౧౪౯. సబ్బనీలికాదిపటిక్ఖేపకథా

౨౪౬. సబ్బావ నీలికాతి సబ్బావ ఉపాహనాయో నీలికా, సబ్బట్ఠానేసు నీలమేతాసన్తి సబ్బనీలికాతిపి కాతబ్బో. తత్థ చాతి తేసు నీలికాదీసు చ. ఉమ్మారపుప్ఫస్స వణ్ణో వియ వణ్ణో ఏతిస్సాతి ఉమ్మారపుప్ఫవణ్ణా. ఏవం సేసేసుపి. అద్దారిట్ఠకవణ్ణాతి ఏత్థ అద్దోతి అల్లో. అరిట్ఠోతి ఫేణిలరుక్ఖో వా కాకో వా, తస్మా అద్దో అల్లో అరిట్ఠో ఫేణిలరుక్ఖో, కాకో వాతి అద్దారిట్ఠో, తదేవ అద్దారిట్ఠకో, అద్దారిట్ఠకస్స వణ్ణో వియ వణ్ణో ఏతిస్సాతి అద్దారిట్ఠకవణ్ణా. ఏతాసూతి సబ్బనీలికాదీసు. పుఞ్ఛిత్వాతి పరిమజ్జిత్వా. అప్పమత్తకేనాపీతి పిసద్దో సమ్భావనే. సబ్బనీలాదికే భిన్నే కా నామ కథాతి అత్థో.

‘‘యాసం వద్ధాయేవ నీలా’’తి ఇమినా నీలకా వద్ధికా ఏతాసన్తి నీలకవద్ధికాతి ఛట్ఠీబాహిరత్థసమాసం దస్సేతి. వద్ధికాతి చ నద్ధి. సా హి ఉపాహనతలతో వద్ధయతీతి వద్ధికాతి చ ఉపాహనతలం బన్ధతి ఇమాయాతి వద్ధికాతి చ వుచ్చతి. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు పీతకవద్ధికాదీసు. ఏతాయోపీతి నీలకవద్ధికాదికా ఉపాహనాయోపి. తలేతి ఉపాహనాయ తలే. ‘‘ఖల్లకం బన్ధిత్వా’’తి ఇమినా ఖల్లకేన బన్ధితబ్బాతి ఖల్లకబద్ధాతి వచనత్థం దస్సేతి. యోనకఉపాహనాతి యోనకజాతీనం మనుస్సానం ఉపాహనా. పలిగుణ్ఠేత్వాతి పరిసమన్తతో వేఠేత్వా. ‘‘ఉపరి…పే… జఙ్ఘ’’న్తి ఇమినా పుటబద్ధతో విసేసం దస్సేతి. తూలపిచునాతి తూలసఙ్ఖాతేన పిచునా. ‘‘తిత్తిరపత్తసదిసా’’తి ఇమినా తిత్తిరస్స పత్తం వియ తిత్తిరపత్తికాతి వచనత్థం దస్సేతి. తిత్తిరోతి చ ఏకో సకుణవిసేసో. కణ్ణికట్ఠానేతి ద్విన్నం వద్ధికానం ఏకతో సమాగమట్ఠానే. ‘‘మేణ్డ…పే… కతా’’తి ఇమినా మేణ్డస్స విసాణేన సదిసా వద్ధికా ఏతాసన్తి మేణ్డవిసాణవద్ధికాతి వచనత్థం దస్సేతి. తథేవాతి యథా మేణ్డఅజసిఙ్గసణ్ఠానే వద్ధే యోజేత్వా కతా, తథేవాతి అత్థో. ‘‘విచ్ఛికా…పే… కతా’’తి ఇమినా విచ్ఛికాయ అళో విచ్ఛికాళో, సో వియ వద్ధికా ఏతాసన్తి విచ్ఛికాళికాతి వచనత్థం దస్సేతి. అళసద్దో ‘‘అళచ్ఛిన్నో’’తిఆదీసు (మహావ. ౧౧౯) అఙ్గుట్ఠవాచకో, ఇధ పన నఙ్గుట్ఠవాచకో, తస్మా వుత్తం ‘‘నఙ్గుట్ఠసణ్ఠానే’’తి. తలేసూతి ఉపాహనాయ తలేసు. ‘‘మోర…పే… సిబ్బికా’’తి ఇమినా మోరపిఞ్ఛేహి పరిసమన్తతో, పరిక్ఖిపిత్వా వా సిబ్బితా మోరపిఞ్ఛపరిసిబ్బితాతి వచనత్థం దస్సేతి. చిత్రా ఉపాహనాయోతి ఏత్థ చిత్రసద్దో విచిత్రత్థోతి ఆహ ‘‘విచిత్రా’’తి. ఏతాసూతి ఖల్లకబద్ధాదీసు. వళఞ్జేతబ్బాతి పరిభుఞ్జితబ్బా. వళజి పరిభోగేతి ధాతుపాఠో (సద్దనీతిధాతుమాలాయం ౧౫ జకారన్తధాతు). తాలుజో తతియో. తేసు పనాతి ఖల్లకాదీసు పన. సతి సన్తేసూతి యోజనా. సీహచమ్మేన పరిక్ఖిపితబ్బాతి సీహచమ్మపరిక్ఖతాతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పరియన్తేసూ’’తిఆది. పక్ఖిబిళాలోతి తులియో. సో హి పక్ఖయుత్తత్తా చ బిళాలముఖసదిసముఖత్తా చ పక్ఖిబిళాలోతి వుచ్చతి. ఇమినా లువకచమ్మపరిక్ఖతాతి ఏత్థ లువకసద్దో పక్ఖిబిళాలపరియాయోతి దస్సేతి. ‘‘ఉలూకచమ్మపరిక్ఖతా’’తిపి పాఠో. ఏతాసుపీతి సీహచమ్మపరిక్ఖతాదీసుపి. యా కాచి ఉపాహనాయోతి సమ్బన్ధో.

౨౪౭. ఓముక్కన్తి ఏత్థ అవత్యూపసగ్గస్స వియోగత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పటిముఞ్చిత్వా అపనీత’’న్తి. పురాణం గుణఙ్గుణూపాహనన్తి అత్థో.