౪౯. తిరచ్ఛానగతవత్థు

౧౧౧. దేవసమ్పత్తిసదిసం ఇస్సరియసమ్పత్తిం అనుభవన్తోపి సో నాగో కస్మా నాగయోనియా అట్టీయతీతి ఆహ ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆది.

తత్థ కిఞ్చాపి అనుభోతీతి సమ్బన్ధో. కిఞ్చాపిసద్దో హేత్థ సమ్భావనాజోతకో, పనసద్దో గరహత్థజోతకో. కుసలవిపాకేనాతి అహేతుకకుసలవిపాకేన. తస్సాతి నాగస్స. సజాతియాతి సమానజాతియా నాగియా. ఉదకసఞ్చారిమణ్డూకభక్ఖన్తి ఉదకే సఞ్చరణసీలం మణ్డూకసఙ్ఖాతం భక్ఖం పాతుభవతీతి యోజనా. సోతి నాగో. అట్టీయతీతి అరమణం పీళియతి. హరాయతీతి ఏత్థ హరేధాతు లజ్జనత్థోతి ఆహ ‘‘లజ్జతీ’’తి. ఏకారన్తో ధాతు భూవాదిగణికో (సద్దనీతిధాతుమాలాయం ౧౬ రకారన్తధాతు). జిగుచ్ఛతీతి ఏత్థ గుపధాతుయా కమ్మం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తభావ’’న్తి. ‘‘తస్స భిక్ఖునో’’తిపదస్స ‘‘నిక్ఖన్తే’’తిపదేన యోజితబ్బత్తా భుమ్మత్థే సామివచనన్తి ఆహ ‘‘తస్మిం భిక్ఖుస్మి’’న్తి. అథ వా తస్స భిక్ఖునోతి సామియోగత్తా ‘‘నిక్ఖన్తే’’తి ఏత్థ భావత్థే మానపచ్చయోతి ఆహ ‘‘నిక్ఖమనే’’తి. ఇమినా నిక్ఖన్తేతి ఏత్థ న అన్తపచ్చయో, మానపచ్చయస్సేవ అన్తభావం కత్వా వుత్తోతి దస్సేతి. విస్సట్ఠోతి సతివిస్సజ్జితో. తస్మిన్తి భిక్ఖుమ్హి. కపిమిద్ధవసేనేవాతి కపినో మిద్ధవసేన ఏవ. అథ వా కపిమిద్ధవసేన నిద్దాయన్తో ఇవ నిద్దాయన్తోతి యోజనా. పటినిపజ్జీతి పున నిపజ్జి. విస్సరమకాసీతి ఏత్థ విసద్దో విరూపత్థజోతకో, సరసద్దో సద్దవాచకోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘విరూపం మహాసద్దమకాసీ’’తి.

‘‘అకారస్స లోపం కత్వా’’తి ఇమినా తుమ్హే ఖోత్థాతి ఏత్థ ‘‘తుమ్హే ఖో అత్థా’’తి పదవిభాగం కత్వా ఓకారతో పరస్స అకారస్స లోపం దస్సేతి. ‘‘అకారస్సాలోప’’న్తిపి పాఠో. ఏవఞ్హి సతి అకారస్స అలోపం కత్వాతి అత్థో దట్ఠబ్బో. ఇమినా ‘‘తుమ్హే ఖో అత్థా’’తి పదచ్ఛేదం కత్వా అకారే పరే ఓకారస్స వకారం కత్వా తుమ్హే ఖ్వత్థా’’తి పాఠో దస్సితో. కస్మా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అవిరూళ్హిధమ్మాతి ఆహ ‘‘ఝాన…పే… అభబ్బత్తా’’తి. ‘‘భవథా’’తి ఇమినా అత్థాతి ఏత్థ అసధాతు సత్తత్థవాచకో థవిభత్తీతి దస్సేతి. సజాతియాతి ఏత్థ సమానా జాతి ఏతిస్సాతి సజాతీతి వుత్తే నాగీ ఏవాతి ఆహ ‘‘నాగియా ఏవా’’తి. మనుస్సిత్థిఆదీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన తిరచ్ఛానగతిత్థీపేతిత్థీదేవిత్థియో సఙ్గణ్హాతి. ‘‘ద్వేమే భిక్ఖవే పచ్చయా’’తి దేసనా సావసేసదేసనాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఏత్థ చా’’తి. ఏత్థాతి తిరచ్ఛానగతవత్థుమ్హి. అభిణ్హన్తి అభిక్ఖణం పునప్పునన్తి అత్థో.

తిరచ్ఛానగతోతి ఏత్థ కిం అపాయపరియాపన్నో దుగ్గతిఅహేతుకపటిసన్ధికోవాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘నాగో వా హోతూ’’తిఆది.