౨౬. పఞ్చాబాధవత్థుకథా

౮౮. మగధేసూతి ఏత్థ బహువచనపదేన వుత్తత్తా జనపదస్స నామన్తి ఆహ ‘‘మగధనామకే జనపదే’’తి. అమనుస్సానఞ్చాతి మనుస్సేహి అఞ్ఞసత్తానఞ్చ. ఉస్సన్నసద్దో చ ఉస్సదసద్దో చ వుడ్ఢిప్పత్తపరియాయోతి ఆహ ‘‘ఉస్సన్నా వుడ్ఢిప్పత్తా’’తి. ‘‘ఫాతిప్పత్తా’’తి ఇమినా తమేవత్థం దస్సేతి. తేహీతి కుట్ఠాదీహి పఞ్చహి ఆబాధేహి.

తత్థాతి కుట్ఠాదీసు పఞ్చసు ఆబాధేసు. ఆబాధికం ఆభుసో బాధతి పీళేతీతి ఆబాధో, అఙ్గపచ్చఙ్గం కుటతి ఛిన్దతీతి కుట్ఠం. ‘‘రత్తకుట్ఠం వా’’తిఆదీసు వాసద్దేన సేతకుట్ఠాదీనిపి సఙ్గణ్హాతి. కీటిభ దద్దు ఖజ్జు ఆదిప్పభేదమ్పీతి కీటిభో చ దద్దు చ ఖజ్జు చ కీటిభదద్దుఖజ్జుయో, తా ఆదయో యేసం కుట్ఠానన్తి కీటిభదద్దుఖజ్జుఆదయో, తేసం పభేదో కీటిభదద్దు ఖజ్జుఆదిప్పభేదో, తమ్పి. తత్థ కీటిభోతి కీట ఇభోతి పదవిభాగో కాతబ్బో. తత్థ కీటోతి కిమి. ఇమినా కీటకులావకం ‘‘కీటో’’తి గహేతబ్బం, కీటో వియాతి కీటో, కుట్ఠవిసేసో. ఇభోతి గజో. ఇమినా గజస్స సబలం ‘‘ఇభో’’తి గహేతబ్బం. ఇభో వియాతి ఇభో, కుట్ఠవిసేసో. కీటోయేవ ఇభో కీటిభో, కుట్ఠాబాధవిసేసో, యం లోకే ‘‘కుట్టాబాధ విసేసో’’ఇతి వోహరన్తి. దద్దూతి కచ్ఛు. సా హి సరీరం దంసతి విదంసతి, హింసతీతి వా దద్దుతి వుచ్చతి. ఏకస్స దకారస్స రకారం కత్వా ‘‘దద్దు’’తిపి పాఠో. యం లోకే ‘‘ప్వే:’’ఇతి వోహరన్తి. ఖజ్జూతి కణ్డువనం. తఞ్హి సరీరం ఖజ్జతి బ్యథతి ఖదతి, హింసతీతి వా ఖజ్జూతి వుచ్చతి. యం లోకే ‘‘ఖజ్జ’’ఇతి వోహరన్తి. ‘‘కచ్ఛూ’’తిపి పాఠో, సో అపాఠో దద్దుసద్దేన తస్స గహితత్తా. తన్తి కుట్ఠం. పకతిపటిచ్ఛన్నట్ఠానేతి పకతియా పటిచ్ఛన్నట్ఠానే, యథానివత్థపారుతట్ఠానేతి అత్థో. ఇమినా విసేసతో పటిచ్ఛన్నం నివత్తేతి. అవడ్ఢనకపక్ఖే ఠితం సచే హోతీతి యోజనా. పకతివణ్ణేతి =౦౭ పకతిఛవియం. యథా అవణా ఛవి హోతి, తథాతి అత్థో. ఇదం వణవత్థుం సన్ధాయ న వుత్తం.

మేదగణ్డోతి మేదో అస్మిం అత్థీతి మేదో, గణ్డతి ఫోటో భవతీతి గణ్డో, మేదోయేవ గణ్డో మేదగణ్డో. యం లోకే ‘‘మేదగణ్డోఇతి వోహరన్తి. కోలట్ఠీతి కోలం వుచ్చతి బదరఫలం, తస్స అట్ఠి కోలట్ఠి. అవడ్ఢనకపక్ఖే ఠితే సతీతి యోజనా. సఞ్ఛవిన్తి సంవిజ్జమానఛవిం, సఞ్జాతఛవిం వా. ఉణ్ణిగణ్డాతి ఉద్ధం నమన్తీతి ఉణ్ణియో, తాయేవ గణ్డా ఉణ్ణిగణ్డా. యే లోకే ‘‘ఉణ్ణిగణ్డా’’ ఇతి వోహరన్తి. తత్థ తత్థాతి తస్మిం తస్మిం సరీరపదేసే. ఖీరపీళకాతి ఖీరం ఏత్థ అత్థీతి ఖీరా, తా ఏవ పీళకా ఖీరపీళకా. యా లోకే ‘‘ఖీరపీళకా’’ ఇతి చ ఇతి చ వోహరన్తి. తాసూతి పీళకాసు. ఖీరపీళకా నామ గణ్డా హోన్తీతి సమ్బన్ధో. ఖరపీళకాతి ఖరసభావా పీళకా. ఖరసభావత్తా తేన సత్తా మరణమ్పి గచ్ఛన్తి, మరణమత్తమ్పి దుక్ఖం. యా లోకే ఇతి ‘‘ఖీరపీళకా’’ వోహరన్తి. పదుమకణ్ణికా నామ గణ్డా హోన్తీతి సమ్బన్ధో. పదుమస్స కణ్ణికా వియ పదుమకణ్ణికా. యా లోకే ‘‘పదుమకణ్ణికా’’ఇతి వోహరన్తి. సాసపబీజకా నామ గణ్డాతి సమ్బన్ధో. సాసపస్స బీజం పమాణమేతాసన్తి సాసపబీజకా. యా లోకే ‘‘సాసపబీజకా’’ ఇతి వోహరన్తి. తా సబ్బాతి సబ్బా తా పీళకా, గణ్డజాతియో వా. తాసూతి పీళకాసు, గణ్డజాతీసు వా.

పదుమపుణ్డరీకపత్తవణ్ణన్తి పదుమం నామ రత్తం, పుణ్డరీకం నామ సేతం, తేసం పుప్ఫపత్తస్స వణ్ణం వియ వణ్ణమేతస్సాతి పదుమపుణ్డరీకపత్తవణ్ణం, సఙ్ఖకుట్ఠం. యం లోకే ‘‘పదుమపుణ్డరీకపత్తవణ్ణం, సఙ్ఖకుట్ఠం’’ ఇతి వోహరన్తి. యేనాతి కుట్ఠేన. గున్నం సరీరం సబలం వియ మనుస్సానం సరీరం సబలం హోతీతి యోజనా. తస్మిన్తి కిలాసే. సోసబ్యాధీతి ఖయరోగో. సో హి యస్మా మంసలోహితాదీని సోసాపేతి, తస్మా సోసోతి వుచ్చతి. యం లోకే ‘‘సాంస’’ ఇతి చ ‘‘సోసబ్యాధి’’ ఇతి చ వోహరన్తి. తస్మిన్తి సోసబ్యాధిమ్హి. అపమారోతి అపస్మారో. సో హి సారతో అపగతత్తా ‘‘అపమారో’’తి వుచ్చతి సకారస్స మకారం కత్వా. యం లోకే ‘‘అపమార’’ ఇతి చ ‘‘అరూ?’’ఇతి చ వోహరన్తి. తత్థాతి ద్వీసు ఉమ్మాదేసు. ఆధారే చేతం భుమ్మవచనం. దుత్తికిచ్ఛో హోతీతి సమ్బన్ధో.