౧. పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపద-అత్థయోజనా

పారాజికానన్తరస్సాతి పారాజికానం అనన్తరే ఠపితస్స, సఙ్గీతస్స వా, సఙ్ఘాదిసేసకణ్డస్సాతి సమ్బన్ధో. అయం ఈదిసా అనుత్తానత్థవణ్ణనా అనుత్తానానం పదానం అత్థస్స వణ్ణనా దాని ఇమస్మింకాలే భవిస్సతీతి యోజనా.

౬౭౮. పఠమే ఉదకం వసితం అచ్ఛాదనం అనేన కతన్తి ఉదోసితోతి వచనత్థేన భణ్డసాలా ఉదోసితం నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉదోసితన్తి భణ్డసాలా’’తి. ఏత్థ హి ఉదసద్దో ఉదకపరియాయో. సంయోగో న యుత్తోయేవ. భణ్డసాలాతి యానాదీనం భణ్డానం ఠపనసాలా. అచ్చావదథాతి ఏత్థ అతీత్యూపసగ్గో అతిక్కమనత్థో, ఆత్యూపసగ్గో ధాత్వత్థానువత్తకోతి ఆహ ‘‘అతిక్కమిత్వా వదథా’’తి.

౬౭౯. ఉస్సయవసేన వదనం ఉస్సయవాదో, సోయేవ ఉస్సయవాదికాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉస్సయవాదికా’’తిఆది. ‘‘మానుస్సయవసేన కోధుస్సయవసేనా’’తి ఇమినా ఉస్సయభేదం దస్సేతి. సాతి ఉస్సయవాదికా. అత్థతోతి సరూపతో. ఏత్థాతి పదభాజనే. అడ్డనం అభియుఞ్జనం అడ్డోతి కత్వా ద్విన్నం జనానం అడ్డో వోహారికానం వినిచ్ఛయకారణం హోతి, తస్మా వుత్తం ‘‘అడ్డోతి వోహారికవినిచ్ఛయో వుచ్చతీ’’తి, ముద్ధజతతియక్ఖరోయేవ. యన్తి అడ్డం. యత్థాతి యస్మిం కిస్మించి ఠానే. ద్విన్నం అడ్డకారకానం వోహారం జానన్తీతి వోహారికా, అక్ఖదస్సా, తేసం. ద్వీసు జనేసూతి అడ్డకారకేసు జనేసు ద్వీసు. యో కోచీతి అడ్డకారకో వా అఞ్ఞో వా యో కోచి.

ఏత్థాతి ‘‘ఏకస్స ఆరోచేతీ’’తిఆదివచనే. యత్థ కత్థచీతి యంకిఞ్చి ఠానం ఆగతేపీతి సమ్బన్ధో. అథాతి పచ్ఛా. సాతి భిక్ఖునీ. సోతి ఉపాసకో.

‘‘కప్పియకారకేనా’’తిపదం ‘‘కథాపేతీ’’తిపదే కారితకమ్మం. తత్థాతి కప్పియకారకఇతరేసు. వోహారికేహి కతేతి సమ్బన్ధో. గతిగతన్తి చిరకాలపత్తం. సుతపుబ్బన్తి పుబ్బే సుతం. అథాతి సుతపుబ్బత్తా ఏవ. తేతి వోహారికా, దేన్తీతి సమ్బన్ధో.

పఠమన్తి సమనుభాసనతో పుబ్బం. ఆపత్తీతి ఆపజ్జనం. ఏతస్సాతి సఙ్ఘాదిసేసస్స. అయం హీతి అయం ఏవ, వక్ఖమానో ఏవాతి అత్థో. ఏత్థాతి పదభాజనే. సహ వత్థుజ్ఝాచారాతి వత్థుజ్ఝాచారేన సహ, వాక్యమేవ, న సమాసో. వత్థుజ్ఝాచారాతి కరణత్థే నిస్సక్కవచనం దట్ఠబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘సహ వత్థుజ్ఝాచారేనా’’తి. భిక్ఖునిన్తి ఆపత్తిమాపన్నం భిక్ఖునిం. సఙ్ఘతోతి భిక్ఖునిసఙ్ఘమ్హా. అనీయసద్దో హేతుకత్తాభిధాయకోతి ఆహ ‘‘నిస్సారేతీతి నిస్సారణీయో’’తి. భిక్ఖునిసఙ్ఘతో నిస్సరతి, నిస్సారియతి వా అనేనాతి నిస్సారణీయోతి కరణత్థోపి యుత్తోయేవ. తత్థాతి పదభాజనే. యన్తి సఙ్ఘాదిసేసం. సోతి సఙ్ఘాదిసేసో. పదభాజనస్స అత్థో కారణోపచారేన దట్ఠబ్బో. హీతి సచ్చం. కేనచీతి పుగ్గలేన, న నిస్సారీయతీతి సమ్బన్ధో. తేన ధమ్మేన కరణభూతేన, హేతుభూతేన వా. సోతి ధమ్మో.

అడ్డకారకమనుస్సేహి వుచ్చమానాతి యోజనా. సయన్తి సామం. తతోతి గమనతో, పరన్తి సమ్బన్ధో. భిక్ఖునియా వా కతం ఆరోచేతూతి యోజనా.

ధమ్మికన్తి ధమ్మేన సభావేన యుత్తం. యథాతి యేనాకారేన. తన్తి ఆకారం. తత్థాతి ‘‘అనోదిస్స ఆచిక్ఖతీ’’తి వచనే.

ధుత్తాదయోతి ఆదిసద్దేన చోరాదయో సఙ్గణ్హాతి. సాతి ఆచిక్ఖనా. తన్తి ఆచిక్ఖనం. తేసన్తి గామదారకాదీనం. దణ్డన్తి ధనదణ్డం. గీవా హోతీతి ఇణం హోతి. అధిప్పాయే సతిపీతి యోజనా. తస్సాతి అనాచారం చరన్తస్స.

కేవలం హీతి కేవలమేవ. తన్తి రక్ఖం. కారకేతి అనాచారస్స కారకే. తేస+?న్తి కారకానం.

తేసన్తి హరన్తానం. ‘‘అనత్థకామతాయా’’తి ఇమినా భయాదినా వుత్తే నత్థి దోసోతి దస్సేతి. హీతి లద్ధదోసజోతకో. అత్తనో వచనకరం…పే… వత్తుం వట్టతీతి అత్తనో వచనం ఆదియిస్సతీతి వుత్తే వచనం అనాదియిత్వా దణ్డే గహితేపి నత్థి దోసో దణ్డగహణస్స పటిక్ఖిత్తత్తా. దాసదాసీవాపిఆదీనన్తి ఆదిసద్దేన ఖేత్తాదయో సఙ్గయ్హన్తి.

వుత్తనయేనేవాతి అతీతం ఆరబ్భ ఆచిక్ఖనే వుత్తనయేన ఏవ. ‘‘ఆయతిం అకరణత్థాయా’’తి ఇమినా అనాగతం ఆరబ్భ ఓదిస్స ఆచిక్ఖనం దస్సేతి. ‘‘కేన ఏవం కత’’న్తి పుచ్ఛాయ అతీతే కతపుబ్బం పుచ్ఛతి. సాపీతి పిసద్దో వుత్తసమ్పిణ్డనత్థో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా.

వోహారికా దణ్డేన్తీతి సమ్బన్ధో. దణ్డేన్తీతి వధదణ్డేన చ ధనదణ్డేన చ ఆణం కరోన్తి.

యో చాయన్తి యో చ అయం. భిక్ఖునీనం యో అయం నయో వుత్తో, ఏసేవ నయో భిక్ఖూనమ్పి నయోతి యోజనా. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి వుత్తవచనమేవ విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘భిక్ఖునోపి హీ’’తిఆది. ‘‘తథా’’తిఇమినా ‘‘ఓదిస్సా’’తిపదం అతిదిసతి. తే చాతి తే చ వోహారికా. హీతి సచ్చం, యస్మా వాతి. పఠమం.