౭. పబ్బజ్జాకథా

౩౧. పోరాణానుపోరాణానన్తి పురాణే చ అనుపురాణే చ భవానం. ఏకసట్ఠీతి ఏకో చ సట్ఠి చ, ఏకేన వా అధికా సట్ఠి ఏకసట్ఠి.

తత్రాతి తేసు ఏకసట్ఠిమనుస్సఅరహన్తేసు. పుబ్బయోగోతి పుబ్బే కతో ఉపాయో, పుబ్బూపనిస్సయోతి అత్థో. వగ్గబన్ధేనాతి సమూహం కత్వా బన్ధేన. తేతి పఞ్చపఞ్ఞాస జనా. ఝాపేస్సామాతి డయ్హిస్సామ. నీహరింసూతి గామతో నీహరింసు. తేసూతి పఞ్చపఞ్ఞాసజనేసు. పఞ్చ జనే ఠపేత్వాతి సమ్బన్ధో. సేసాతి పఞ్చహి జనేహి అవసేసా. సోతి యసో దారకో. తేపీతి చత్తారోపి జనా. తత్థాతి సరీరే. తే సబ్బేపీతి యసస్స మాతాపితుభరియాహి సద్ధిం సబ్బేపి తే సహాయకా. తేనాతి పుబ్బయోగేన.

ఆమన్తేసీతి కథేసి.

౩౨. దిబ్బేసు విసయేసు భవా దిబ్బా లోభపాసాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘దిబ్బా నామా’’తిఆది. లోభపాసాతి లోభసఙ్ఖాతా బన్ధనా. అసవనతాతి ఏత్థ కరణత్థే పచ్చత్తవచనన్తి ఆహ ‘‘అసవనతాయా’’తి. పరిహాయన్తీతి ఏత్థ కేన పరిహాయన్తీతి ఆహ ‘‘విసేసాధిగమతో’’తి. విసేసాధిగమతోతి మగ్గఫలసఙ్ఖాతస్స విసేసస్స అధిగమతో.

౩౩. అన్తం లామకం కరోతీతి అన్తకోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘లామకా’’తి. ‘‘హీనసత్తా’’తి ఇమినా అన్తకస్స సరూపం దస్సేతి. ఆమన్తనపదమేతం. తన్తి రాగపాసం. హీతి సచ్చం. సోతి మారో పాపిమా. అన్తలిక్ఖే చరన్తానం పఞ్చాభిఞ్ఞానమ్పి బన్ధనత్తా అన్తలిక్ఖే చరతి పవత్తతీతి అన్తలిక్ఖచరోతి వచనత్థేన రాగపాసో ‘‘అన్తలిక్ఖచరో’’తి మారేన పాపిమతా వుత్తో.

౩౪. నానాజనపదతోతి ఏకిస్సాపి దిసాయ నానాజనపదతో. ‘‘అనుజానామి…పే… పబ్బాజేథా’’తిఆదిమ్హి వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. పబ్బాజేన్తేన భిక్ఖునా పబ్బాజేతబ్బోతి సమ్బన్ధో. యే పటిక్ఖిత్తా పుగ్గలాతి యోజనా. పరతోతి పరస్మిం. ‘‘న భిక్ఖవే…పే… పబ్బాజేతబ్బో’’తి పాళిం (మహావ. ౮౯) ఆదిం కత్వాతి యోజనా. తేతి పటిక్ఖిత్తపుగ్గలే. సోపి చాతి సోపి చ పుగ్గలో. అనుఞ్ఞాతోయేవ పబ్బాజేతబ్బోతి సమ్బన్ధో. తస్స చాతి పుగ్గలస్స చ, అథ వా తేసఞ్చ మాతాపితూనం. వచనవిపల్లాసో హేస. అనుజాననలక్ఖణం వణ్ణయిస్సామాతి సమ్బన్ధో.

ఏవన్తి ఇమినా వుత్తనయేన. చసద్దో వాక్యసమ్పిణ్డనత్థో. సచే అచ్ఛిన్నకేసో హోతి చ, సచే ఏకసీమాయ అఞ్ఞేపి భిక్ఖూ అత్థి చాతి అత్థో. అఞ్ఞేపీతి అత్తనా అపరేపి. భణ్డూతి ముణ్డో, సోయేవ కమ్మం భణ్డుకమ్మం. తస్సాతి భణ్డుకమ్మస్స. ఓకాసోతి పబ్బజ్జాయ ఖణో. ‘‘ఓకాసం న లభతీ’’తి వత్వా తస్స కారణం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సచే’’తిఆది.

అవుత్తోపీతి ఏత్థ పిసద్దో వుత్తో పన కా నామ కథాతి దస్సేతి. ఉపజ్ఝాయం ఉద్దిస్స పబ్బాజేతీతి ఏత్థ పబ్బజ్జా చతుబ్బిధా తాపసపబ్బజ్జా పరిబ్బాజకపబ్బజ్జా సామణేరపబ్బజ్జా ఉపసమ్పదపబ్బజ్జాతి. తత్థ కేసమస్సుహరణం తాపసపబ్బజ్జా నామ వక్కలాదిగహణతో పఠమమేవ వజితబ్బత్తా. ఇసిపబ్బజ్జాతిపి తస్సాయేవ నామం. కేసమస్సుహరణమేవ పరిబ్బాజకపబ్బజ్జా నామ కాసాయాదిగహణతో పఠమమేవ వజితబ్బత్తా. కేసమస్సుహరణఞ్చ కాసాయచ్ఛాదనఞ్చ సామణేరపబ్బజ్జా నామ సరణగహణతో పఠమమేవ వజితబ్బత్తా. ఉపసమ్పదపబ్బజ్జా తివిధా ఏహిభిక్ఖుఉపసమ్పదపబ్బజ్జా సరణగహణూపసమ్పదపబ్బజ్జా ఞత్తిచతుత్థవాచికూపసమ్పదపబ్బజ్జాతి. తత్థ ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదపబ్బజ్జాయం కేసమస్సుహరణాది సబ్బం ఏకతోవ సమ్పజ్జతి ‘‘ఏహి భిక్ఖూ’’తి భగవతో వచనేన అభినిప్ఫన్నత్తా. సరణగహణూపసమ్పదపబ్బజ్జా సామణేరపబ్బజ్జసదిసాయేవ. కేసమస్సుహరణఞ్చ కాసాయచ్ఛాదనఞ్చ సరణగహణఞ్చ ఞత్తిచతుత్థవాచికూపసమ్పదపబ్బజ్జా నామ కమ్మవాచాగహణతో పఠమమేవ వజితబ్బత్తా. తత్థ సామణేరపబ్బజ్జం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఉపజ్ఝాయం ఉద్దిస్స పబ్బాజేతీ’’తి. ఉపజ్ఝాయం ఉద్దిస్సాతి ఉపజ్ఝాయస్స వేయ్యావచ్చకరట్ఠాననియమం కత్వా. పబ్బజ్జాకమ్మే అత్తనో ఇస్సరియమకత్వాతి అత్థో. దహరేన భిక్ఖునా కేసచ్ఛేదనం కాసాయచ్ఛాదనం సరణదానన్తి తీణి కిచ్చాని కాతబ్బానియేవ. కేచి ‘‘సరణాని పన సయం దాతబ్బానీ’’తి పాఠం ఇధానేత్వా దహరేన భిక్ఖునా సరణాని న దాతబ్బానీతి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం దహరస్స భిక్ఖుత్తా, భిక్ఖూనం పబ్బాజేతుం లభనత్తా చ. ఉపజ్ఝాయో చే కేసచ్ఛేదనఞ్చ కాసాయచ్ఛాదనఞ్చ అకత్వా పబ్బజ్జత్థం సరణానియేవ దేతి, న రుహతి పబ్బజ్జా పబ్బజ్జాయ అకత్తబ్బత్తా. కమ్మవాచం సావేత్వా ఉపసమ్పాదేతి, రుహతి ఉపసమ్పదా అపత్తచీవరానం ఉపసమ్పదసిద్ధితో, కమ్మవిపత్తియా అభావతో చ. ఖణ్డసీమన్తి ఉపచారసీమట్ఠం బద్ధసీమం. పబ్బాజేత్వాతి కేసచ్ఛేదనం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘కాసాయాని అచ్ఛాదేత్వా’’తి కాసాయచ్ఛాదనస్స విసుం వుత్తత్తా. సామణేరస్స సరణదానస్స అరుహత్తా ‘‘సరణాని పన సయం దాతబ్బానీ’’తి వుత్తం. పురిసం పబ్బాజేతున్తి సమ్బన్ధో. హీతి సచ్చం. ఆణత్తియాతి భిక్ఖూనం ఆణత్తియా. యేన కేనచీతి గహట్ఠపబ్బజితేసు యేన కేనచి.

‘‘భబ్బరూపో’’తి వత్వా తస్స అత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సహేతుకో’’తి. సహేతుకోతి మగ్గఫలానం ఉపనిస్సయేహి సహ పవత్తో. యసస్సీతి పరివారయసేన చ కిత్తియసేన చ సమన్నాగతో. ఓకాసం కత్వాపీతి ఓకాసం కత్వా ఏవ. సయమేవాతి న అఞ్ఞో ఆణాపేతబ్బో. ఏత్తోయేవాతి దస్సనట్ఠానతోయేవ. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స. ఖజ్జు వాతి కణ్డువనం వా. ‘‘కచ్ఛు వా’’తిపి పాఠో, పామం వాతి అత్థో. పిళకా వాతి ఫోటా వా. ఏత్తకేనాతి ఏతపమాణేన ఘంసిత్వా న్హాపనమత్తేన. అనివత్తిధమ్మాతి గిహిభావం అనివత్తనసభావా. కతఞ్ఞూతి కతస్సూపకారస్స జాననసీలా. కతవేదినోతి కతఞ్ఞూపకారస్స వేదం పాకటం కరోన్తో.

అనియ్యానికకథాతి యావదత్థం సుపిత్వా యావదత్థం భుఞ్జీత్వా చిత్తకేళిం కరోన్తో అనుక్కణ్ఠితో విహరాహీతిఆదికా కథా. నకథేతబ్బం దస్సేత్వా కథేతబ్బం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అథఖ్వస్సా’’తి. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స. ఆచిక్ఖనాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆచిక్ఖన్తేన చా’’తిఆది. వణ్ణ…పే… వసేనాతి వణ్ణో చ సణ్ఠానఞ్చ గన్ధో చ ఆసయో చ ఓకాసో చ, తేసం వసేన, ఆచిక్ఖితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. హీతి ఫలజోతకో, ఆచిక్ఖనస్స ఫలం వక్ఖామీతి అత్థో. సోతి పబ్బజ్జాపేక్ఖో. పుబ్బేతి పుబ్బభవే, పబ్బజనతో పుబ్బే వా. కణ్టకవేధాపేక్ఖో పరిపక్కగణ్డో వియ ఞాణం పవత్తతీతి యోజనా. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స. ఇన్దాసనీతి సక్కస్స వజిరావుధో. సో హి ఇన్దేన అసీయతి ఖిపీయతీతి ఇన్దాసనీతి వుచ్చతి. ఇన్దాసని పబ్బతే చుణ్ణయమానా వియ సబ్బే కిలేసే చుణ్ణయమానంయేవాతి యోజనా. ఖురగ్గేయేవాతి ఖురస్స కోటియమేవ. ఖురకమ్మపరియోసానేయేవాతి అత్థో. హీతి సచ్చం. తస్మాతి యస్మా పత్తా, తస్మా. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స.

గిహిగన్ధన్తి గేహే ఠితస్స జనస్స గన్ధం. అథాపీతి యదిపి అచ్ఛాదేతీతి సమ్బన్ధో. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స. ఆచరియో వాతి సరణదానాచరియో వా కమ్మవాచాచరియో వా ఓవాదాచరియో వా. తంయేవ వాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖమేవ వా. తేన భిక్ఖునావాతి ఆచరియుపజ్ఝాయభిక్ఖునా ఏవ.

అనాణత్తియాతి ఆచరియుపజ్ఝాయేహి అనాణత్తియా. ఇమినా ఆచరియుపజ్ఝాయేహి అనాణత్తేన యేన కేనచి నివాసనాదీని న కాతబ్బానీతి దస్సేతి. భిక్ఖునాతి ఆచరియుపజ్ఝాయభిక్ఖునా. తస్సేవాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్సేవ. ఉపజ్ఝాయమూలకేతి ఉపజ్ఝాయమూలకే నివాసనపారుపనే. అయన్తి వినిచ్ఛయో.

తత్థాతి పబ్బజ్జూపసమ్పదట్ఠానే. తేసన్తి భిక్ఖూనం. అథాతి వన్దాపనతో పచ్ఛా, వన్దాపనస్స అనన్తరా వా. ‘‘ఏవం వదేహీ’’తి పాళినయనిదస్సనముఖేన ‘‘యమహం వదామి, తం వదేహీ’’తి అట్ఠకథానయం నిదస్సేతి. అథాతి తదనన్తరం. అస్సాతి పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స, దాతబ్బానీతి సమ్బన్ధో. ఏకపదమ్పీతి తీసు వాక్యపదేసు ఏకం వాక్యపదమ్పి, నవసు వా విభత్యన్తపదేసు ఏకపదమ్పి. ఏకక్ఖరమ్పీతి చతువీసతక్ఖరేసు ఏకక్ఖరమ్పి.

ఏకతో సుద్ధియాతి ఏకస్సేవ కమ్మవాచాచరియస్స ఠానకరణసమ్పత్తియా సుజ్ఝనేన. ఉభతో సుద్ధియావాతి ఉభయేసం సరణదానాచరియసామణేరానం సుజ్ఝనేన ఏవ. ఠానకరణసమ్పదన్తి ఉరఆదిట్ఠానానఞ్చ సంవుతాదికరణానఞ్చ సమ్పదం. వత్తున్తి ఠానకరణసమ్పదం వత్తుం. న సక్కోతీతి వత్తుం న సక్కోతీతి యోజనా.

ఇమానీతి సరణాని. చసద్దో ఉపన్యాసో, పనసద్దో పదాలఙ్కారో. ఏకసమ్బన్ధానీతి ఏకతో సమ్బన్ధాని. అనునాసికన్తం కత్వా దానకాలే ‘‘బుద్ధం’’ఇతి ‘‘సరణం’’ఇతి పదానఞ్చ ‘‘సరణం’’ఇతి ‘‘గచ్ఛామి’’ఇతి పదానఞ్చ అన్తరా విచ్ఛేదమకత్వా ఏకసమ్బన్ధమేవ కత్వా దాతబ్బానీతి వుత్తం హోతి. కస్మా తిణ్ణం పదానమన్తరా బ్యవధానస్స కస్సచి అక్ఖరస్స అభావతో. విచ్ఛిన్దిత్వాతి విచ్ఛేదం కత్వా. మకారన్తం కత్వా దానకాలే తిణ్ణం పదానమన్తరా ఏకసమ్బన్ధమకత్వా విచ్ఛిన్దిత్వా ఏవ కత్వా దాతబ్బానీతి వుత్తం హోతి. కస్మా? తిణ్ణం పదానమన్తరా బ్యవధానస్స నిస్సరస్స మకారస్స అత్థిభావతో. అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. తన్తి వచనం, ‘‘నత్థీ’’తిపదే కత్తా, ‘‘న వుత్త’’న్తిపదే కమ్మం. తథాతి ‘‘అహం భన్తే బుద్ధరక్ఖితో’’తిఆదినా ఆకారేన, అవదన్తస్స సరణం న కుప్పతి, బుకారదకారాదీనం బ్యఞ్జనానం ఠానకరణసమ్పదం హాపేన్తస్సేవ సరణం కుప్పతీతి అధిప్పాయో.

‘‘తిక్ఖత్తు’’న్తి ఇమినా సకిం వా ద్విక్ఖత్తుం వా న వట్టతీతి దీపేతి. తిక్ఖత్తుతో అధికం పన సహస్సక్ఖత్తుమ్పి వట్టతియేవ. తత్థాతి తాసు పబ్బజ్జాఉపసమ్పదాసు. పరతోతి పరస్మిం. సాతి ఉపసమ్పదా. పబ్బజ్జా పన అనుఞ్ఞాతా ఏవాతి సమ్బన్ధో. పరతోపీతి పిసద్దో పుబ్బాపేక్ఖో. సాతి పబ్బజ్జా. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన కేసచ్ఛేదనకాసాయచ్ఛాదనసరణదానేన. హీతి ఫలజోతకో.

ఏసాతి ఏసో సామణేరోతి అత్థో. ‘‘గతిమా’’తి వత్వా తస్సత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పణ్డితజాతికో’’తి. అథాతి ఏవం సతి. అస్సాతి సామణేరస్స. తస్మింయేవ ఠానేతి సామణేరభూమియం ఠితట్ఠానేయేవ. యథా భగవతా ఉద్దిట్ఠాని, తథా ఉద్దిసితబ్బానీతి యోజనా. ఏతన్తి ‘‘అనుజానామి…పే… జాతరూప రజతపటిగ్గహణా వేరమణీ’’తి వచనం.

తన్తి అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తవచనం. యథాపాళియావాతి ఏవసద్దో సన్నిట్ఠానత్థో, తేన యథాపాళియావ ఉద్దిసితబ్బాని. యథాపాళిం విసజ్జేత్వా అఞ్ఞథా ఏవ ఉద్దిసితబ్బానీతి వాదం నివారేతి. యథాపాళిం విసజ్జేత్వా అఞ్ఞథా ‘‘పాణాతిపాతా వేరమణిం సిక్ఖాపదం సమాదియామీ’’తి ఉద్దిసన్తోపి నిద్దోసోయేవ. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. తానీతి సిక్ఖాపదాని. యావాతి యత్తకం కాలం న జానాతి, న కుసలో హోతీతి సమ్బన్ధో. సన్తికావచరోయేవాతి ఆచరియుపజ్ఝాయానం సమీపే అవచారోవ. అస్సాతి సామణేరస్స. కప్పియాకప్పియన్తి దససిక్ఖాపదవినిముత్తం కప్పియం పరామాసాదిఞ్చ అకప్పియం అపరామాసాదిఞ్చ. తేనాపీతి సామణేరేనాపి. నాసనఙ్గానీతి లిఙ్గనాసనఅఙ్గాని. సాధుకం సిక్ఖితబ్బన్తి సాధుకం అసిక్ఖన్తస్స లిఙ్గనాసనఞ్చ దణ్డకమ్మనాసనఞ్చ హోతీతి అధిప్పాయో.