౫౦. మాతుఘాతకాదివత్థుకథా

౧౧౨. నిక్ఖన్తిన్తి ఏత్థ ‘‘ఇమస్స పాపకమ్మస్సా’’తి ఛట్ఠీయోగత్తా భావత్థే తిపచ్చయోతి ఆహ ‘‘నిక్ఖమన’’న్తి. అపవాహనన్తి అపాయపటిసన్ధివహనతో అపగమనం. యేనాతి మనుస్సభూతేన యేన జీవితా వోరోపితాతి సమ్బన్ధో. మనుస్సిత్థిభూతాతి మనుస్సిత్థీ హుత్వా భూతా, మనుస్సిత్థీభావం వా భూతా పత్తా. ఇమినా తిరచ్ఛానగతిత్థిఆదయో నివత్తేతి. ‘‘జనికా’’తి ఇమినా పోసావనికమాతాదయో నివత్తేతి. సయమ్పీతి ఏత్థ పిసద్దో న కేవలం మాతాయేవ, అథ ఖో పుత్తేనాపీతి దస్సేతి. సతాతి సన్తేన. మనుస్సజాతికేనేవ సతా మనుస్సజాతికో ఏవ హుత్వా వోరోపితాతి యోజనా. అనన్తరే భవే ఫలం నిబ్బత్తేతీతి ఆనన్తరియం, మాతుఘాతకకమ్మం, తేన జాతిసామఞ్ఞమ్పి అజనికం ఘాతేన్తో చ జనికమ్పి జాతిభేదం ఘాతేన్తో చ న అనన్తరికో హోతి, తస్స పబ్బజ్జా చ ఉపసమ్పదా చ న వారితాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యేన పనా’’తిఆది. తత్థ పోసేతి వద్ధేతీతి పోసాపనియా, సా ఏవ పోసావనికా పకారస్స వకారం, యకారస్స చ కకారం కత్వా, పోసావనికా చ సా మాతా చేతి పోసావనికమాతా. అస్సాతి పుత్తస్స. ఇదం పదం పుబ్బాపరాపేక్ఖం. తత్థ పుబ్బపదే భావసమ్బన్ధో, పచ్ఛిమపదే సామిసమ్బన్ధో. సబ్బథా ఏసేవ నయో హోతీతి ఆహ ‘‘సచేపీ’’తిఆది. వేసియాతి ఉపలక్ఖణవసేన వుత్తం. యాయ కాయచి ఇత్థియా పుత్తస్సాపి గహేతబ్బత్తా. ‘‘అయం మే పితా’’తి అజాననమేవ హి పమాణం. అనేనాతి ఇమినా పుత్తేన. ‘‘పితుఘాతకోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి ఇమినా మాతుఘాతకేపి ‘‘అయం మే మాతా’’తి అజానిత్వా ఘాతేన్తోపి మాతుఘాతకోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీతి దస్సేతి.

౧౧౪. సఙ్ఖేపేన వుత్తమత్థం విత్థారేన దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మనుస్సజాతియం హీ’’తిఆది. అపబ్బజితన్తి గిహిభూతం. పబ్బజ్జా చస్సాతి ఏత్థ చసద్దేన ఉపసమ్పదాపి వారితాతి దస్సేతి. అస్సాతి అరహన్తఘాతకస్స. అవసేసన్తి అరహన్తతో అవసేసం. అస్సాతి అరియఘాతకస్స. ఆనన్తరియో న హోతి తిరచ్ఛానగతత్తా పనస్స పబ్బజ్జా వారితాతి అత్థో నేతబ్బో. ఏత్థాతి మాతుఘాతకాదికమ్మేసు. వధాయాతి తదత్థే చతుత్థీతి ఆహ ‘‘వధత్థాయా’’తి. ‘‘మారేతు’’న్తి ఇమినా ‘‘వధత్థాయా’’తి ఏత్థ హనధాతు హింసనత్థోతి దస్సేతి. ‘‘నీయన్తీ’’తి ఇమినా ఓనీయన్తీతి ఏత్థ ఓత్యూపసగ్గో ధాత్వత్థానువత్తకోతి దస్సేతి. యం పన వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. తస్స వచనస్స అత్థోతి యోజనా. ‘‘సచా చ ఇతి అయం నిపాతో వుత్తో’’తి ఇమినా భయపీళితత్తా చ నిరుత్తీసు అకుసలత్తా చ దవాభణనేన రవాభణనేన అయం నిపాతో చోరేహి వుత్తోతి దస్సేతి. ‘‘సచే చ ఇచ్చేవ వా పాఠో’’తి ఇమినా తేహి తథా వుత్తేపి సఙ్గీతికాలే వా పోత్థకారూళ్హకాలే వా యథాభూతం సఙ్గీతత్తా, పోత్థకారూళ్హత్తా చ యథాభూతో పాఠో అత్థీతి దస్సేతి. తత్థాతి తేసు పదేసు. నిద్ధారణే భుమ్మం. తస్సాతి ‘‘సచజ్జ మయ’’న్తి పాఠస్స. ‘‘సచే అజ్జ మయ’’న్తి ఇమినా ఏకారలోపసన్ధిం దస్సేతి. ‘‘సచేజ్జ మయ’’న్తి అకారలోపసన్ధినాపి పాఠో అత్థి.

౧౧౫. పకతత్తన్తి పకతియా సీలసఙ్ఖాతో అత్తా సభావో ఏతిస్సాతి పకతత్తా, తం. కాయసంసగ్గేన భిక్ఖునీనం పారాజికత్తా వుత్తం ‘‘సీలవినాసం పాపేతీ’’తి. అనిచ్ఛమానంయేవ భిక్ఖునిన్తి సమ్బన్ధో.

ఇచ్ఛమానన్తి ఓదాతవత్థవసనం ఇచ్ఛమానం. యస్మా అభిక్ఖునీ హోతి, తస్మా భిక్ఖునీదూసకో న హోతీతి యోజనా. సీలవిపన్నం భిక్ఖునిన్తి సమ్బన్ధో.

యో దేవదత్తో సఙ్ఘం భిన్దతి వియ, భిన్దతీతి యోజనా. ఉద్ధమ్మన్తి ధమ్మతో విరహితం. ఉబ్బినయన్తి వినయతో విరహితం. చతున్నం కమ్మానన్తి అపలోకనాదీనం చతున్నం కమ్మానం.

యో దేవదత్తో లోహితం ఉప్పాదేతి వియ, ఉప్పాదేతీతి యోజనా. దుట్ఠచిత్తేనాతి ఏత్థ న యంకిఞ్చి దుట్ఠచిత్తం దుట్ఠచిత్తం నామ, అథ ఖో వధకచిత్తన్తి ఆహ ‘‘వధకచిత్తేనా’’తి. సరీరేతి సరీరబ్భన్తరే. తథాగతస్స హి అభేజ్జకాయత్తా పరూపక్కమేన చమ్మచ్ఛేదం కత్వా లోహితస్స ఉప్పాదనం నామ నత్థి. యో పన జీవకో ఫాసుం కరోతి వియ, ఫాసుం కరోతీతి యోజనా. లోహితఞ్చాతి పూతిలోహితఞ్చ.