౭. సప్పాణకవగ్గో

౧. సఞ్చిచ్చపాణసిక్ఖాపద-అత్థయోజనా

౩౮౨. సప్పాణకవగ్గస్స పఠమే ఉసుం అసతి ఖిపతి అనేనాతి ఇస్సాసోతి కతే ధనుయేవ ముఖ్యతో ఇస్సాసో నామ, ధనుగ్గహా- చరియో పన ఉపచారేన. ఉసుం అసతి ఖిపతీతి ఇస్సాసోతి కతే ధనుగ్గహాచరియో ఇస్సాసో నామ, ఇధ పన ఉపచారత్థో వా కత్తుత్థో వా గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘ధనుగ్గహాచరియో హోతీ’’తి. పబ్బజితకాలే ఇస్సాసస్స అయుత్తత్తా వుత్తం ‘‘గిహికాలే’’తి. వోరోపితాతి ఏత్థ వి అవ పుబ్బస్స రుహధాతుస్స అధిప్పాయత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘వియోజితా’’తి.

యస్మా గచ్ఛతీతి సమ్బన్ధో. ఏతన్తి ‘‘జీవితా వోరోపితా’’తివచనం. కస్మా వోహారమత్తమేవ హోతి, నను యతో కుతోచి యస్మిం కిస్మించి వియోజితే ద్వే వత్థూని వియ విసుం తిట్ఠన్తి పాణతో జీవితే వియోజితే పాణజీవితాపీతి ఆహ ‘‘న హేత్థా’’తిఆది. హీతి సచ్చం. ఏత్థాతి ‘‘జీవితా వోరోపితా’’తివచనే దస్సేతున్తి సమ్బన్ధో. కిఞ్చి జీవితం నామాతి యోజనా. అయం పనేత్థ అత్థసమ్బన్ధో – సీసాలఙ్కారే సీసతో వియోజితే సీసం అలఙ్కారతో విసుం తిట్ఠతి యథా, ఏవం జీవితే పాణతో వియోజితే జీవితం పాణతో విసుం న తిట్ఠతి నామాతి. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకంసేన. ‘‘పాణ’’న్తి సామఞ్ఞతో వుత్తోపి మనుస్సపాణస్స పారాజికట్ఠానే గహితత్తా ఇధ పారిసేసఞాయేన తిరచ్ఛానపాణోవ గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘తిరచ్ఛానగతోయేవ పాణో’’తి. తన్తి పాణం. మహన్తే పన పాణేతి సమ్బన్ధో.

౩౮౫. సోధేన్తో అపనేతీతి యోజనా. మఙ్గులోతి మనుస్సరత్తపో ఏకో కిమివిసేసో. సో హి రత్తపివనత్థాయ మఙ్గతి ఇతో చితో చ ఇమం చిమఞ్చ ఠానం గచ్ఛతీతి ‘‘మఙ్గులో’’తి వుచ్చతి. పదక్ఖరానఞ్హి అవిపరితత్థం, సోతూనఞ్చ సజ్ఝాయోపదేసలభనత్థం కత్థచి ఠానే వచనత్థో వుత్తోతి దట్ఠబ్బం. తస్స బీజమేవ ఖుద్దకట్ఠేన మఙ్గులబీజకం, తస్మిం. తన్తి మఙ్గులబీజకం. భిన్దన్తో హుత్వాతి యోజనాతి. పఠమం.

౨. సప్పాణకసిక్ఖాపదం

౩౮౭. దుతియే సహ పాణేహీతి సప్పాణకం ఉదకన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యే పాణకా’’తిఆది. హీతి సచ్చం. పత్తపూరమ్పి ఉదకన్తి సమ్బన్ధో. తాదిసేనాతి సప్పాణకేన. ధోవతోపి పాచిత్తియన్తి యోజనా. ఉదకసోణ్డిన్తి సిలామయం ఉదకసోణ్డిం. పోక్ఖరణిన్తి సిలామయం పోక్ఖరణిం. ఉట్ఠాపయతోపి పాచిత్తియన్తి సమ్బన్ధో. తతోతి సోణ్డిపోక్ఖరణీహి. ఉదకస్సాతి ఉదకేన, పూరే ఘటే ఆసిఞ్చిత్వాతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి ఉదకే. ఉదకేతి ఉదకసణ్ఠానకపదేసే ఆసిఞ్చితఉదకే. పతిస్సతీతి సోణ్డిపోక్ఖరణీహి గహితఉదకం పతిస్సతీతి. దుతియం.

౩. ఉక్కోటనసిక్ఖాపదం

౩౯౨. తతియే ‘‘ఉచ్చాలేన్తీ’’తిఇమినా ఉక్కోటేన్తీతి ఏత్థ ఉపుబ్బస్స కుటధాతుస్స ఉచ్చాలనత్థం దస్సేతి ధాతూన, మనేకత్థత్తా. యం యం పతిట్ఠితం యథాపతిట్ఠితం, తస్స భావో యథాపతిట్ఠితభావో, తేన.

౩౯౩. యో ధమ్మోతి యో సమథధమ్మో. ధమ్మేనాతి ఏత్థ ఏనసద్దేన ‘‘యథాధమ్మ’’న్తి ఏత్థ అంఇతికారియస్స కారిం దస్సేతి. ఇమినా ‘‘యథాధమ్మ’’న్తి పదస్స ‘‘నిహతాధికరణ’’న్తి ఏత్థ నిహతసద్దేన సమ్బన్ధితబ్బభావం దస్సేతి. ‘‘సత్థారా’’తిపదం ‘‘వుత్తం’’ ఇతిపదే కత్తా. నత్థి హతం హననం ఇమస్సాతి నిహతన్తి వుత్తే అత్థతో వూపసమనమేవాతి ఆహ ‘‘వూపసమిత’’న్తి.

౩౯౫. యం వా తం వా కమ్మం ధమ్మకమ్మం నామ న హోతి, అథ ఖో అధికరణవూపసమకమ్మమేవ ధమ్మకమ్మం నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యేన కమ్మేనా’’తిఆది. అయమ్పీతి అయమ్పి భిక్ఖు. సేసపదానిపీతి ‘‘ధమ్మకమ్మే వేమతికో’’తిఆదీని సేసపదానిపి. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. విత్థారో పన వుత్తోతి సమ్బన్ధో. తత్థేవాతి పరివారే ఏవ. ఇధాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే, విభఙ్గే వాతి. తతియం.

౪. దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదం

౩౯౯. చతుత్థే అత్థుద్ధారవసేన దస్సితాని దుట్ఠుల్లసద్దత్థభావేన సదిసత్తాతి అధిప్పాయో. ‘‘ధుర’’న్తి ఏత్థ లక్ఖణవన్తత్తా భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనన్తి ఆహ ‘‘ధురే’’తి. ధురే నిక్ఖిత్తమత్తే సతీతి యోజనా.

ఏవం ధురం నిక్ఖిపిత్వాతి ‘‘అఞ్ఞస్స నారోచేస్సామీ’’తి ఏవం ధురం నిక్ఖిపిత్వా. అఞ్ఞస్సాతి వత్థు, పుగ్గలతో అఞ్ఞస్స దుతియస్స. సోపీతి దుతియోపి. అఞ్ఞస్సాతి తతియస్స. యావ కోటి న ఛిజ్జతి, తావ ఆపజ్జతియేవాతి యోజనా. తస్సేవాతి ఆపత్తిం ఆపన్నపుగ్గలస్స. వత్థుపుగ్గలోయేవాతి ఆపత్తిం ఆపన్నపుగ్గలోయేవ. అయన్తి పఠమభిక్ఖు. అఞ్ఞస్సాతి దుతియస్స. సోతి దుతియో ఆరోచేతీతి సమ్బన్ధో. యేనాతి పఠమభిక్ఖునా. అస్సాతి దుతియస్స. తస్సేవాతి పఠమభిక్ఖుస్సేవ. వత్థుపుగ్గలం ఉపనిధాయ ‘‘తతియేన పుగ్గలేన దుతియస్సా’’తి వుత్తం.

౪౦౦. పఞ్చాపత్తిక్ఖన్ధేతి థుల్లచ్చయాదికే పఞ్చ ఆపత్తిక్ఖన్ధే. అజ్ఝాచారో నామాతి అధిభవిత్వా వీతిక్కమిత్వా ఆచరితబ్బత్తా అజ్ఝాచారో నామాతి. చతుత్థం.

౫. ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదం

౪౦౨. పఞ్చమే అఙ్గులియోతి కరసాఖాయో. తా హి అఙ్గన్తి హత్థతో పఞ్చధా భిజ్జిత్వా ఉగ్గచ్ఛన్తీతి అఙ్గులియోతి వుచ్చన్తి. లిఖన్తస్స ఉపాలిస్సాతి సమ్బన్ధో. తేనాతి బహుచిన్తేతబ్బకారణేన. అస్సాతి ఉపాలిస్స. ఉరోతి హదయం. తఞ్హి ఉసతి చిత్తతాపో దహతి ఏత్థాతి ఉరోతి వుచ్చతి. రూపసుత్తన్తి హేరఞ్ఞికానం రూపసుత్తం, యథా హత్థాచరియానం హత్థిసుత్తన్తి. అక్ఖీనీతి చక్ఖూని. తాని హి అక్ఖన్తి విసయేసు బ్యాపీభవన్తి, రూపం వా పస్సతి ఇమేహీతి అక్ఖీనీతి వుచ్చన్తి. మకసేన సూచిముఖానం గహితత్తా డంసేన పిఙ్గలమక్ఖికాయోవ గహేతబ్బాతి ఆహ ‘‘డంసాతి పిఙ్గలమక్ఖికాయో’’తి. పిఙ్గలమక్ఖికాయో హి డంసనట్ఠేన ఖాదనట్ఠేన డంసాతి వుచ్చన్తి. దుక్కరో ఖమో ఏతాసన్తి దుక్ఖాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘దుక్ఖమాన’’న్తి. వేదనానన్తి సమ్బన్ధో. అసాతస్స కారణం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘అమధురాన’’న్తి. ఇమినా అమధురత్తా న సాదితబ్బాతి అసాతాతి అత్థం దస్సేతి. పాణసద్దజీవితసద్దానం పరియాయభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘జీవితహరాన’’న్తి. పాణం హరన్తి అపనేన్తీతి పాణహరా, తాసం వేదనానన్తి సమ్బన్ధో.

౪౦౪. విజాయనకాలతో పట్ఠాయ పరిపుణ్ణవీసతివస్సో న గహేతబ్బో, గబ్భగహణకాలతో పన పట్ఠాయాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయా’’తి. గబ్భే సయితకాలేన సద్ధిం వీసతిమం వస్సం పరిపుణ్ణమస్సాతి గబ్భవీసో పుగ్గలో. హీతి సచ్చం. యథాహాతి యేనాకారేన సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి, తేనాకారేన భగవా ఆహాతి యోజనా. అథ వా యథా కిం వచనం భగవా ఆహాతి యోజనా.

గబ్భవీసో హుత్వా ఉపసమ్పన్నోతి సమ్బన్ధో. అమ్హీతి అస్మి. నుసద్దో పరివితక్కత్థే నిపాతో. యన్తి యాదిసం పఠమం చిత్తన్తి సమ్బన్ధో. ఇమినా పటిసన్ధిచిత్తం దస్సేతి. ‘‘పఠమం విఞ్ఞాణ’’న్తి తస్సేవ వేవచనం. తన్తి పఠమం చిత్తం పఠమం విఞ్ఞాణం. అస్సాతి సత్తస్స. సావ జాతీతి సా ఏవ పటిసన్ధి, గబ్భో నామ హోతీతి సమ్బన్ధో.

తత్థాతి పాళియం, వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. యోతి పుగ్గలో. మహాపవారణాయాతి అస్సయుజపుణ్ణమియం. సా హి పూజితపవారణత్తా మహాపవారణాతి వుచ్చతి. తతోతి పవారణాయ జాతకాలతో. తన్తి మహాపవారణం. పాటిపదే చాతి ఏత్థ చసద్దో అనియమవికప్పత్థో, పవారణదివసపాటిపదదివసేసు అఞ్ఞతరస్మిం దివసే ఉపసమ్పాదేతబ్బోతి అత్థో. హాయనవడ్ఢనన్తి కుచ్ఛిమ్హి వసితమాసేసు అధికేసు హాయనఞ్చ ఊనేసు వడ్ఢునఞ్చ వేదితబ్బం.

పోరాణకత్థేరా పన ఉపసమ్పాదేన్తీతి సమ్బన్ధో. ఏకూనవీసతివస్సన్తి అనన్తరే వుత్తం ఏకూనవీసతివస్సం. నిక్ఖమనీయోతి సావణమాసో. సో హి అన్తోవీథితో బాహిరవీథిం నిక్ఖమతి సూరియో అస్మిన్తి ‘‘నిక్ఖమనీయో’’తి వుచ్చతి. పాటిపదదివసేతి పచ్ఛిమికాయ వస్సూపగమనదివసే. తం ఉపసమ్పాదనం. కస్మాతి పుచ్ఛా. ఏత్థ ఠత్వా పరిహారో వుచ్చతే మయాతి యోజనా. వీసతియా వస్సేసూతి ఉపసమ్పన్నపుగ్గలస్స వీసతియా వస్సేసు. తింసరత్తిదివస్స ఏకమాసత్తా ‘‘చత్తారో మాసా పరిహాయన్తీ’’తి వుత్తం. ఉక్కడ్ఢన్తీతి ఏకస్స అధికమాసస్స నాసనత్థాయ వస్సం ఉపరి కడ్ఢన్తి. తతోతి ఛమాసతో అపనేత్వాతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి ‘‘ఏకూనవీసతివస్స’’న్తిఆదివచనే. పన-సద్దో హిసద్దత్థో, సచ్చన్తి అత్థో. యోతి పుగ్గలో. తస్మాతి యస్మా గబ్భమాసానమ్పి గణనూపగత్తా గహేత్వా ఉపసమ్పాదేన్తి, తస్మా ఛ మాసే వసిత్వాతి సమ్బన్ధో. అట్ఠ మాసే వసిత్వా జాతోపి న జీవతీతి సుత్తన్తఅట్ఠకథాసు (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౨౪-౨౫; మ. ని. అట్ఠ. ౩.౨౦౫) వుత్తం.

౪౦౬. దసవస్సచ్చయేనాతి ఉపసమ్పదతో దసవస్సాతిక్కమేన. ఉపసమ్పాదేతీతి ఉపజ్ఝాయో వా కమ్మవాచాచరియో వా హుత్వా ఉపసమ్పాదేతి. తన్తి ఉపజ్ఝాచరియభూతం అనుపసమ్పన్నపుగ్గలం. కమ్మవాచాచరియో హుత్వా ఉపసమ్పాదేన్తో తం ముఞ్చిత్వా సచే అఞ్ఞోపి కమ్మవాచాచరియో అత్థి, సూపసమ్పన్నో. సోవ సచే కమ్మవాచం సావేతి, నుపసమ్పన్నో. ఞత్వా పన పున అనుపసమ్పాదేన్తే సగ్గన్తరాయోపి మగ్గన్తరాయోపి హోతియేవాతి దట్ఠబ్బన్తి. పఞ్చమం.

౬. థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదం

౪౦౭. ఛట్ఠే ‘‘పటియాలోక’’న్తి ఏత్థ ఆలోకసద్దేన సూరియో వుత్తో ఉపచారేన. సూరియో హి పురత్థిమదిసతో ఉగ్గన్త్వా పచ్ఛిమదిసం గతో, తస్మా సూరియసఙ్ఖాతస్స ఆలోకస్స పటిముఖం ‘‘పటియాలోక’’న్తి వుత్తే పచ్ఛిమదిసాయేవ గహేతబ్బాతి ఆహ ‘‘పచ్ఛిమం దిసన్తి అత్థో’’తి. కమ్మికాతి కమ్మే యుత్తా పయుత్తా.

౪౦౯. రాజానన్తి ఏత్థ రఞ్ఞో సన్తకం ‘‘రాజా’’తి వుచ్చతి ఉపచారేన, అథ వా రఞ్ఞో ఏసో ‘‘రాజా’’తి కత్వా రఞ్ఞో సన్తకం ‘‘రాజా’’తి వుచ్చతి. థేయ్యన్తి థేనేత్వా ‘‘సక్కచ్చ’’న్తిఆదీసు (పాచి. ౬౦౬) వియ నిగ్గహీతాగమో హోతి. రాజానం, రఞ్ఞో సన్తకం వా థేయ్యం థేనేత్వా గచ్ఛన్తీతి అత్థో. ఇతి ఇమమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘రాజానం వా థేనేత్వా’’తిఆది.

౪౧౧. చతూసు విసఙ్కేతేసు ద్వీహి అనాపత్తి, ద్వీహి ఆపత్తియేవాతి. ఛట్ఠం.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదం

౪౧౨. సత్తమే ‘‘పధూపేన్తో’’తి ఏత్థ పపుబ్బ ధూపధాతు పరిభాసనత్థే వత్తతీతి ఆహ ‘‘పరిభాసన్తో’’తి. త్వం సమణోపి మాతుగామేన సద్ధిం గచ్ఛసి, తుయ్హేవేసో దోసో, నేతస్స పురిసస్సాతి అత్తానంయేవ పరిభాసన్తోతి అత్థో. ‘‘నిక్ఖామేసీ’’తిఇమినా ‘‘నిప్పాతేసీ’’తిఏత్థ నిపుబ్బ పతధాతు గత్యత్థోతి దస్సేతీతి. సత్తమం.

౮. అరిట్ఠసిక్ఖాపదం

౪౧౭. అట్ఠమే గన్ధేతి గిజ్ఝే. తే హి గిధన్తి కుణపం అభికఙ్ఖన్తీతి ‘‘గన్ధా’’తి వుచ్చన్తి. గద్ధేతిపి పాఠో, సోపి యుజ్జతి యథా ‘‘యుగనన్ధో, యుగనద్ధో’’తి చ ‘‘పటిబన్ధో పటిబద్ధో’’తి చ. బాధయింసూతి హనింసు. అస్సాతి అరిట్ఠస్స.

తద్ధితేన వుత్తస్స అత్థస్స దస్సేతుమాహ ‘‘తే’’తిఆది. తేతి అన్తరాయికా. తత్థాతి పఞ్చవిధేసు అన్తరాయికేసు. ‘‘తథా’’తిపదేన ‘‘కమ్మన్తరాయికం నామా’’తి పదం అతిదిసతి. తం పనాతి భిక్ఖునిదూసకకమ్మం పన. మోక్ఖస్సేవాతి మగ్గనిబ్బానస్సేవ. మగ్గో హి కిలేసేహి ముచ్చతీతి అత్థేన మోక్ఖో నామ. ఝానమ్పేత్థ సఙ్గహితం నీవరణేహి విముచ్చనత్తా. నిబ్బానం విముచ్చీతి అత్థేన మోక్ఖో నామ. ఫలమ్పేత్థ సఙ్గహితం విముచ్చితత్తా. నియతమిచ్ఛాదిట్ఠిధమ్మాతి నియతభావం పత్తా, నియతవసేన వా పవత్తా మిచ్ఛాదిట్ఠిసఙ్ఖాతా ధమ్మా. తే పన నత్థికఅహేతుక అకిరియవసేన తివిధా. పణ్డకాదిగహణస్స నిదస్సనమత్తత్తా ‘పటిసన్ధిధమ్మా’’తిపదేన అహేతుకద్విహేతుకపటిసన్ధిధమ్మా గహేతబ్బా సబ్బేసమ్పి విపాకన్తరాయికభావతో. తేపి మోక్ఖస్సేవ అన్తరాయం కరోన్తి, న సగ్గస్స. తే పనాతి అరియూపవాదా పన. తావదేవ ఉపవాదన్తరాయికా నామాతి యోజనా. తాపీతి సఞ్చిచ్చ ఆపన్నా ఆపత్తియోపి. పారాజికాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘భిక్ఖుభావం వా పటిజానాతీ’’తి. సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘న వుట్ఠాతి వా’’తి. లహుకాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘న దేసేతి వా’’తి.

తత్రాతి పఞ్చవిధేసు అన్తరాయికేసు. అయం భిక్ఖూతి అరిట్ఠో గన్ధబాధిపుబ్బో భిక్ఖు. సేసన్తరాయికేతి ఆణావీతిక్కమన్తరాయికతో సేసే చతుబ్బిధే అన్తరాయికే. ఇమే ఆగారికాతి అగారే వసనసీలా ఇమే మనుస్సా. భిక్ఖూపి పస్సన్తి ఫుసన్తి పరిభుఞ్జన్తీతి సమ్బన్ధో. కస్మా న వట్టన్తి, వట్టన్తియేవాతి అధిప్పాయో. రసేన రసం సంసన్దిత్వాతి ఉపాదిణ్ణకరసేన అనుపాదిణ్ణకరసం, అనుపాదిణ్ణకరసేన వా ఉపాదిణ్ణకరసం సమానేత్వా. యోనిసో పచ్చవేక్ఖణస్స అభావతో సంవిజ్జతి ఛన్దరాగో ఏత్థాతి సచ్ఛన్దరాగో, సోయేవ పరిభోగో సచ్ఛన్దరాగపరిభోగో, తం. ఏకం కత్వాతి సమానం కత్వా. ఘటేన్తో వియ పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పాదేత్వాతి యోజనా. కింసద్దో గరహత్థో, కస్మా భగవతా పఠమపారాజికం పఞ్ఞత్తం, న పఞ్ఞాపేతబ్బన్తి అత్థో. మహాసముద్దం బన్ధన్తో యథా అకత్తబ్బం కరోతి, తథా పఠమపారాజికం పఞ్ఞపేన్తో భగవా అపఞ్ఞత్తం పఞ్ఞపేతీతి అధిప్పాయో. ఏత్థాతి పఠమపారాజికే. ఆసన్తి భబ్బాసం. ఆణాచక్కేతి ఆణాసఙ్ఖాతే చక్కే.

అట్ఠియేవ అట్ఠికం కుచ్ఛితత్థేన, కుచ్ఛితత్థే హి కో. అట్ఠికమేవ ఖలో నీచట్ఠేన లామకట్ఠేనాతి అట్ఠికఙ్ఖలో నిగ్గహీతాగమం కత్వా. తేన ఉపమా సదిసాతి అట్ఠికఙ్ఖలూపమా. ‘‘అట్ఠీ’’తి చ ‘‘కఙ్ఖల’’న్తి చ పదం గహేత్వా వణ్ణేన్తి ఆచరియా (సారత్థ. టీ. పాచిత్తియ ౩.౪౧౭; వి. వి. టీ. పాచిత్తియ ౨.౪౧౭; మ. ని. అట్ఠ. ౨.౪౨; మ. ని. టీ. ౩.౪౨). అఙ్గారకాసూపమాతి అఙ్గారరాసిసదిసా, అఙ్గారేహి వా పరిపుణ్ణా ఆవాటసదిసా. అసిసూనూపమాతి ఏత్థ అసీతి ఖగ్గో. సో హి అసతే ఖిపతే అనేనాతి ‘‘అసీ’’తి వుచ్చతి. సూనాతి అధికోట్టనం. తఞ్హి సునతి సఞ్చుణ్ణభావం గచ్ఛతి ఏత్థాతి ‘‘సూనా’’తి వుచ్చతి. అసినా సూనాతి అసిసూనా, తాయ ఉపమా సదిసాతి అసిసూనూపమా. సత్తిసూలూపమాతి సత్తియా చ సూలేన చ సదిసా. ఏత్థాతి ఇమిస్సం అట్ఠకథాయం. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం అలగద్దూపమసుత్తే (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౨౩౪ ఆదయో) గహేతబ్బో. ఏవంసద్దఖోసద్దానమన్తరే వియసద్దస్స బ్యాదేసభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఏవం వియ ఖో’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఉక్ఖిత్తసమ్భోగసిక్ఖాపదం

౪౨౪. నవమే అనుధమ్మస్స సరూపం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘అనులోమవత్తం దిస్వా కతా ఓసారణా’’తి. ఇమినా అనులోమవత్తం దిస్వా కతో ఓసారణసఙ్ఖాతో ధమ్మో అనుధమ్మోతి దస్సేతి. ఓసారణాతి పవేసనా. తేనేవాతి ఉక్ఖిత్తకస్స అకటానుధమ్మత్తా ఏవ. అస్సాతి ‘‘అకటానుధమ్మేనా’’తి పదస్స.

దదతో వా గణ్హతో వాతి వాసద్దో అనియమవికప్పత్థోతి. నవమం.

౧౦. కణ్టకసిక్ఖాపదం

౪౨౮. దసమే అరిట్ఠస్స ఉప్పన్నం వియ ఏతస్సాపి ఉప్పన్నన్తి యోజనా. ఉమ్మజ్జన్తస్సాతి మనసికరోన్తస్స. సంవాసస్స నాసనా సంవాసనాసనా. లిఙ్గస్స నాసనా లిఙ్గనాసనా. దణ్డకమ్మేన నాసనా దణ్డకమ్మనాసనా. తత్థాతి తివిధాసు నాసనాసు. దూసకో…పే… నాసేథాతి ఏత్థ అయం నాసనా లిఙ్గనాసనా నామాతి యోజనా. అయన్తి దణ్డకమ్మనాసనా. ఇధాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే, ‘‘నాసేతూ’’తి పదే వా. తత్థాతి పురిమవచనాపేక్ఖం, ‘‘ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే’’తి ఆదివచనేతి అత్థో. పిరేతి ఆమన్తనపదం పరసద్దేన సమానత్థన్తి ఆహ ‘‘పరా’’తి. ‘‘అమ్హాకం అనజ్ఝత్తికభూత’’ఇతి వా ‘‘అమ్హాకం పచ్చనీకభూత’’ ఇతి వా అత్థో దట్ఠబ్బో. ‘‘అమామక’’ఇతిపదేన ‘‘పర’’ఇతిపదస్స అధిప్పాయత్థం దస్సేతి. అమ్హే నమమాయక, అమ్హేహి వా నమమాయితబ్బ ఇతి అత్థో. ‘‘అమ్హామక’’ఇతిపి హకారయుత్తో పాఠో. అమ్హేహి ఆమకఇతి అత్థో. యత్థాతి యస్మిం ఠానే. తేతి ఉపయోగత్థే సామివచనం, తన్తి అత్థో. తవ రూపసద్దే వాతి సమ్బన్ధో. న పస్సామాతి న పస్సామ, న సుణామ.

౪౨౯. తేనాతి సామణేరేన. ‘‘కారాపేయ్యా’’తి పదే కారితకమ్మన్తి. దసమం.

సప్పాణకవగ్గో సత్తమో.