౩౪. దాసవత్థుకథా

౯౭. దాసాతి చేటకా. తే హి సామికేహి దుక్ఖే వా దుట్ఠకమ్మే వా అసీయన్తి ఖిపీయన్తీతి దాసాతి వుచ్చన్తి. తత్థాతి చతూసు దాసేసు. ‘‘ఘరదాసియా పుత్తో’’తి ఇమినా అన్తోగేహే ఘరదాసియా కుచ్ఛిమ్హి జాతో అన్తోజాతోతి వచనత్థం దస్సేతి. ధనం దత్వా కీతో ధనక్కీతోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ధనక్కీతో నామా’’తిఆది. ధనేన కీతో ధనక్కీతోతి వచనత్థోపి యుత్తోయేవ. దాసచారిత్తన్తి దేసకాలవసేన దాసానం చారిత్తం. తత్థ తత్థాతి తస్మిం తస్మిం దేసే, కాలే వా.

కరమరానీతో నామాతి ఏత్థ కరమరోతి వన్ది. సో హి సత్తూనం కరేన హత్థేన మరితబ్బత్తా కరమరోతి వుచ్చతి. కరమరభావేన ఆనీతో కరమరానీతో. తిరోరట్ఠా ఆహరన్తీతి సమ్బన్ధో. ఉపలాపేత్వా వాతి పలోభేత్వా వా. తతోతి కస్మాచి గామతో. మనుస్సా ఏవ మానుస్సకాని. ఇత్థిపురిసానం సాధారణభావేన సామఞ్ఞభావతో నపుంసకలిఙ్గవసేన వుత్తం. పిసద్దేన న కేవలం ధనానియేవ ఆహరన్తి, అథ ఖో మానుస్సకానిపీతి సమ్పిణ్డేతి. తత్థాతి మానుస్సకేసు. ఏవరూపో కరమరానీతో దాసో న పబ్బాజేతబ్బోతి యోజనా. సబ్బసాధారణేనాతి బన్ధనాగారసోధనకాలే సబ్బేసం సాధారణేన.

దాసబ్యన్తి దాసస్స భావో దాసబ్యం, తం. తేన వుత్తం ‘‘దాసభావ’’న్తి. ‘‘సయమేవా’’తి ఇమినా సామంసద్దో సయమత్థే నిపాతోతి దస్సేతి. భుజిస్సిత్థియోతి రఞ్ఞో భుజిస్సిత్థియో. వణ్ణదాసీహీతి నగరసోభినీహి. తా హి వణ్ణసమ్పన్నదాసిభావతో వణ్ణదాసీతి వుచ్చన్తి. తాసన్తి భుజిస్సిత్థీనం. పణ్ణన్తి దాసిపణ్ణం. భటిపుత్తకగణాదీనన్తి ఆదిసద్దేన మల్లపుత్తగణాదయో సఙ్గణ్హాతి. ఇమినా బహుసామికదాసం దస్సేతి. తేహీతి భటిపుత్తకగణాదీహి. అదిన్నా న పబ్బాజేతబ్బాతి బహూసు సామికేసు ఏకేనపి అదిన్నా న పబ్బాజేతబ్బా. తేపీతి ఆరామికదాసేపి. ఇమస్మిం ఆరామికదాసపబ్బాజనే అట్ఠకథావాదం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మహాపచ్చరియ’’న్తిఆది. ‘‘తక్క’’న్తి పదం ‘‘ఆసిత్తక’’ఇతి పదే కమ్మం. ‘‘సీసే’’తి పదం ‘‘ఆసిత్తక’’ఇతి పదే ఆధారో. కేసుచి జనపదేసు దేసచారిత్తవసేన సీసే తక్కస్స ఆసిఞ్చనం దాసానం భుజిస్సకరణన్తి అధిప్పాయో. ‘‘ఆరామికం దేమా’’తి వచనం దాసానం భుజిస్సవచనన్తి వుత్తం హోతి. యేన కేనచి వోహారేనాతి ‘‘ఆరామికం దేమా’’తి వా ‘‘ఆరామికదాసం దేమా’’తి వా ‘‘కప్పియకారకం దేమా’’తి వా యేన కేనచి వోహారేన. ద్వీసు అట్ఠకథావాదేసు కురున్దివాదస్స పచ్ఛా వుత్తత్తా సోయేవ పమాణన్తి దట్ఠబ్బం. దుగ్గతమనుస్సాతి దుక్ఖం గతమనుస్సా. ఏతేతి దుగ్గతమనుస్సే. తం పబ్బాజేతుం న వట్టతీతి మాతాపితూనం దాసభావం ఉపగతకాలే జాతం పుత్తం సన్ధాయ వుత్తం. అథ పన మాతాపితరో దాసభావం ఉపగతా, న పుత్తో, తం పబ్బాజేతుం వట్టతి. ‘‘భిక్ఖుస్సా’’తిపదం ‘‘ఞాతకా వా ఉపట్ఠాకా వా’’తిపదేసు సామిసమ్బన్ధో, ‘‘దేన్తీ’’తి పదే సమ్పదానం. అస్సాతి భిక్ఖుస్స. ఇమన్తి దాసం. అభిరమిస్సతీతి భిక్ఖుభావే అభిరమిస్సతి. విబ్భమిస్సతీతి వినివత్తేత్వా గిహిభావం భమిస్సతి. ఇతి వత్వా దేన్తీతి సమ్బన్ధో. నిస్సామికదాసోతి పరిగ్గాహకసామికవిరహితో దాసో. నిస్సామికస్స దాసస్స రాజా సామీ, తస్మా రఞ్ఞా అపరిగ్గహితే అత్తనావ అత్తానం భుజిస్సం కాతుం వట్టతి. పరిగ్గహితే రాజానం కారాపేతుం వట్టతి. అజానన్తోతి అత్తనో దాసభావమజానన్తో.

అనురాధపురాతి అనురాధనగరతో నిక్ఖమిత్వాతి సమ్బన్ధో. సోతి పుత్తో. ఇధాతి రోహణే. మాతరం పుచ్ఛిత్వాతి సమ్బన్ధో. ఆగమ్మాతి ఆగన్త్వా. అతిచ్ఛథాతి అతిక్కమిత్వా ఇచ్ఛథ, ఇధ కిఞ్చి దేయ్యధమ్మం నత్థి, ఇదం అతిక్కమిత్వా అఞ్ఞత్థ ఠాతుమిచ్ఛథాతి వుత్తం హోతి. తేతి ఘరసామికా. చతూహి పచ్చయేహి పటిజగ్గన్తా వసాపేసున్తి యోజనా.