౨. విలేఖనసిక్ఖాపదం

౪౩౮. దుతియే వినయే పటిసంయుత్తా కథా వినయకథాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వినయకథా నామా’’తిఆది. తన్తి వినయకథం. పదభాజనేన వణ్ణనా వినయస్స వణ్ణో నామాతి యోజనా. తన్తి వినయస్స వణ్ణం. పరియాపుణనం పరియత్తి, వినయస్స పరియత్తి వినయపరియత్తి, వినయపరియత్తిసఙ్ఖాతం మూలమస్స వణ్ణస్సాతి వినయపరియత్తిమూలకో, తం. వినయధరో లభతీతి సమ్బన్ధో. హీతి విత్థారో. తే సబ్బే భగవా భాసతీతి సమ్బన్ధో. హీతి సచ్చం.

అస్సాతి వినయధరస్స. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. అలజ్జితాతిఆదీసు కరణత్థే పచ్చత్తవచనం. అలజ్జితాయాతి హి అత్థో. తేన వుత్తం ‘‘కథం అలజ్జితాయా’’తిఆది. చాతి సచ్చం. ‘‘సఞ్చిచ్చా’’తి పదం తీసు వాక్యేసు యోజేతబ్బం. సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం పరిగూహతి, సఞ్చిచ్చ అగతిగమనఞ్చ గచ్ఛతీతి అత్థో. మన్దోతి బాలో. మోమూహోతి అతిసమ్మూళ్హో. విరాధేతీతి విరజ్ఝాపేతి. కుక్కుచ్చే ఉప్పన్నేతి ‘‘కప్పతి ను ఖో, నో’’తి వినయకుక్కుచ్చే ఉప్పన్నే. అయం పనాతి అయం పుగ్గలో పన వీతిక్కమతియేవాతి సమ్బన్ధో. అచ్ఛమంసేన సూకరమంసస్స వణ్ణసణ్ఠానేన సదిసత్తా, దీపిమంసేన చ మిగమంసస్స సదిసత్తా వుత్తం ‘‘అచ్ఛమంసం సూకరమంస’’న్తిఆది.

ఆపత్తించ సతిసమ్మోసాయాతి ఏత్థ చసద్దో అవుత్తవాక్యసమ్పిణ్డనత్థో, కత్తబ్బఞ్చ న హి కరోతీతి అత్థో. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

ఏవం అవినయధరస్స దోసం దస్సేత్వా వినయధరస్స గుణం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వినయధరో పనా’’తిఆది. సోతి వినయధరో. హీతి విత్థారో. పరూపవాదన్తి పరేసం ఉపవాదం. సుద్ధన్తేతి సుద్ధస్స కోట్ఠాసే. తతోతి పతిట్ఠానతో పరన్తి సమ్బన్ధో. అస్సాతి వినయధరస్స. ఏవన్తిఆది నిగమనం. అస్సాతి వినయధరస్స. కుక్కుచ్చపకతానన్తి కుక్కుచ్చేన అభిభూతానం. సోతి వినయధరో. తేహీతి కుక్కుచ్చపకతేహి. సఙ్ఘమజ్ఝే కథేన్తస్స అవినయధరస్సాతి యోజనా. తన్తి భయం సారజ్జం.

పటిపక్ఖం, పటివిరుద్ధం వా అత్థయన్తి ఇచ్ఛన్తీతి పచ్చత్థీకా, ణ్యసద్దో బహులం కత్తాభిధాయకో, అత్తనో పచ్చత్థికా అత్తపచ్చత్థికా. తత్థాతి దువిధేసు పచ్చత్థికేసు. ఇమేతి మేత్తియభుమ్మజకవడ్ఢలిచ్ఛవినో. అఞ్ఞేపి యే వా పన భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. అరిట్ఠభిక్ఖు చ కణ్టకసామణేరో చ వేసాలికవజ్జిపుత్తకా చ అరిట్ఠ…పే… వజ్జీపుత్తకా. తే చ సాసనపచ్చత్థికా నామాతి సమ్బన్ధో. పరూపహారో చ అఞ్ఞాణో చ కఙ్ఖాపరవితరణో చ పరూ…పే… వితరణా. తే ఆదయో యేసం వాదానన్తి పరూ…పే… వితరణాదయో. తే ఏవ వాదా ఏతేసన్తి పరూ…పే… వితరణాదివాదా. తే చ సాసనపచ్చత్థికా నామాతి సమ్బన్ధో. అబుద్ధసాసనం బుద్ధసాసనన్తి వత్వా కతపగ్గహా మహాసఙ్ఘికాదయో చ సాసనపచ్చత్థికా నామాతి యోజనా. కఙ్ఖాపరవితరణాదీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన కథావత్థుపకరణే ఆగతా వాదా సఙ్గయ్హన్తి. మహాసఙ్ఘికాదయోతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన దీపవంసే ఆగతా గణా సఙ్గయ్హన్తి. ఆదిమ్హి ‘‘విపరీతదస్సనా’’తి పదం సబ్బపదేహి యోజేతబ్బం. ‘‘సహధమ్మేనా’’తి పదస్సత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సహ కారణేనా’’తి. యథాతి యేనాకారేన నిగ్గయ్హమానేతి సమ్బన్ధో.

తత్థాతి తివిధేసు సద్ధమ్మేసు. మహావత్తాని సన్తి, అయం సబ్బోతి యోజనా. చత్తారి ఫలాని చాతి లిఙ్గవిపల్లాసేన యోజేతబ్బం. ఏత్థ చకారేన అభిఞ్ఞాపటిసమ్భిదా సఙ్గహితా తాసమ్పి అధిగమసాసనభావతో.

తత్థాతి తివిధేసు సద్ధమ్మేసు. కేచి థేరాతి ధమ్మకథికా కేచి థేరా. ‘‘యో ఖో’’తి కణ్ఠజదుతియక్ఖరేన పఠితబ్బో. పోత్థకేసు పన ‘‘యో వో’’తి వకారేన పాఠో అత్థి, సో అయుత్తో. కస్మా? ‘‘సో వో’’తి పరతో వుత్తత్తా, ఏకస్మిం వాక్యే ద్విన్నం సమానసుతిసద్దానం అయుత్తత్తా చ. కేచి థేరాతి పంసుకూలికా కేచి థేరా ఆహంసూతి సమ్బన్ధో. ఇతరే పన థేరాతి ధమ్మకథికథేరేహి చ పంసుకూలికథేరేహి చ అఞ్ఞే థేరా. తేతి పఞ్చ భిక్ఖూ కరిస్సన్తీతి సమ్బన్ధో. జమ్బుదీపస్స పచ్చన్తే తిట్ఠతీతి పచ్చన్తిమో, తస్మిం. జమ్బుదీపస్స మజ్ఝే వేమజ్ఝే తిట్ఠతీతి మజ్ఝిమో. అథ వా మజ్ఝానం సుద్ధానం బుద్ధాదీనం నివాసో మజ్ఝిమో, తస్మిం. వీసతి వగ్గా ఇమస్సాతి వీసతివగ్గో, సోయేవ గణో వీసతివగ్గగణో, తం. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

తస్సాధేయ్యోతి తస్సాయత్తో, తస్స సన్తకోతి వుత్తం హోతి. పవారణా ఆధేయ్యా, సఙ్ఘకమ్మం ఆధేయ్యం, పబ్బజ్జా ఆధేయ్యా, ఉపసమ్పదా ఆధేయ్యాతి యోజనా.

యేపి ఇమే నవ ఉపోసథాతి సమ్బన్ధో. యాపి చ ఇమా నవ పవారణాయోతి యోజనా. తస్సాతి వినయధరస్స. తాసన్తి నవపవారణానం.

యానిపి ఇమాని చత్తారి సఙ్ఘకమ్మానీతి యోజేతబ్బం. ఏత్థ చ తాని వినయధరాయత్తానేవాతి పాఠసేసో అజ్ఝాహరితబ్బో.

యాపి చ అయం పబ్బజ్జా చ ఉపసమ్పదా చ కాతబ్బాతి యోజనా. హీతి సచ్చం. అఞ్ఞోతి వినయధరతో పరో. సో ఏవాతి వినయధరో ఏవ. ‘‘ఉపజ్ఝ’’న్తి ధాతుకమ్మం, ‘‘సామణేరేనా’’తి కారితకమ్మం ఉపనేతబ్బం. ఏత్థ చాతి ఉపోసథాదీసు చ. నిస్సయదానఞ్చ సామణేరూపట్ఠానఞ్చ విసుం కత్వా ద్వాదసానిసంసే లభతీతిపి సక్కా వత్తుం.

విసుం విసుం కత్వాతి ‘‘పఞ్చాతి చ…పే… ఏకాదసా’’తి చ కోట్ఠాసం కోట్ఠాసం కత్వా, సత్త కోట్ఠాసే కత్వా భాసతీతి అధిప్పాయో. థోమేతీతి సమ్ముఖా థోమేతి. పసంసతీతి పరమ్ముఖా పసంసతి. ‘‘ఉగ్గహేతబ్బ’’న్తిపదస్సత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పరియాపుణితబ్బ’’న్తి. అద్ధని దీఘే సాధూతి అద్ధనియం అద్ధక్ఖమం అద్ధయోగ్యన్తి అత్థో సాధుఅత్థే నియపచ్చయో (మోగ్గల్లానే ౪.౩౩.౭౩).

థేరా చ నవా చ మజ్ఝిమా చ బహూ తే భిక్ఖూ పరియాపుణన్తీతి యోజనా.

౪౩౯. ‘‘ఉద్దిస్సమానే’’తి పదస్స కమ్మరూపత్తం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఉద్దిసియమానే’’తి. సో పనాతి పాతిమోక్ఖో పన. యస్మా ఉద్దిస్సమానో నామ హోతి, తస్మాతి యోజనా. ఉద్దిసన్తే వాతి ఉద్దిసియమానే వా. ఉద్దిసాపేన్తే వాతి ఉద్దిసాపియమానే వా. అన్తసద్దో హి మానసద్దకారియో. యోతి భిక్ఖు. నన్తి తం పాతిమోక్ఖం. చసద్దో ఖుద్దానుఖుద్దకపదస్స ద్వన్నవాక్యం దస్సేతి, పుబ్బపదే కకారలోపో దట్ఠబ్బో. తేసన్తి ఖుద్దానుఖుద్దాకానం. హీతి సచ్చం. ఏతానీతి ఖుద్దానుఖుద్దకాని. యేతి భిక్ఖూ. ‘‘యావ ఉప్పజ్జతియేవ, తావ సంవత్తన్తి ఇతి వుత్తం హోతీతి యోజనా ఇమస్స నయస్స పాఠసేసేహి యోజేతబ్బత్తా. గరుకభావం సల్లక్ఖేన్తో లహుకభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అథ వా’’తిఆది. అతివియాతి అతి ఇ ఏవ. ఇకారో హి సన్ధివసేన అదస్సనం గతో. వియసద్దో ఏవకారత్థవాచకో ‘‘వరమ్హాకం భుసామివా’’తి ఏత్థ (జా. ౧.౩.౧౦౮) ఇవసద్దో వియ, అతి హుత్వా ఏవాతి అత్థో దట్ఠబ్బో. ‘‘ఉపసమ్పన్నస్సా’’తి ఏత్థ సమీపే సామివచనన్తి (రుపసిద్ధియం ౩౧౬ సుత్తే) ఆహ ‘‘ఉపసమ్పన్నస్స సన్తికే’’తి. తస్సాతి ఉపసమ్పన్నస్స. తస్మిన్తి వినయే. వివణ్ణేతీతి న కేవలం తస్సేవ వివణ్ణమత్తమేవ, అథ ఖో నిన్దతియేవాతి ఆహ ‘‘నిన్దతీ’’తి. గరహతీతి తస్సేవ వేవచనం. అథ వా నిన్దతీతి ఉపసమ్పన్నస్స సమ్ముఖా నిన్దతి. గరహతీతి పరమ్ముఖా గరహతీతి. దుతియం.