౩. ముచలిన్దకథా

౫. అకాలమేఘోతి ఏత్థ వప్పాదికాలస్స అభావా న అకాలో హోతి, అథ ఖో వస్సకాలే అసమ్పత్తత్తా అకాలోతి ఆహ ‘‘అసమ్పత్తే వస్సకాలే’’తి. ‘‘ఉప్పన్నమేఘో’’తి ఇమినా అకాలే ఉప్పన్నో మేఘో అకాలమేఘోతి వచనత్థం దస్సేతి. గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసేతి జేట్ఠమూలమాసే. తస్మిన్తి మేఘే. సీతవాతదుద్దినీతి ఏత్థ సీతేన వాతేన దూసితం దినం ఇమిస్సా వట్టలికాయాతి సీతవాతదుద్దినీతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సా చ పనా’’తిఆది. సా చ పన సత్తాహవట్టలికా సీతవాతదుద్దినీ నామ అహోసీతి సమ్బన్ధో. ‘‘సమీపే పోక్ఖరణియా నిబ్బత్తో’’తి ఇమినా ముచలిన్దస్స సమీపే నిబ్బత్తో ముచలిన్దోతి వచనత్థం దస్సేతి. ముచలిన్దోతి చ నిచులో. సో నీపోతి చ పియకోతి చ వుచ్చతి. నాగస్స భోగో ఏకోపి సత్తాభుజత్తా ‘‘భోగేహీ’’తి బహువచనవసేన వుత్తం. తస్మిన్తి నాగరాజే ఠితే సతీతి యోజనా. తస్సాతి నాగరాజస్స. తస్మాతి యస్మా భణ్డాగారగబ్భపమాణం అహోసి, తస్మా. ఠానస్స కారణం పరిదీపేతి అనేనాతి ఠానకారణపరిదీపనం ‘‘మా భగవన్తం సీత’’న్తిఆదివచనం. సోతి నాగరాజా. హీతి సచ్చం. పాళియం ‘‘బాధయిత్థా’’తి కిరియాపదం అజ్ఝాహరితబ్బన్తి ఆహ ‘‘మా సీతం భగవన్తం బాధయిత్థా’’తి. తత్థాతి ‘‘మా భగవన్తం సీత’’న్తిఆదివచనే. సత్తాహవట్టలికాయ సతీతి సమ్బన్ధో. తమ్పీతి ఉణ్హమ్పి. నన్తి భగవన్తం. తస్సాతి నాగరాజస్స. ఉబ్బిద్ధన్తి ఉద్ధం ఛిద్దం. విద్ధఛిద్దసద్దా హి పరియాయా. ఆకాసం మేఘపటలపటిచ్ఛన్నం ఆసన్నం వియ హోతి, మేఘపటలవిగమే దూరం వియ ఉపట్ఠాతి, తస్మా వుత్తం ‘‘మేఘవిగమేన దూరీభూత’’న్తి. విగతవలాహకన్తి ఏత్థ విగతసద్దో అపగతత్థవాచకో, వలాహకసద్దో మేఘపరియాయోతి ఆహ ‘‘అపగతమేఘ’’న్తి. ఇన్దనీలమణి వియ దిబ్బతీతి దేవోతి వచనత్థేన ఆకాసో దేవో నామాతి ఆహ ‘‘దేవన్తి ఆకాస’’న్తి. అత్తనో రూపన్తి అత్తనో నాగసణ్ఠానం. ఇమినా సకవణ్ణన్తి ఏత్థ సకసద్దో అత్తవాచకో, వణ్ణసద్దో సణ్ఠానవేవచనోతి దస్సేతి.

సుఖో వివేకోతి ఏత్థ తదఙ్గ విక్ఖమ్భన సముచ్ఛేద పటిప్పస్సద్ధినిస్సరణవివేకసఙ్ఖాతేసు పఞ్చసు వివేకేసు నిబ్బానసఙ్ఖాతో నిస్సరణవివేకో చ కాయచిత్తఉపధివివేకసఙ్ఖాతేసు తీసు వివేకేసు నిబ్బానసఙ్ఖాతో ఉపధివివేకో చ గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘నిబ్బానసఙ్ఖాతో ఉపధివివేకో’’తి. ‘‘చతుమగ్గఞాణసన్తోసేనా’’తి ఇమినా తుట్ఠస్సాతి ఏత్థ పిణ్డపాతసన్తోసాదికే నివత్తేతి. సుతధమ్మస్సాతి ఏత్థ సుతసద్దో విస్సుతపరియాయోతి ఆహ ‘‘పకాసితధమ్మస్సా’’తి, పాకటసచ్చధమ్మస్సాతి అత్థో. పస్సతోతి ఏత్థ మంసచక్ఖుస్స కరణభావేన ఆసఙ్కా భవేయ్యాతి ఆహ ‘‘ఞాణచక్ఖునా’’తి. ‘‘అకుప్పనభావో’’తి ఇమినా అబ్యాపజ్జన్తి ఏత్థ బ్యాపాదసద్దస్స దోసవాచకభావో చ ణ్యపచ్చయస్స భావత్థో చ దస్సితో. ఏతేనాతి ‘‘అబ్యాపజ్జ’’న్తిపదేన. మేత్తాపుబ్బభాగోతి అబ్యాపజ్జస్స పుబ్బభాగే మేత్తాయ ఉప్పన్నభావో. పాణభూతేసు సంయమోతి ఏత్థ పాణభూతసద్దా వేవచనభావేన సత్తేసు ఏవ వత్తన్తీతి ఆహ ‘‘సత్తేసు చా’’తి. కరుణాపుబ్బభాగోతి సంయమస్స పుబ్బభాగే కరుణాయ ఉప్పన్నభావో. యాతి యా విరాగతా. అనాగామిమగ్గస్స కామరాగస్స అనవసేసపహానత్తా వుత్తం ‘‘ఏతేన అనాగామిమగ్గో కథితో’’తి. యాథావమానస్స అరహత్తమగ్గేన నిరుద్ధత్తా వుత్తం ‘‘అస్మి…పే… కథిత’’న్తి. ఇతోతి అరహత్తతో.