౨. సఙ్ఘాదిసేసకణ్డం

౧. పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపద-అత్థయోజనా

పారాజికానన్తరస్సాతి పారాజికానం అనన్తరే ఠపితస్స, సఙ్గీతస్స వా, సఙ్ఘాదిసేసకణ్డస్సాతి సమ్బన్ధో. అయం ఈదిసా అనుత్తానత్థవణ్ణనా అనుత్తానానం పదానం అత్థస్స వణ్ణనా దాని ఇమస్మింకాలే భవిస్సతీతి యోజనా.

౬౭౮. పఠమే ఉదకం వసితం అచ్ఛాదనం అనేన కతన్తి ఉదోసితోతి వచనత్థేన భణ్డసాలా ఉదోసితం నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉదోసితన్తి భణ్డసాలా’’తి. ఏత్థ హి ఉదసద్దో ఉదకపరియాయో. సంయోగో న యుత్తోయేవ. భణ్డసాలాతి యానాదీనం భణ్డానం ఠపనసాలా. అచ్చావదథాతి ఏత్థ అతీత్యూపసగ్గో అతిక్కమనత్థో, ఆత్యూపసగ్గో ధాత్వత్థానువత్తకోతి ఆహ ‘‘అతిక్కమిత్వా వదథా’’తి.

౬౭౯. ఉస్సయవసేన వదనం ఉస్సయవాదో, సోయేవ ఉస్సయవాదికాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉస్సయవాదికా’’తిఆది. ‘‘మానుస్సయవసేన కోధుస్సయవసేనా’’తి ఇమినా ఉస్సయభేదం దస్సేతి. సాతి ఉస్సయవాదికా. అత్థతోతి సరూపతో. ఏత్థాతి పదభాజనే. అడ్డనం అభియుఞ్జనం అడ్డోతి కత్వా ద్విన్నం జనానం అడ్డో వోహారికానం వినిచ్ఛయకారణం హోతి, తస్మా వుత్తం ‘‘అడ్డోతి వోహారికవినిచ్ఛయో వుచ్చతీ’’తి, ముద్ధజతతియక్ఖరోయేవ. యన్తి అడ్డం. యత్థాతి యస్మిం కిస్మించి ఠానే. ద్విన్నం అడ్డకారకానం వోహారం జానన్తీతి వోహారికా, అక్ఖదస్సా, తేసం. ద్వీసు జనేసూతి అడ్డకారకేసు జనేసు ద్వీసు. యో కోచీతి అడ్డకారకో వా అఞ్ఞో వా యో కోచి.

ఏత్థాతి ‘‘ఏకస్స ఆరోచేతీ’’తిఆదివచనే. యత్థ కత్థచీతి యంకిఞ్చి ఠానం ఆగతేపీతి సమ్బన్ధో. అథాతి పచ్ఛా. సాతి భిక్ఖునీ. సోతి ఉపాసకో.

‘‘కప్పియకారకేనా’’తిపదం ‘‘కథాపేతీ’’తిపదే కారితకమ్మం. తత్థాతి కప్పియకారకఇతరేసు. వోహారికేహి కతేతి సమ్బన్ధో. గతిగతన్తి చిరకాలపత్తం. సుతపుబ్బన్తి పుబ్బే సుతం. అథాతి సుతపుబ్బత్తా ఏవ. తేతి వోహారికా, దేన్తీతి సమ్బన్ధో.

పఠమన్తి సమనుభాసనతో పుబ్బం. ఆపత్తీతి ఆపజ్జనం. ఏతస్సాతి సఙ్ఘాదిసేసస్స. అయం హీతి అయం ఏవ, వక్ఖమానో ఏవాతి అత్థో. ఏత్థాతి పదభాజనే. సహ వత్థుజ్ఝాచారాతి వత్థుజ్ఝాచారేన సహ, వాక్యమేవ, న సమాసో. వత్థుజ్ఝాచారాతి కరణత్థే నిస్సక్కవచనం దట్ఠబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘సహ వత్థుజ్ఝాచారేనా’’తి. భిక్ఖునిన్తి ఆపత్తిమాపన్నం భిక్ఖునిం. సఙ్ఘతోతి భిక్ఖునిసఙ్ఘమ్హా. అనీయసద్దో హేతుకత్తాభిధాయకోతి ఆహ ‘‘నిస్సారేతీతి నిస్సారణీయో’’తి. భిక్ఖునిసఙ్ఘతో నిస్సరతి, నిస్సారియతి వా అనేనాతి నిస్సారణీయోతి కరణత్థోపి యుత్తోయేవ. తత్థాతి పదభాజనే. యన్తి సఙ్ఘాదిసేసం. సోతి సఙ్ఘాదిసేసో. పదభాజనస్స అత్థో కారణోపచారేన దట్ఠబ్బో. హీతి సచ్చం. కేనచీతి పుగ్గలేన, న నిస్సారీయతీతి సమ్బన్ధో. తేన ధమ్మేన కరణభూతేన, హేతుభూతేన వా. సోతి ధమ్మో.

అడ్డకారకమనుస్సేహి వుచ్చమానాతి యోజనా. సయన్తి సామం. తతోతి గమనతో, పరన్తి సమ్బన్ధో. భిక్ఖునియా వా కతం ఆరోచేతూతి యోజనా.

ధమ్మికన్తి ధమ్మేన సభావేన యుత్తం. యథాతి యేనాకారేన. తన్తి ఆకారం. తత్థాతి ‘‘అనోదిస్స ఆచిక్ఖతీ’’తి వచనే.

ధుత్తాదయోతి ఆదిసద్దేన చోరాదయో సఙ్గణ్హాతి. సాతి ఆచిక్ఖనా. తన్తి ఆచిక్ఖనం. తేసన్తి గామదారకాదీనం. దణ్డన్తి ధనదణ్డం. గీవా హోతీతి ఇణం హోతి. అధిప్పాయే సతిపీతి యోజనా. తస్సాతి అనాచారం చరన్తస్స.

కేవలం హీతి కేవలమేవ. తన్తి రక్ఖం. కారకేతి అనాచారస్స కారకే. తేస+?న్తి కారకానం.

తేసన్తి హరన్తానం. ‘‘అనత్థకామతాయా’’తి ఇమినా భయాదినా వుత్తే నత్థి దోసోతి దస్సేతి. హీతి లద్ధదోసజోతకో. అత్తనో వచనకరం…పే… వత్తుం వట్టతీతి అత్తనో వచనం ఆదియిస్సతీతి వుత్తే వచనం అనాదియిత్వా దణ్డే గహితేపి నత్థి దోసో దణ్డగహణస్స పటిక్ఖిత్తత్తా. దాసదాసీవాపిఆదీనన్తి ఆదిసద్దేన ఖేత్తాదయో సఙ్గయ్హన్తి.

వుత్తనయేనేవాతి అతీతం ఆరబ్భ ఆచిక్ఖనే వుత్తనయేన ఏవ. ‘‘ఆయతిం అకరణత్థాయా’’తి ఇమినా అనాగతం ఆరబ్భ ఓదిస్స ఆచిక్ఖనం దస్సేతి. ‘‘కేన ఏవం కత’’న్తి పుచ్ఛాయ అతీతే కతపుబ్బం పుచ్ఛతి. సాపీతి పిసద్దో వుత్తసమ్పిణ్డనత్థో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా.

వోహారికా దణ్డేన్తీతి సమ్బన్ధో. దణ్డేన్తీతి వధదణ్డేన చ ధనదణ్డేన చ ఆణం కరోన్తి.

యో చాయన్తి యో చ అయం. భిక్ఖునీనం యో అయం నయో వుత్తో, ఏసేవ నయో భిక్ఖూనమ్పి నయోతి యోజనా. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి వుత్తవచనమేవ విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘భిక్ఖునోపి హీ’’తిఆది. ‘‘తథా’’తిఇమినా ‘‘ఓదిస్సా’’తిపదం అతిదిసతి. తే చాతి తే చ వోహారికా. హీతి సచ్చం, యస్మా వాతి. పఠమం.

౨. దుతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౬౮౨. దుతియే వరితబ్బం ఇచ్ఛితబ్బన్తి వరం, తమేవ భణ్డన్తి వరభణ్డన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మహగ్ఘభణ్డ’’న్తి. ‘‘ముత్తా’’తిఆదినా తస్స సరూపం దస్సేతి.

౬౮౩. ఆపుబ్బో లోకసద్దో అభిముఖం లోకనత్థో హోతి, ఉపుబ్బో ఉద్ధం లోకనత్థో, ఓపుబ్బో అధో లోకనత్థో, విపుబ్బో ఇతో చితో చ వీతిహరణలోకనత్థో, అపపుబ్బో ఆపుచ్ఛనత్థో. ఇధ పన అపపుబ్బత్తా ఆపుచ్ఛనత్థోతి ఆహ ‘‘అనాపుచ్ఛిత్వా’’తి. మల్లగణ భటిపుత్త గణాదికన్తిఆదీసు మల్లగణో నామ నారాయనభత్తికో గణో. భటిపుత్తగణో నామ కుమారభత్తికో గణో. ఆదిసద్దేన అఞ్ఞమ్పి గామనిగమే అనుసాసితుం సమత్థం గణం సఙ్గణ్హాతి. అథ వా మల్లగణోతి మల్లరాజూనం గణో. తే హి గణం కత్వా కుసినారాయం రజ్జం అనుసాసన్తి, తే సన్ధాయ వుత్తం ‘‘మల్లగణో’’తి. భటిపుత్తగణోతి లిచ్ఛవిగణో పరియాయన్తరేన వుత్తో. లిచ్ఛవిరాజూనఞ్హి పుబ్బరాజానో భటినామకస్స జటిలస్స పుత్తా హోన్తి, తేసం వంసే పవత్తా ఏతరహి లిచ్ఛవిరాజానోపి భటిపుత్తాతి వుచ్చన్తి. జటిలో పన బారాణసిరఞ్ఞో పుత్తే నదిసోతేన వుయ్హమానే నదితో ఉద్ధరిత్వా అత్తనో అస్సమే పుత్తం కత్వా భరణత్తా పోసనత్తా భటీతి వుచ్చతి, తస్స పుత్తత్తా లిచ్ఛవిగణో భటిపుత్తోతి వుచ్చతి. తేపి గణం కత్వా వేసాలియం రజ్జం అనుసాసన్తి, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘భటిపుత్తగణో’’తి. ధమ్మగణో నామ సాసనధమ్మభత్తికో గణో. గన్ధికసేణీతి గన్ధకారానం సమజాతికానం సిప్పికానం గణో. దుస్సికసేణీతి దుస్సకారానం సమజాతికానం పేసకారానం గణో. ఆదిసద్దేన తచ్ఛకసేణిరజకసేణిఆదయో సఙ్గయ్హన్తి. యత్థ యత్థాతి యస్మిం యస్మిం ఠానే. హీతి సచ్చం. తే ఏవాతి గణాదయో ఏవ. పున తేతి గణాదయో. ఇదన్తి ‘‘గణం వా’’తిఆదివచనం. ఏత్థాతి రాజాదీసు. సఙ్ఘాపుచ్ఛనమేవ పధానకారణన్తి ఆహ ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఆపుచ్ఛితబ్బోవా’’తి. కప్పగతికన్తి కప్పం గచ్ఛతీతి కప్పగతా, సా ఏవ కప్పగతికా, తం.

కేనచి కరణీయేన ఖణ్డసీమం అగన్త్వా కేనచి కరణీయేన భిక్ఖునీసు పక్కన్తాసూతి యోజనా. నిస్సితకపరిసాయాతి అన్తేవాసికపరిసాయ. వుట్ఠాపేన్తియాతి ఉపసమ్పాదేన్తియాతి. దుతియం.

౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౬౯౨. తతియే దుతియేన పాదేన అతిక్కన్తమత్తేతి సమ్బన్ధో. పరిక్ఖేపారహట్ఠానం నామ ఘరూపచారతో పఠమలేడ్డుపాతో. సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విత్థారతో దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపి చేత్థా’’తిఆది. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. ఉపచారే వాతి అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానే వా. తతోతి గామన్తరతో, ఖణ్డపాకారేన వా వతిఛిద్దేన వా పవిసితున్తి సమ్బన్ధో.

సమ్బద్ధా వతి ఏతేసన్తి సమ్బద్ధవతికా, ద్వే గామా. విహారన్తి భిక్ఖునివిహారం. తతో పన గామతోతి తతో ఇతరగామతో పన, నిక్ఖన్తాయ భిక్ఖునియా ఠాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. ఉస్సారణా వాతి మనుస్సానం ఉస్సారణా వా.

జనాతి గామభోజకా జనా. ఏకం గామన్తి యంకిఞ్చి ఇచ్ఛితం ఏకం గామం. తతోతి గామతో. ‘‘కస్మా’’తి ఇమాయ పుచ్ఛాయ ‘‘విహరతో ఏకం గామం గన్తుం వట్టతీ’’తి వచనస్స కారణం పుచ్ఛతి. ‘‘విహారస్స చతుగామసాధారణత్తా’’తిఇమినా విసజ్జనేన తం పుచ్ఛం విసజ్జేతి.

యత్థాతి యస్సం నదియం. ఉత్తరన్తియా ఏకద్వఙ్గులమత్తమ్పి అన్తరవాసకో తేమియతి, సా నదీ నామాతి యోజనా. యథా నివసియమానాయ తిమణ్డలపటిచ్ఛాదనం హోతి, ఏవం నివత్థాయాతి యోజనా. భిక్ఖునియా ఉత్తరన్తియా అన్తరవాసకోతి సమ్బన్ధో. యత్థ కత్థచీతి యస్మిం కిస్మించి ఠానే. ‘‘సేతునా గచ్ఛతి, అనాపత్తీ’’తిఇమినా పదసా ఉత్తరన్తియా ఏవ ఆపత్తీతి దస్సేతి. ఉత్తరణకాలేతి నదితో ఉత్తరణకాలే. ఆకాసగమనన్తి ఇద్ధియా గమనం. ఆదిసద్దేన హత్థిపిట్ఠిఆదయో సఙ్గణ్హాతి. అక్కమన్తియాతి అతిక్కమన్తియా. ఏత్థాతి ద్వీసు తీసు భిక్ఖునీసు. ఓరిమతీరమేవాతి అపారతీరమేవ. తమేవ తీరన్తి ఓరిమతీరమేవ. పచ్చుత్తరతీతి పటినివత్తిత్వా ఉత్తరతి.

కురుమానా భిక్ఖునీ కరోతీతి యోజనా. అస్సాతి భిక్ఖునియా అజానన్తియా ఏవ చాతి సమ్బన్ధో, అనాదరే చేతం సామివచనం. అథ పనాతి అథసద్దో యదిపరియాయో, కిరియాపదేన యోజేతబ్బో. అథ అచ్ఛతి, అథ న ఓతరతీతి అత్థో. అచ్ఛతీతి వసతి. హీతి సచ్చం. ఇధాతి ‘‘ఏకా వా రత్తిం విప్పవసేయ్యా’’తిపదే.

ఏవం వుత్తలక్ఖణమేవాతి ఏవం అభిధమ్మపరియాయేన వుత్తలక్ఖణమేవ. తం పనేతన్తి తం పన అరఞ్ఞం. తేనేవాతి ఆపన్నహేతునా ఏవ. అట్ఠకథాయన్తి మహాఅట్ఠకథాయం. భిక్ఖునీసు పవిసన్తీసూతి సమ్బన్ధో, నిద్ధారణత్థే చేతం భుమ్మవచనం. ఏత్థాతి దస్సనూపచారసవనూపచారేసు. యత్థ ఓకాసే ఠితం దుతియికా పస్సతి, సో ఓకాసో దస్సనూపచారో నామాతి యోజనా. సాణిపాకారన్తరికాపీతి సాణిపాకారేన బ్యవహికాపి. యత్థ ఓకాసే ఠితా…పే… సద్దం సుణాతి, సో ఓకాసో సవనూపచారో నామాతి యోజనా. మగ్గమూళ్హసద్దేనాతి మగ్గే మూళ్హానం సద్దేన. ధమ్మస్సవనారోచనసద్దేనాతి ధమ్మస్సవనత్థాయ ఆరోచనానం సద్దేన. మగ్గమూళ్హసద్దేన సద్దాయన్తియా సద్దం సుణాతి వియ చ ధమ్మస్సవనారోచనసద్దేన సద్దాయన్తియా సద్దం సుణాతి వియ చ ‘‘అయ్యే’’తి సద్దాయన్తియా సద్దం సుణాతీతి యోజనా. సద్దాయన్తియాతి సద్దం కరోన్తియా. నామధాతు హేసా. ఏవరూపేతి ‘‘మగ్గమూళ్హసద్దేన వియా’’తిఆదినా వుత్తే ఏవరూపే.

తిత్థాయతనం సఙ్కన్తా వాతి తిత్థీనం వాసట్ఠానం సఙ్కన్తా వా. ఇమినా ‘‘పక్ఖసఙ్కన్తా’’తి ఏత్థ పక్ఖసద్దస్స పటిపక్ఖవాచకత్తా తేన సాసనపటిపక్ఖా తిత్థియా ఏవ గహేతబ్బాతి దస్సేతి. తిత్థియా హి సాసనస్స పటిపక్ఖా హోన్తీతి. తతియం.

౪. చతుత్థసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౬౯౪. చతుత్థే పాదస్స ఠపనకం పీఠం పాదపీఠం. పాదస్స ఠపనకా కథలికా పాదకథలికాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పాదపీఠం నామా’’తిఆది. అనఞ్ఞాయాతి ఏత్థ యకారో త్వాపచ్చయస్స కారియోతి ఆహ ‘‘అజానిత్వా’’తి. నేత్థారవత్తేతి ఉక్ఖేపనీయకమ్మతో నిత్థరణకారణే వత్తే. ‘‘వత్తమాన’’న్తిఇమినా ‘‘వత్తన్తి’’న్తి ఏత్థ అన్తపచ్చయం నయేన దస్సేతీతి. చతుత్థం.

౫. పఞ్చమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౦౧. పఞ్చమే ‘‘ఏకతో అవస్సుతే’’తి ఏత్థ హేట్ఠా వుత్తనయేన ‘‘ఏకతో’’తి సామఞ్ఞతో వుత్తేపి భిక్ఖునియా ఏవ గహేతబ్బభావఞ్చ తోపచ్చయస్స ఛట్ఠుత్థే పవత్తభావఞ్చ అవస్సుభపదే భావత్థఞ్చ దస్సేతుం వుత్తం ‘‘భిక్ఖునియా అవస్సుతభావో దట్ఠబ్బో’’తి. ఏతన్తి ‘‘భిక్ఖునియా అవస్సుతభావో’’తి వచనం. తన్తి అవచనం. పాళియాతి ఇమాయ సిక్ఖాపదపాళియాతి. పఞ్చమం.

౬. ఛట్ఠసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౦౫. ఛట్ఠే యతో త్వన్తి ఏత్థ కారణత్థే తోపచ్చయోతి ఆహ ‘‘యస్మా’’తి. కస్సా హోన్తీతి ఉయ్యోజికాఉయ్యోజితాసు కస్సా భిక్ఖునియా హోన్తీతి యోజనా. న దేతీతి ఉయ్యోజికా ఉయ్యోజితాయ న దేతి. న పటిగ్గణ్హాతీతి ఉయ్యోజితా ఉయ్యోజికాయ హత్థతో న పటిగ్గణ్హాతి. పటిగ్గహో తేన న విజ్జతీతి తేనేవ కారణేన ఉయ్యోజికాయ హత్థతో ఉయ్యోజితాయ పటిగ్గహో న విజ్జతి. ఆపజ్జతి గరుకం, న లహుకన్తి ఏవం సన్తేపి ఉయ్యోజికా గరుకమేవ సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం ఆపజ్జతి, న లహుకం. తఞ్చాతి తం ఆపజ్జనఞ్చ. పరిభోగపచ్చయాతి ఉయ్యోజికాయ పరిభోగసఙ్ఖాతా కారణాతి అయం గాథాయత్థో.

ఇతరిస్సా పనాతి ఉయ్యోజితాయ పన భిక్ఖునియా. పఠమసిక్ఖాపదేతి పఞ్చమసిక్ఖాపదే. పఞ్చమసిక్ఖాపదఞ్హి ఇమినా సిక్ఖాపదేన యుగళభావేన సదిసత్తా ఇమం ఉపాదాయ పఠమన్తి వుత్తన్తి. ఛట్ఠం.

౭. సత్తమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౦౯. సత్తమే యావతతియకపదత్థోతి ‘‘యావతతియక’’న్తి ఉచ్చారితస్స పదస్స అత్థో వేదితబ్బోతి సమ్బన్ధోతి. సత్తమం.

౮. అట్ఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౧౫. అట్ఠమే కిస్మించిదేవ అధికరణేతి నిద్ధారణీయస్స నిద్ధారణసముదాయేన అవినాభావతో ఆహ ‘‘చతున్న’’న్తి. కస్మా పన నిద్ధారణసముదాయనిద్ధారణీయభావేన వుత్తం, నను పదభాజనే చత్తారిపి అధికరణాని వుత్తానీతి ఆహ ‘‘పదభాజనే పనా’’తిఆదీతి. అట్ఠమం.

౯. నవమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౨౩. నవమే సంసట్ఠసద్దో మిస్సపరియాయోతి ఆహ ‘‘మిస్సీభూతా’’తి. ‘‘అననులోమేనా’’తిఇమినా ‘‘అననులోమికేనా’’తి ఏత్థ ఇకసద్దో స్వత్థోతి దస్సేతి. కోట్టనఞ్చ పచనఞ్చ గన్ధపిసనఞ్చ మాలాగన్థనఞ్చ. ఆదిసద్దేన అఞ్ఞేపి అననులోమికే కాయికే సఙ్గణ్హాతి. సాసనాహరణఞ్చ పటిసాసనహరణఞ్చ సఞ్చరిత్తఞ్చ. ఆదిసద్దేన అఞ్ఞేపి అననులోమికే వాచసికే సఙ్గణ్హాతి. ఏతాసన్తి భిక్ఖునీనం. సిలోకోతి యసోతి. నవమం.

౧౦. దసమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదం

౭౨౭. దసమే ఏవాచారాతి ఏత్థ నిగ్గహితలోపవసేన సన్ధీతి ఆహ ‘‘ఏవంఆచారా’’తి. ‘‘యాదిసో’’తిఆదినా ఏవంసద్దస్స నిదస్సనాదీసు (అభిధానప్పదీపికాయం ౧౧౮౬ గాథాయం) ఏకాదససు అత్థేసు ఉపమత్థం దస్సేతి. సబ్బత్థాతి ‘‘ఏవంసద్దా ఏవంసిలోకా’’తి సబ్బేసు పదేసు. ఉఞ్ఞాయాతి ఏత్థ ఓకారవిపరీతో ఉకారోతి ఆహ ‘‘అవఞ్ఞాయా’’తి. ‘‘నీచం కత్వా జాననాయా’’తి ఇమినా అవసద్దో నీచత్థో, ఞాధాతు అవబోధనత్థోతి దస్సేతి. ‘‘పరిభవఞ్ఞాయా’’తి వత్తబ్బే ఉత్తరపదలోపవసేన ‘‘పరిభవేనా’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘పరిభవిత్వా జాననేనా’’తి. అక్ఖన్తియాతి ఏత్థ సహనఖన్తియేవాధిప్పేతా, నేవ అనులోమఖన్తి, న దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అసహనతాయా’’తి. వేభస్సియాతి ఏత్థ విసేసేన భాసేతి ఓభాసేతీతి విభాసో ఆనుభావో, విభాసో ఇమస్స సఙ్ఘస్స అత్థీతి విభస్సో సఙ్ఘో, బహ్వత్థే చ అతిసయత్థే చ సపచ్చయో హోతి. కస్మా? మన్తుపచ్చయత్థత్తా ‘‘లోమసో’’తిఆదీసు (జా. ౧.౧౪.౫౭) వియ, బహుఆనుభావో అతిసయఆనుభావో సఙ్ఘోతి వుత్తం హోతి, సంయోగపరత్తా ఆకారస్స రస్సో. విభస్సస్స భావో వేభస్సియం, బహుఆనుభావో అతిసయఆనుభావోయేవ. ఇతి ఇమమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘బలవభస్సభావేనా’’తి. తత్థ బలవఇతి పదేన మన్తుఅత్థే పవత్తస్స సప్పచ్చయస్స బహ్వత్థఞ్చ అతిసయత్థఞ్చ దస్సేతి, భావఇతి పదేన ణియపచ్చయస్స భావత్థం, ఏనఇతి పదేన నిస్సక్కవచనస్స కరణత్థే పవత్తభావం దస్సేతి. తమేవత్థమావికరోన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో బలవప్పకాసనేనా’’తి. తత్థ అత్తనోతి అత్తసఙ్ఖాతస్స సఙ్ఘస్స. బలవప్పకాసనేనాతి బహుఆనుభావప్పకాసనేన, అతిసయఆనుభావప్పకాసనేన వా. బలవప్పకాసనం నామ అత్థతో పరేసం సముత్రాసనమేవాతి ఆహ ‘‘సముత్రాసనేనాతి అత్థో’’తి. దుబ్బలభావేనాతి ఏత్థ భావఇతిపదేన ణ్యపచ్చయస్స భావత్థం, ఏనఇతిపదేన నిస్సక్కవచనస్స కరణత్థం దస్సేతీతి దట్ఠబ్బం. సబ్బత్థాతి ‘‘ఉఞ్ఞాయా’’తిఆదీసు సబ్బేసు పదేసు. చసద్దో లుత్తనిద్దిట్ఠోతి ఆహ ‘‘ఏవం సముచ్చయత్థో దట్ఠబ్బో’’తి. వివిచ్చథాతి ఏత్థ వీత్యూపసగ్గో వినాసద్దత్థో, విచధాతు సత్తత్థోతి ఆహ ‘‘వినా హోథా’’తి. దసమం.

అనన్తరా పక్ఖిపిత్వాతి సమ్బన్ధో. మహావిభఙ్గతో ఆహరితాని ఇమాని తీణి సిక్ఖాపదానీతి యోజనా. నవ పఠమాపత్తికా వేదితబ్బాతి సమ్బన్ధో. సబ్బేపి ధమ్మాతి యోజనా. ఏత్థాతి ‘‘ఉద్దిట్ఠా ఖో’’తిఆదిపాఠే. తం పనాతి పక్ఖమానత్తం పనాతి.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

భిక్ఖునివిభఙ్గే

సత్తరసకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.