౨౫. అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బవత్థుకథా

౮౬. యో పనాతి యో పన అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో. అఞ్ఞోపీతి పసూరతో అపరోపి. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. తస్మిన్తి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బే. తత్థాతి ‘‘యో సో భిక్ఖవే అఞ్ఞోపీ’’తిఆదివచనే. అయన్తి పరివాసో. నగ్గపరిబ్బాజకస్సేవాతి వత్వా తస్స భేదం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఆజీవకస్స వా అచేలకస్స వా’’తి. తత్థ ఆజీవకో ఉపరి ఏకమేవ వత్థం ఉపకచ్ఛకే పవేసేత్వా పరిదహతి, హేట్ఠా నగ్గో. అచేలకో పన సబ్బేన సబ్బం నగ్గోయేవ. సోపీతి =౦౩ నగ్గపరిబ్బాజకోపి. వాలకమ్బలాదీనన్తి వాలేన కతం కమ్బలం, ఆదిసద్దేన కేసకమ్బలాదయో సఙ్గణ్హాతి. అస్సాతి పరిబ్బాజకస్స. అఞ్ఞస్సాతి నగ్గపరిబ్బాజకతో అపరస్స. పణ్డరఙ్గాదికస్సాతి పణ్డరం సేతవత్థం అఙ్గే సరీరే ఏతస్సత్థీతి పణ్డరఙ్గో, ఆదిసద్దేన నీలఙ్గాదయో సఙ్గణ్హాతి.

ఏవన్తి ఇమినా కేసమస్సుఓరోపనాదినా. పబ్బాజేన్తేహి భిక్ఖూహీతి సమ్బన్ధో. తస్మిన్తి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బే, నిసిన్నేయేవాతి యోజనా. అనాదరే చేతం భుమ్మవచనం. తస్సాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స. నయిమేతి న ఇమే, భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. తన్తి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బం.

౮౭. ‘‘ఏవం ఖో…పే… అనారాధకో’’తి అయం కథా మాతికాతి యోజనా. అస్సాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స. తస్సేవాతి తస్సాయేవ మాతికాయ. తత్థాతి విభఙ్గే. అతికాలేనాతి ఏత్థ భత్తకిచ్చం కత్వా వత్తకరణవేలాయేవ అతికాలో నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వత్తకరణవేలాయమేవా’’తి. ఇమినా భుమ్మత్థే కరణవచనన్తిపి దస్సేతి. తత్థేవాతి కులఘరేసుయేవ. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకంసేన, ‘‘కరోన్తో’’తి ఇమినా పాఠసేసం దస్సేతి. ఏవమ్పి కరోన్తో అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బోతి యోజనా. ‘‘సమ్పాదకో’’తి ఇమినా అనారాధకోతి ఏత్థ ఆరాధసద్దస్స సాధనత్థం దస్సేతి, తోసనత్థాదయో నివత్తేతి.

అజ్ఝాచారత్థికా విసన్తి పవిసన్తి ఏత్థాతి వేసియా, సోభణరూపసఙ్ఖాతం వేసం ధారేతీతి వా వేసియా. తేన వుత్తం ‘‘సులభజ్ఝాచారా’’తిఆది. ఆమిసోయేవ కిఞ్జక్ఖో అప్పమత్తకట్ఠేనాతి ఆమిసకిఞ్జక్ఖో, విసేసనపరపదో. అథ వా ఆమిసో చ తతో అఞ్ఞో కిఞ్జక్ఖో చ ఆమిసకిఞ్జక్ఖం, తస్స సమ్పదానం ఆమిసకిఞ్జక్ఖసమ్పదానం. కిఞ్జక్ఖసద్దో కేసరస్సేవ ముఖ్యతో వాచకో, అప్పమత్తకస్స పన రూళ్హీవసేన. విధవాతి ఏత్థ ధవసద్దో పతినోయేవ వాచకో, న రుక్ఖవిసేసస్సాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మతపతికా వా’’తిఆది. ఇమేహి పదేహి మతవసేన వా పవుత్థవసేన వా విగతో ధవో ఏతాసం, ధవేన వా విగతాతి విధవాతి వచనత్థం దస్సేతి. తాతి విధవా. యోబ్బనపత్తత్తా వా యోబ్బనాతీతత్తా వా థుల్లా మహన్తా కుమారికాతి థుల్లకుమారికాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యోబ్బనపత్తా’’తిఆది. పణ్డకాతి ఏత్థ ఆసిత్తపణ్డకాదీసు పఞ్చసు పణ్డకేసు నపుంసకపణ్డకోవాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘నపుంసకా’’తి. సమానపబ్బజ్జాతి భిక్ఖూహి సమానపబ్బజ్జా. తతోతి విస్సాసతో.

తత్థాతి వేసియాదీసు. తాసన్తి వేసియానం. సోతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు =౦౪ విధవాదీసు. గన్తబ్బతం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. తథాతి యథా గన్తబ్బత్తం వుత్తం, తథా.

ఉచ్చావచానీతి ఏత్థ ఉద్ధం చయతి వడ్ఢతీతి ఉచ్చం, చయతో అవగతో వియోగోతి అవచం. ఉచ్చఞ్చ అవచఞ్చ ఉచ్చావచానీతి వచనత్థేన మహన్తఖుద్దకత్థోతి ఆహ ‘‘మహన్తఖుద్దకానీ’’తి. ‘‘కమ్మానీ’’తి ఇమినా ‘‘కరణీయానీ’’తిపదస్స సరూపం దస్సేతి. తందస్సనేన చ కత్తబ్బానీతి కరణీయానీతి వచనత్థో కాతబ్బో. తత్థాతి మహన్తఖుద్దకేసు కమ్మేసు. తత్థ న దక్ఖోతి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘తేసు తేసు నవకమ్మేసూ’’తి. ‘‘ఉట్ఠానవీరియసమ్పన్నో’’తి ఇమినా నత్థి అలసో కోసజ్జం ఏతస్సాతి అనలసోతి వచనత్థం దస్సేతి. తత్రాతి ఏత్థ త్రపచ్చయో సత్తమ్యత్థే విచ్ఛాజోతకోతి ఆహ ‘‘తేసు తేసూ’’తి. ‘‘ఠానుప్పత్తికాయ వీమంసాయా’’తి వుత్తవచనస్సత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఇదమేవ’’న్తిఆది. ‘‘తస్మింయేవ ఖణే ఉప్పన్నపఞ్ఞాయా’’తి ఇమినా ‘‘ఠానుప్పత్తికాయా’’తి ఏత్థ ఠానసద్దో తఙ్ఖణత్థోతి దస్సేతి. అలం కాతున్తి ఏత్థ అలంసద్దో భూసనవారణపరియత్తసఙ్ఖాతేసు తీసు అత్థేసు పరియత్తత్థోతి ఆహ ‘‘కాతుం సమత్థో’’తి.

తిబ్బచ్ఛన్దోతి తిఖిణఛన్దో. ‘‘బలవచ్ఛన్దో’’తి ఇమినా అధిప్పాయత్థం దస్సేతి. లోకియసమాధిభావనాయాతి లోకియాయ అట్ఠసమాపత్తిసఙ్ఖాతాయ సమాధిభావనాయ.

ఇధాగతోతి ఇమస్మిం సాసనే ఆగతో. తిత్థాయతనసామికస్సాతి తరన్తి ఉప్లవన్తి సత్తా ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోన్తి ఏత్థాతి తిత్థం, ద్వాసట్ఠి దిట్ఠియో. తమేవ ఆయతనం దిట్ఠిగతికానన్తి తిత్థాయతనం. అథ వా తిత్థమేతేసమత్థీతి తిత్థినో, తేసమాయతనం తిత్థాయతనం, తస్స సామికో తిత్థాయతనసామికో, తస్స. తస్స దిట్ఠియాతి ఏత్థ దిట్ఠిసద్దో లద్ధిపరియాయోతి ఆహ ‘‘తస్స సన్తకాయ లద్ధియా’’తి. కస్మా సా లద్ధి ‘‘ఖన్తీ’’తి చ ‘‘రుచీ’’తి చ ‘‘ఆదాయో’’తి చ వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘ఇదానీ’’తిఆది. సాయేవ లద్ధి ఖమతి చేవ రుచ్చతి చ గహితా చాతి యోజనా. తస్స తిత్థకరస్సాతి కత్వత్థే సామివచనం. తస్సాతి తిత్థాయతనసామికస్స. భఞ్ఞమానాయాతి భణియమానాయ. అనభిరద్ధోతి ఏత్థ అనభిరాధితో అపరితోసితచిత్తోతి అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపరిపుణ్ణసఙ్కప్పో, నో పగ్గహితచిత్తో’’తి. యదిదన్తి యం ఇదం ‘‘అనత్తమనత్త’’న్తి వా ‘‘అత్తమనత్త’’న్తి వా సమ్బన్ధో. ఇమినా ‘‘ఇద’’న్తిపదస్స అనియమం దస్సేతి. ఇమేతి భిక్ఖూ. యఞ్చ అనత్తమనత్తన్తి యోజనా. తస్సేవాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స ఏవ అనత్తమనత్తన్తి సమ్బన్ధో. ఇదన్తి ద్వే అత్తమనత్తాని, ద్వే అనత్తమనత్తానీతి చతుబ్బిధం ఇదం ధమ్మజాతం. సఙ్ఘాటనీయన్తి సఙ్ఘటితబ్బం, సన్నిచయం కాతబ్బన్తి అత్థో. ‘‘అనారాధకే’’తిఆదినా అనారాధనీయస్మిన్తి =౦౫ ఏత్థ న ఆరాధేతి వత్తం అనేన కమ్మేనాతి అనారాధనీయన్తి వచనత్థం దస్సేతి. ఇదన్తి చతుబ్బిధం. లిఙ్గన్తి కారణం. లక్ఖణన్తి చిహనం. ఇతోతి అట్ఠఙ్గతో నీహటేనాతి సమ్బన్ధో. వుత్తవిపల్లాసేనాతి కణ్హపక్ఖే వుత్తవిపరీతేన.

సుక్కపక్ఖే అట్ఠఙ్గాని సమోధానేత్వా దస్సేన్తో ఆహ ‘‘నాతికాలేన గామపవేసనం నాతిదివా పటిక్కమన’’న్తిఆది. కణ్హపక్ఖేపి ఇమినా నయేన అట్ఠఙ్గాని సమోధానేతబ్బాని. ‘‘పరితోసకో’’తి ఇమినా ఆరాధకసద్దస్స తోసనత్థం దస్సేతి. హేట్ఠా పన ‘‘సమ్పాదకో’’తి వుత్తత్తా సాధనత్థం దస్సేతీతి దట్ఠబ్బం.

ఉపసమ్పదమాళకేపీతి ఉపసమ్పాదట్ఠానే ఏకకూటయుత్తే అనేకకోణే పతిస్సయవిసేసేపి. సో హి ఏకకూటం కత్వా అనేకేహి కోణేహి మలీయతి విభూసీయతీతి మాళోతి వుచ్చతి. ‘‘చత్తారో మాసే పరివసితబ్బ’’న్తివచనం అసదిసూపమాయ పాకటం కరోన్తో ‘‘యథా పనా’’తిఆదిమాహ. హీతి సచ్చం. అస్సాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స. పరివసన్తో అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బోతి సమ్బన్ధో. అన్తరాతి చతుమాసస్స అబ్భన్తరే. కుప్పనసభావోతి నస్సనసభావో. పరిగ్గణ్హాతీతి పరిచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హాతి. నామరూపం వవత్థపేతీతి ‘‘ఇదం నామం, ఇదం రూప’’న్తి వవత్థపేతి. లక్ఖణన్తి నమనరుప్పనలక్ఖణం, అనిచ్చాదిలక్ఖణం వా. సోతాపత్తిమగ్గస్స దిట్ఠివిచికిచ్ఛాపహానం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘సమూహతాని…పే… సల్ల’’న్తి. అబ్బుళ్హన్తి ఆవహియిత్థాతి అబ్బుళ్హం, ఉద్ధం వహియిత్థాతి అత్థో. ఆత్యూపసగ్గో హి ఉద్ధఙ్గమత్థో. తందివసమేవాతి తస్మిం సోతాపత్తిమగ్గస్స పటిలభనదివసేయేవ. భుమ్మత్థే చేతం ఉపయోగవచనం. తదహేవాతి తస్మిం సోతాపన్నభవనఅహని ఏవ.

తస్సాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స. పాళియం పత్తస్స అనాగతత్తా వుత్తం ‘‘పత్తమ్పి తథేవా’’తి. యథా ఉపజ్ఝాయమూలకం చీవరం పరియేసితబ్బం, పత్తమ్పి తథేవాతి అత్థో. ఇదన్తి పత్తచీవరం. ఇమస్సాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స. అఞ్ఞేతి ఉపజ్ఝాయతో అపరే. తేహిపీతి అఞ్ఞేహిపి. విలోమాతి పటిలోమా. ఆయత్తన్తి అధీనం. ఆయత్తజీవికత్తాతి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బస్స ఉపజ్ఝాయేన ఆయత్తజీవికత్తా. తస్సాతి ఉపజ్ఝాయస్స. వచనకరోతి వచనం కరో. వాక్యేపి సమాసేపి వచనసద్దస్స ‘‘తస్సా’’తి పదమేవ అపేక్ఖత్తా ‘‘వచనకరో’’తి సమాసో హోతి. ఏసేవ నయో ‘‘ఉపజ్ఝాయేన ఆయత్తజీవకత్తా’’తి ఏత్థాపి. తేనాతి వచనకరహేతునా.

అగ్గిపరిచరణకాతి =౦౬ అగ్గిపూజకా. ఇమినా అగ్గిం పరిచరన్తీతి అగ్గికాతి వచనత్థం దస్సేతి. తాపసాతి జటాధరా. తే హి యస్మా జటా చ తపో చ ఏతేసమత్థి, తస్మా ‘‘జటిలా’’తి చ ‘‘తాపసా’’తి చ వుచ్చన్తి. ఏతేతి జటిలకా. ‘‘కిరియం న పటిబాహన్తీ’’తి వుత్తవచనస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్థి కమ్మం, అత్థి కమ్మవిపాకో’’తి. ఏతదేవ పబ్బజ్జన్తి ఏతం ఏవ తాపసపబ్బజ్జం. ఏతేసన్తి జటిలానం. సాసనేతి బుద్ధస్స సాసనే. తేసన్తి ఞాతీనం, ఇమం పరిహారన్తి సమ్బన్ధో. తేతి ఞాతయో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. ఞాతిసేట్ఠస్సాతి ఞాతియేవ సేట్ఠో, ఞాతీనం వాతి ఞాతిసేట్ఠో, తస్స, బుద్ధస్సాతి సమ్బన్ధో.