౨. అజపాలకథా

౪. న భగవాతి ఏత్థ నకారో ‘‘ఉపసఙ్కమీ’’తి పదేన యోజేతబ్బో, న ఉపసఙ్ఖమీతి హి అత్థో. తమ్హా సమాధిమ్హాతి తతో అరహత్తఫలసమాపత్తిసమాధితో. అనన్తరమేవ అనుపసఙ్కమనం ఉపమాయ ఆవికరోన్తో ఆహ ‘‘యథా పనా’’తిఆది. ఇచ్చేవం వుత్తం న హోతీతి యోజనా. ఇదన్తి ఇదం అత్థజాతం. ఏత్థాతి ‘‘భుత్వా సయతీ’’తి వాక్యే. ఏవన్తి ఉపమేయ్యజోతకో. ఇధాపీతి ఇమిస్సం ‘‘అథ ఖో భగవా’’తిఆదిపాళియమ్పి. ఇదన్తి అయమత్థో దీపితో హోతీతి యోజనా. ఏత్థాతి ‘‘అథ ఖో భగవా’’తిఆదిపాఠే.

అపరానిపీతి పల్లఙ్కసత్తాహతో అఞ్ఞానిపి. తత్రాతి ‘‘అపరానిపీ’’తిఆదివచనే. భగవతి నిసిన్నే సతీతి యోజనా. కిరసద్దో విత్థారజోతకో. కిం ను ఖోతి పరివితక్కనత్థే నిపాతో. ఏకచ్చానన్తి అప్పేసక్ఖానం ఏకచ్చానం. తాసన్తి దేవతానం. బలాధిగమట్ఠానన్తి బలేన తేజసా అధిగమట్ఠానం. అనిమిసేహీతి ఉమ్మిసేహి. సత్తాహన్తి కమ్మత్థే చేతం ఉపయోగవచనం, అచ్చన్తసంయోగే వా. ఏవఞ్హి సతి ‘‘కాల’’న్తి కమ్మం వేదితబ్బం. తం ఠానన్తి అనిమిసేహి అక్ఖీహి ఓలోకియమానట్ఠానం. అథాతి అనిమిససత్తాహస్స అనన్తరే. రతనచఙ్కమేతి రతనమయే చఙ్కమే. తం ఠానన్తి చఙ్కమట్ఠానం. తతోతి చఙ్కమసత్తాహతో. రతనఘరన్తి రతనమయం గేహం. తత్థాతి రతనఘరే అభిధమ్మపిటకం విచినన్తోతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి రతనఘరే, అభిధమ్మపిటకే వా, నిద్ధారణే చేతం భుమ్మవచనం. తం ఠానన్తి అభిధమ్మపిటకవిచిననట్ఠానం.

ఏవన్తిఆది పుబ్బవచనస్స నిగమవసేన పచ్ఛిమవచనస్స అనుసన్ధినిదస్సనం. తేనాతి అజపాలానం నిసీదనకారణేన. అస్సాతి నిగ్రోధస్స. ‘‘అజపాలనిగ్రోధోత్వేవ నామ’’న్తి ఇమినా ఉపచారవసేన నామలభనం దస్సేతి. అజపా బ్రాహ్మణా లన్తి నివాసం గణ్హన్తి ఏత్థాతి అజపాలో, ఉణ్హకాలే వా అన్తోపవిట్ఠే అజే అత్తనో ఛాయాయ పాలేతీతి అజపాలో, అజపాలో చ సో నిగ్రోధో చేతి అజపాలనిగ్రోధోతి వచనత్థానిపి పకరణన్తరేసు (ఉదా. అట్ఠ. ౪) దస్సితాని. తత్రాపీతి అజపాలనిగ్రోధేపి. బోధితోతి బోధిరుక్ఖతో. ఏత్థాతి అజపాలనిగ్రోధే. భగవతి నిసిన్నేతి యోజనా. తత్థాతి ‘‘అథ ఖో అఞ్ఞతరో’’తిఆదివచనే. సోతి బ్రాహ్మణో. దిట్ఠమఙ్గలికో నామాతి దిట్ఠసుతముతసఙ్ఖాతేసు తీసు మఙ్గలికేసు దిట్ఠమఙ్గలికో నామ కిరాతి అత్థో. ‘‘మానవసేన…పే… వుచ్చతీ’’తి ఇమినా ‘‘హుంహు’’న్తి కరోతీతి హుంహుఙ్కో, హుంహుఙ్కో జాతి సభావో ఇమస్సాతి హుంహుఙ్కజాతికోతి వచనత్థం దస్సేతి.

తేనాతి బ్రాహ్మణేన. సిఖాప్పత్తన్తి అగ్గప్పత్తం. తస్సాతి ఉదానస్స. యోతి పుగ్గలో, పటిజానాతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘న దిట్ఠమఙ్గలికతాయా’’తి ఇమినా అవధారణఫలం దస్సేతి. ‘‘బాహితపాపధమ్మత్తా’’తి ఇమినా బాహితో పాపో ధమ్మో అనేనాతి బాహితపాపధమ్మోతి వచనత్థం దస్సేతి. ‘‘హుంహుఙ్కారపహానేనా’’తి ఇమినా నత్థి హుంహుఙ్కారో ఇమస్సాతి నిహుంహుఙ్కోతి వచనత్థం దస్సేతి. రాగాదికసావాభావేనాతి ఇమినా నత్థి రాగాదికసావో ఇమస్సాతి నిక్కసావోతి వచనత్థం దస్సేతి. ‘‘భావనానుయోగయుత్తచిత్తతాయా’’తి ఇమినా యతం అనుయుత్తం అత్తం చిత్తం ఇమస్సాతి యతత్తోతి వచనత్థం దస్సేతి. ఏత్థ హి యతసద్దో వీరియవాచకో, యతధాతుయా నిప్ఫన్నో, అత్తసద్దో చిత్తపరియాయో. యతసద్దస్స యముధాతుయా చ నిప్ఫన్నభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సీలసంవరేన వా’’తిఆది. ‘‘సఞ్ఞతచిత్తతాయా’’తి ఇమినా యమతి సంయమతీతి యతం, యతం అత్తం చిత్తం ఇమస్సాతి యతత్తోతి వచనత్థం దస్సేతి. సచ్చాని విదన్తి జానన్తీతి వేదానీతి వచనత్థేన మగ్గఞాణాని వేదాని నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘చతుమగ్గఞాణసఙ్ఖాతేహి వేదేహీ’’తి. ‘‘చతుమగ్గఞాణసఙ్ఖాతాన’’న్తి విభత్తిపరిణామం కత్వా ‘‘వేదాన’’న్తిపదేన యోజేతబ్బో. అన్తన్తి నిబ్బానం. తఞ్హి యస్మా సఙ్ఖారానం అవసానే జాతం, తస్మా అన్తన్తి వుచ్చతి. పున అన్తన్తి అరహత్తఫలం. తఞ్హి యస్మా మగ్గస్స పరియోసానే పవత్తం, తస్మా అన్తన్తి వుచ్చతి. ‘‘మగ్గబ్రహ్మచరియస్స వుసితత్తా’’తి ఇమినా వుసితం మగ్గసఙ్ఖాతం బ్రహ్మచరియం అనేనాతి వుసితబ్రహ్మచరియోతి వచనత్థం దస్సేతి. ధమ్మేన బ్రహ్మవాదం వదేయ్యాతి వుత్తవచనస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘బ్రాహ్మణో అహన్తి ఏతం వాదం ధమ్మేన వదేయ్యా’’తి. ధమ్మేనాతి భూతేన సభావేన. లోకేతి ఏత్థ సత్తలోకోవాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘సకలే లోకసన్నివాసే’’తి.