆహ ‘‘పహారేసీ’’తి. ‘‘సజనపద’’న్తి ఇమినా సాహారన్తి ఏత్థ ఆహారసద్దో జనపదత్థోతి దస్సేతి. జనపదో హి యస్మా నగరస్స పరివారభావేన ఆహరితబ్బో, ఇమస్మా చ రాజపురిసా బలిం ఆహరన్తి, తస్మా ఆహారోతి వుత్తో. సజనపదం వేసాలిం దజ్జేయ్యాథాతి యోజనా. అఙ్గులిం ఫోటేసున్తి ఏత్థ ఫుటధాతు సఞ్చలనత్థోతి ఆహ ‘‘అఙ్గులిం చాలేసు’’న్తి. ఇత్థికాయాతి ఇత్థీయేవ పురిసతో ఖుద్దకట్ఠేన ఇత్థికా, తాయ.