౧. భూతగామసిక్ఖాపద-అత్థయోజనా

౮౯. దుతియవగ్గస్స పఠమే తస్సాతి దేవతాయ. ఉక్ఖిత్తం ఫరసున్తి ఉద్ధం ఖిత్తం కుఠారిం. నిగ్గహేతున్తి సణ్ఠాతుం, నివత్తేతుం వా. చక్ఖువిసయాతీతేతి పసాదచక్ఖుస్స గోచరాతిక్కన్తే. మహారాజసన్తికాతి వేస్సవణమహారాజస్స సన్తికా. థనమూలేయేవాతి థనసమీపేయేవ. హిమవన్తేతి హిమఉగ్గిరణే వనే, హిమయుత్తే వా. తత్థాతి హిమవన్తే, దేవతాసన్నిపాతే వా. రుక్ఖధమ్మోతి రుక్ఖసభావో. రుక్ఖధమ్మో చ నామ ఛేదనభేదనాదీసు రుక్ఖానం అచేతనత్తా కోపస్స అకరణం, తస్మిం రుక్ఖధమ్మే ఠితా దేవతా రుక్ఖధమ్మే ఠితా నామ, ఛేదనభేదనాదీసు రుక్ఖస్స వియ రుక్ఖట్ఠకదేవతాయ అకోపనం రుక్ఖధమ్మే ఠితా నామాతి అధిప్పాయో. తత్థాతి తాసు సన్నిపాతదేవతాసు. ఇతీతి ఇమస్స అలభనస్స, ఇమస్మిం అలభనే వా, ఆదీనవన్తి సమ్బన్ధో. భగవతో చాతి చ-సద్దో ‘‘పుబ్బచరిత’’న్తి ఏత్థ యోజేతబ్బో. ఇమఞ్చ ఆదీనవం అద్దస, భగవతో పుబ్బచరితఞ్చ అనుస్సరీతి వాక్యసమ్పిణ్డనవసేన యోజనా కాతబ్బా. తేనాతి దస్సనానుస్సరణకారణేన. అస్సాతి దేవతాయ. సంవిజ్జతి పితా అస్సాతి సపితికో, పుత్తో. (తావాతి అతివియ, పటిసఞ్చిక్ఖన్తియాతి సమ్బన్ధో) ‘‘మరియాదం బన్ధిస్సతీ’’తి వత్వా తస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సతీ’’తి. ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖన్తియా అస్సా దేవతాయ ఏతదహోసీతి యోజనా.

యోతి యో కోచి జనో. వేతి ఏకన్తేన. ఉప్పతితన్తి ఉప్పజ్జనవసేన అత్తనో ఉపరి పతితం. భన్తన్తి భమన్తం ధావన్తం, వారయేతి నివారేయ్య నిగ్గణ్హేయ్యాతి అత్థో. తన్తి జనం. అయం పనేత్థ యోజనా – సారథి భన్తం రథం వారయే ఇవ, తథా యో వే ఉప్పతితం కోధం వారయే, తం అహం సారథిం ఇతి బ్రూమి. ఇతరో కోధనివారకతో అఞ్ఞో రాజఉపరాజాదీనం సారథిభూతో జనో రస్మిగ్గాహో రజ్జుగ్గాహో నామాతి.

దుతియగాథాయ వేజ్జో విసటం విత్థతం సప్పవిసం సప్పస్స ఆసీవిసస్స విసం గరళం ఓసధేహి భేసజ్జేన, మన్తేన చ వినేతి ఇవ, తథా యో భిక్ఖవే ఉప్పతితం కోధం మేత్తాయ వినేతి, సో భిక్ఖు ఉరగో భుజగో పురాణం పురే భవం జిణ్ణం పురాణత్తా జిణ్ణం తచం జహాతి ఇవ, తథా ఓరపారం అపారసఙ్ఖాతం పఞ్చోరమ్భాగియసంయోజనం జహాతీతి యోజనా కాతబ్బా.

తత్రాతి ద్వీసు గాథాసు. వత్థు పన వినయే ఆరూళ్హన్తి యోజనా. అథాతి పచ్ఛా. యస్స దేవపుత్తస్సాతి యేన దేవపుత్తేన. పరిగ్గహోతి పరిచ్ఛిన్దిత్వా గహితో. సోతి దేవపుత్తో. తతోతి ఉపగమనతో. యదా హోతి, తదాతి యోజనా. మహేసక్ఖదేవతాసూతి మహాపరివారాసు దేవతాసు, మహాతేజాసు వా. పటిక్కమన్తీతి అపేన్తి. దేవతా యమ్పి పఞ్హం పుచ్ఛన్తీతి యోజనా. తత్థేవాతి అత్తనో వసనట్ఠానేయేవ. ఉపట్ఠానన్తి ఉపట్ఠానత్థాయ, సమ్పదానత్థే చేతం ఉపయోగవచనం. అథ వా ఉపగన్త్వా తిట్ఠతి ఏత్థాతి ఉపట్ఠానం, భగవతో సమీపట్ఠానం, తం ఆగన్త్వాతి అత్థో. నన్తి తం, అయమేవ వా పాఠో.

౯౦. ‘‘భవన్తీ’’తి ఇమినా విరూళ్హే మూలే నీలభావం ఆపజ్జిత్వా వడ్ఢమానకే తరుణరుక్ఖగచ్ఛాదికే దస్సేతి. ‘‘అహువత్థు’’న్తి ఇమినా పన వడ్ఢిత్వా ఠితే మహన్తరుక్ఖగచ్ఛాదికే దస్సేతి. ‘‘అహువత్థు’’న్తి చ హియ్యత్తనిసఙ్ఖాతాయ త్థుం-విభత్తియా హూ-ధాతుస్స ఊకారస్స ఉవాదేసో హోతి. పోత్థకేసు పన ‘‘అహువతీ’’తి పాఠో దిస్సతి, సో అపాఠోతి దట్ఠబ్బో. ‘‘జాయన్తీ’’తి ఇమినా భూ-ధాతుస్స సత్తత్థభావం దస్సేతి, ‘‘వడ్ఢన్తీ’’తి ఇమినా వడ్ఢనత్థభావం. ఏతన్తి ‘‘భూతగామో’’తి నామం. పీయతే యథాకామం పరిభుఞ్జీయతే, పాతబ్బం పరిభుఞ్జితబ్బన్తి వా పాతబ్యం, పాసద్దో యథాకామపరిభుఞ్జనత్థో. తేనాహ – ‘‘ఛేదనభేదనాదీహి యథారుచి పరిభుఞ్జితబ్బతాతి అత్థో’’తి.

౯౧. ‘‘ఇదానీ’’తి పదం ‘‘ఆహా’’తి పదే కాలసత్తమీ. యస్మిన్తి బీజే. తన్తి బీజం. పఞ్చ బీజజాతానీతి ఏత్థ జాతసద్దస్స తబ్భావత్థతం సన్ధాయ అట్ఠకథాసు ఏవం వుత్తం. తబ్భావత్థస్స ‘‘మూలే జాయన్తీ’’తి ఇమాయ పాళియా అసంసన్దనతం సన్ధాయ వుత్తం సఙ్గహకారేన ‘‘న సమేన్తీ’’తి. అట్ఠకథాచరియానం మతేన సతి జాతసద్దస్స తబ్భావత్థభావే ‘‘మూలే జాయన్తీ’’తిఆదీసు మూలే మూలాని జాయన్తీతి దోసో భవేయ్యాతి మనసి కత్వా ఆహ ‘‘న హీ’’తిఆది. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. తానీతి రుక్ఖాదీని. తస్సాతి ‘‘భూతగామో నామ పఞ్చ బీజజాతానీ’’తి పదస్స. ఏతన్తి ‘‘బీజజాతానీ’’తి నామం. బీజేసు జాతాని బీజజాతానీతి వుత్తే ‘‘మూలే జాయన్తీ’’తిఆదినా సమేతి. ఏతేనాతి ‘‘బీజతో’’తిఆదినా సఙ్గహోతి సమ్బన్ధో.

‘‘యేహీ’’తి పదం ‘‘జాతత్తా’’తి పదే అపాదానం, హేతు వా ‘‘వుత్తానీ’’తి పదే కరణం, కత్తా వా. తేసన్తి బీజానం. రుక్ఖాదీనం విరుహనం జనేతీతి బీజం. ‘‘బీజతో’’తిఆదినా కారియోపచారేన కారణస్స దస్సితత్తా కారణూపచారం పదీపేతి. అఞ్ఞానిపి యాని వా పన గచ్ఛవల్లిరుక్ఖాదీని అత్థి సంవిజ్జన్తి, తాని గచ్ఛవల్లిరుక్ఖాదీని జాయన్తి సఞ్జాయన్తీతి యోజనా. తానీతి గచ్ఛవల్లిరుక్ఖాదీని. తఞ్చ మూలం, పాళియం వుత్తహలిద్దాది చ అత్థి, సబ్బమ్పి ఏతం మూలబీజం నామాతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి బీజేసు, ఖన్ధబీజేసు వా.

౯౨. సఞ్ఞావసేనాతి ‘‘బీజ’’న్తి సఞ్ఞావసేన. ‘‘తత్థా’’తి పదం ‘‘వేదితబ్బో’’తి పదే ఆధారో. ‘‘యథా’’తిఆదినా కారణోపచారేన కారియస్స వుత్తత్తా ఫలూపచారం దస్సేతి. యం బీజం వుత్తం, తం దుక్కటవత్థూతి యోజనా. యదేతం ఆదిపదన్తి యోజేతబ్బం. తేనాతి ఆదిపదేన. రవీయతి భగవతా కథీయతీతి రుతం, పాళి, తస్స అనురూపం యథారుతం, పాళిఅనతిక్కన్తన్తి అత్థో.

ఏత్థాతి ‘‘బీజే బీజసఞ్ఞీ’’తిఆదిపదే, ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే వా. ఉదకే ఠాతి పవత్తతీతి ఉదకట్ఠో, ఏవం థలట్ఠోపి. తత్థాతి ఉదకట్ఠథలట్ఠేసు. సాసపస్స మత్తం పమాణం అస్స సేవాలస్సాతి సాసపమత్తికో. తిలస్స బీజపమాణం అస్స సేవాలస్సాతి తిలబీజకో. పమాణత్థే కో. ఆదిసద్దేన సఙ్ఖపణకాదయో సేవాలే సఙ్గణ్హాతి. తత్థ తిలబీజపమాణో జలసణ్ఠితో నీలాదివణ్ణయుత్తో సేవాలో తిలబీజం నామ, సపత్తో అప్పకణ్డో ఉక్ఖలిపిధానాదిపమాణో సమూలో ఏకో సేవాలవిసేసో సఙ్ఖో నామ, భమరసణ్ఠానో నీలవణ్ణో ఏకో సేవాలవిసేసో పణకో నామ. ఉదకం సేవతీతి సేవాలో. తత్థాతి సేవాలేసు. యోతి సేవాలో. పతిట్ఠితం సేవాలన్తి సమ్బన్ధో. యత్థ కత్థచీతి మూలే వా నళే వా పత్తే వా. ఉద్ధరిత్వాతి ఉప్పాటేత్వా. ‘‘హత్థేహీ’’తి పదం ‘‘వియూహిత్వా’’తి పదే కరణం. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. తస్సాతి సేవాలస్స. ఏత్తావతాతి ఇతో చితో చ వియూహనమత్తేన. యో సేవాలో నిక్ఖమతి, తం సేవాలన్తి యోజనా. పరిస్సావనన్తరేనాతి పరిస్సావనఛిద్దేన. ఉప్పలాని అస్మిం గచ్ఛేతి ఉప్పలినీ. పదుమాని అస్మిం గచ్ఛేతి పదుమినీ, ఇనో, ఇత్థిలిఙ్గజోతకో ఈ. తత్థేవాతి ఉదకేయేవ. తానీతి వల్లీతిణాని. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. అనన్తకోతి సాసపమత్తికో సేవాలో. సో హి నత్థి అత్తతో అన్తో లామకో సేవాలో ఏతస్సాతి కత్వా ‘‘అనన్తకో’’తి వుచ్చతి. అత్తనాయేవ హి సుఖుమో, తతో సుఖుమో సేవాలో నత్థీతి అధిప్పాయో. తత్థాతి దుక్కటవత్థుభావే. తమ్పీతి ‘‘సమ్పుణ్ణభూతగామం న హోతీ’’తి వచనమ్పి. పిసద్దో మహాపచ్చరిఆదిఅట్ఠకథాచరియానం వచనాపేక్ఖో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. న ఆగతో, తస్మా న సమేతీతి యోజనా. అథాతి తస్మిం అనాగతే. ఏతన్తి అనన్తకసేవాలాదిం. గచ్ఛిస్సతీతి వదేయ్యాతి సమ్బన్ధో. తమ్పీతి ‘‘గచ్ఛిస్సతీ’’తి వచనమ్పి. పిసద్దో పురిమట్ఠకథాచరియానం వచనాపేక్ఖో.

అభూతగామమూలత్తా తాదిసస్స బీజగామస్సాతి ఏత్థ బీజగామో తివిధో హోతి – యో సయం భూతగామతో హుత్వా అఞ్ఞమ్పి భూతగామం జనేతి, అమ్బట్ఠిఆదికో. యో పన సయం భూతగామతో హుత్వా అఞ్ఞం పన భూతగామం న జనేతి, తాలనాళికేరాదిఖాణు. యో పన సయమ్పి భూతగామతో అహుత్వా అఞ్ఞమ్పి భూతగామం న జనేతి. పానీయఘటాదీనం బహి సేవాలోతి. భూతగామో పన చతుబ్బిధో హోతి – యో సయం బీజగామతో హుత్వా అఞ్ఞమ్పి బీజగామం జనేతి, ఏతరహి అమ్బరుక్ఖాదికో. యో పన సయం బీజగామతో అహుత్వావ అఞ్ఞం బీజగామం జనేతి, ఆదికప్పకాలే అమ్బరుక్ఖాదికో. యో పన సయం బీజగామతో హుత్వా అఞ్ఞం పన బీజగామం న జనేతి, నీలవణ్ణో ఫలితకదలీరుక్ఖాదికో. యో పన సయమ్పి బీజగామతో అహుత్వా అఞ్ఞమ్పి బీజగామం న జనేతి, ఇధ వుత్తో అనన్తకసేవాలాదికోతి. తత్థ చతుత్థం భూతగామం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అభూతగామమూలకత్తా తాదిసస్స బీజస్సా’’తి. అయం పన తతియబీజగామస్స చ చతుత్థభూతగామస్స చ విసేసో – తతియబీజగామే మూలపణ్ణాని న పఞ్ఞాయన్తి, చతుత్థభూతగామే తాని పఞ్ఞాయన్తీతి. మూలపణ్ణానం అపఞ్ఞాయనత్తా బీజగామోతి వుత్తో, తేసం పఞ్ఞాయనత్తా భూతగామోతి వుత్తో. ఇతరథా హి విరోధో భవేయ్యాతి. అత్తనో వాదే పాచిత్తియభావతో గరుకం, మహాపచ్చరిఆదీనం వాదే దుక్కటమత్తభావతో లహుకం. ఏతన్తి ఠానం.

ఏవం ఉదకట్ఠం దస్సేత్వా థలట్ఠం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘థలట్ఠే’’తిఆది. థలట్ఠే వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. తత్థాతి హరితఖాణూసు. ఉద్ధం వడ్ఢతీతి నవసాఖానిగ్గమనేన ఛిన్నతో ఉపరి వడ్ఢతి. సోతి ఖాణు. ఫలితాయ కదలియా ఖాణు బీజగామేన సఙ్గహితోతి యోజనా. ఫలం సఞ్జాతం ఏతిస్సాతి ఫలితా. తథాతి ‘‘భూతగామేనేవ సఙ్గహితా’’తి పదాని ఆకడ్ఢతి. యదాతి యస్మిం కాలే. రతనప్పమాణాపీతి హత్థప్పమాణాపి. అథాతి అపాదానత్థో, తతో రాసికరణతో అఞ్ఞన్తి అత్థో. భూమియం నిఖణన్తీతి సమ్బన్ధో. ‘‘మూలేసు చేవ పణ్ణేసు చా’’తి ఏత్థ చసద్దో సముచ్చయత్థోవ, న వికప్పత్థోతి ఆహ ‘‘మూలమత్తేసు పనా’’తిఆది.

బీజానీతి మూలాదిబీజాని. ఠపితాని హోన్తీతి సమ్బన్ధో. ‘‘ఉపరీ’’తి పదేన హేట్ఠా మూలాని చాతి అత్థం నయేన ఞాపేతి. న అఙ్కురే నిగ్గతమత్తేయేవ, అథ ఖో హరితే నీలపణ్ణవణ్ణే జాతేయేవ భూతగామసఙ్గహో కాతబ్బోతి ఆహ ‘‘హరితే’’తిఆది. తాలట్ఠీనం మూలన్తి సమ్బన్ధో. దన్తసూచి వియాతి హత్థిదన్తసూచి వియ. యథా అసమ్పుణ్ణభూతగామో తతియో కోట్ఠాసో న ఆగతో, న ఏవం అమూలకభూతగామో. సో పన ఆగతోయేవాతి ఆహ ‘‘అమూలకభూతగామే’’తి. అమూలికలతా వియ అమూలకభూతగామే సఙ్గహం గచ్ఛతీతి అత్థో.

వన్దాకాతి రుక్ఖాదనీ. సా హి సయం రుక్ఖం నిస్సాయ జాయన్తీపి అత్తనో నిస్సయానం రుక్ఖానం అదనత్తా భక్ఖనత్తా వదీయతి థుతీయతీతి ‘‘వన్దాకా’’తి వుచ్చతి. అఞ్ఞా వాతి వన్దాకాయ అఞ్ఞా వా. తన్తి వన్దాకాదిం. తతోతి రుక్ఖతో. వనన్తి ఖుద్దకో గచ్ఛో. పగుమ్బోతి మహాగచ్ఛో. దణ్డకోతి రుక్ఖో దణ్డయోగతో. తస్సాపీతి అమూలికలతాయపి. అయమేవ వినిచ్ఛయోతి వన్దాకాదికస్స వినిచ్ఛయో వియ అయం వినిచ్ఛయో దట్ఠబ్బోతి యోజనా. ‘‘ద్వే తీణి పత్తానీ’’తి వుత్తత్తా ఏకపత్తో సఞ్జాయన్తోపి అగ్గబీజసఙ్గహం గచ్ఛతీతి అత్థో. ‘‘అనుపసమ్పన్నేనా’’తి పదం ‘‘లిత్తస్సా’’తి పదే కత్తా. నిదాఘసమయేతి గిమ్హకాలే. అబ్బోహారికోతి ఆపత్తియా అఙ్గన్తి న వోహరితబ్బో. వోహరితుం న అరహతీతి అత్థో. ఏతన్తి అబ్బోహారికతం, ‘‘సచే…పే… పమజ్జితబ్బా’’తి వచనం వా.

అహిం సప్పం ఛాదేతీతి అహిచ్ఛత్తం, తంయేవ అహిచ్ఛత్తకం. యథాకథఞ్చి హి బ్యుప్పత్తి, రుళ్హియా అత్థవినిచ్ఛయో. తస్మాతి తతో వికోపనతో. తత్థాతి అహిచ్ఛత్తకే. హేట్ఠా ‘‘ఉదకపప్పటకో’’తి వత్వా ఇధ ‘‘రుక్ఖపప్పటికాయపీ’’తి వుత్తత్తా పప్పటకసద్దో ద్విలిఙ్గోతి దట్ఠబ్బో. తన్తి పప్పటికం. ఠితం నియ్యాసన్తి సమ్బన్ధో. ఏవం ‘‘లగ్గ’’న్తి ఏత్థాపి. హత్థకుక్కుచ్చేనాతి హత్థలోలేన. ‘‘ఛిన్దన్తస్సాపీ’’తి పదే హేతు.

వాసత్థికేనాతి వాసం ఇచ్ఛన్తేన. ‘‘ఓచినాపేతబ్బా’’తి పదే కత్తా. ఉప్పాటేన్తేహీతి ఉద్ధరన్తేహి. తేసన్తి సామణేరానం. సాఖం గహితన్తి సమ్బన్ధో. ఠపితస్స సిఙ్గీవేరస్సాతి యోజనా.

ఛిజ్జనకన్తి ఛిజ్జనయుత్తం, ఛిజ్జనారహన్తి అత్థో. ‘‘చఙ్కమితట్ఠానం దస్సేస్సామీ’’తి ఇమినా వత్తసీసేన చఙ్కమనం వట్టతీతి దస్సేతి. ‘‘భిజ్జతీ’’తి ఇమినా అభిజ్జమానే గణ్ఠిపి కాతబ్బోతి దస్సేతి. దారుమక్కటకన్తి మక్కటస్స హత్థో మక్కటో ఉపచారేన, మక్కటో వియాతి మక్కటకో, సదిసత్థే కో. దారుసఙ్ఖాతో మక్కటకో దారుమక్కటకో. తం ఆకోటేన్తీతి సమ్బన్ధో. అనియామితత్తాతి ఇమన్తి అనియామితత్తా వచనస్స. ఇదం మహాసామఞ్ఞం, విసేససామఞ్ఞమ్పి వట్టతీతి ఆహ ‘‘నామం గహేత్వాపీ’’తిఆది. సబ్బన్తి సబ్బం వచనం.

‘‘ఇమం జానాతిఆదీసూ’’తి పదం ‘‘ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో’’తి పదే ఆధారో. ఇమం మూలభేసజ్జం జానాతి ఇమం మూలభేసజ్జం యోజితుం జానాతి యోజనా. ఏత్తావతాతి ‘‘ఇమం జానా’’తిఆదివచనమత్తేన. కప్పియన్తి సమణవోహారేన, వోహారస్స వా యుత్తం అనురూపం. ఏత్థాతి ‘‘కప్పియం కాతబ్బ’’న్తి వచనే. నిబ్బట్టబీజమేవాతి ఫలతో నిబ్బట్టేత్వా విసుం కతం బీజం ఏవ. తత్థాతి సుత్తే. కరోన్తేన భిక్ఖునా కాతబ్బన్తి యోజనా. ‘‘కప్పియన్తి వత్వావా’’తి ఇమినా పఠమం కత్వా అగ్గిసత్థనఖాని ఉద్ధరిత్వా పచ్ఛా వత్తుం న వట్టతీతి దస్సేతి. లోహమయసత్థస్సాతి అయతమ్బాదిలోహమయస్స సత్థస్స. తేహీతి మనుస్సాదీనం నఖేహి. తేహీతి అస్సాదీనం ఖురేహి. తేహీతి హత్థినఖేహి. యేహీతి నఖేహి. తత్థజాతకేహిపీతి తస్మిం సత్థే జాతకేహిపి, నఖేహీతి సమ్బన్ధో.

తత్థాతి పురిమవచనాపేక్ఖం. ‘‘కప్పియం కరోన్తేనా’’తిఆదివచనమపేక్ఖతి. ‘‘ఉచ్ఛుం కప్పియం కరిస్సామీ’’తి ఉచ్ఛుమేవ విజ్ఝతి, పగేవ. ‘‘దారుం కప్పియం కరిస్సామీ’’తి ఉచ్ఛుం విజ్ఝతి, ‘‘దారుం కప్పియం కరిస్సామీ’’తి దారుమేవ వా విజ్ఝతి, వట్టతి ఏకాబద్ధత్తాతి వదన్తి. తన్తి రజ్జుం వా వల్లిం వా. సబ్బం ఖణ్డన్తి సమ్బన్ధో. తత్థాతి మరిచపక్కేసు. కటాహన్తి ఏకాయ భాజనవికతియా నామమేతం. ఇధ పన బీజానం భాజనభావేన తంసదిసత్తా ఫలఫేగ్గుపి ‘‘కటాహ’’న్తి వుచ్చతి. ఏకాబద్ధన్తి కటాహేన ఏకతో ఆబద్ధం.

తానీతి తిణాని. తేనాతి రుక్ఖపవట్టనాదినా. తత్రాతి తస్మిం ఠపనపాతనట్ఠానే. ‘‘మనుస్సవిగ్గహపారాజికవణ్ణనాయ’’న్తి పదం ‘‘వుత్త’’న్తి పదే సామఞ్ఞాధారో. భిక్ఖు అజ్ఝోత్థటో హోతీతి సమ్బన్ధో. ఓపాతేతి ఆవాటే. సో హి అవపతనట్ఠానత్తా ‘‘ఓపాతో’’తి వుచ్చతి. రుక్ఖన్తి అజ్ఝోత్థటరుక్ఖం. భూమిన్తి ఓపాతథిరభూమిం. జీవితహేతూతి నిమిత్తత్థే పచ్చత్తవచనం, జీవితకారణాతి అత్థో. ‘‘భిక్ఖునా’’తి పదం ‘‘నిక్ఖామేతు’’న్తి పదే భావకత్తా, కారితకత్తా వా. ‘‘అజ్ఝోత్థటభిక్ఖు’’న్తి వా ‘‘ఓపాతభిక్ఖు’’న్తి వా కారితకమ్మం అజ్ఝాహరితబ్బం. తత్థాతి అనాపత్తిభావే, అనాపత్తిభావస్స వా. ఏతస్సాతి సుత్తస్స. పరో పన కారుఞ్ఞేన కరోతీతి సమ్బన్ధో. ఏతమ్పీతి కారుఞ్ఞమ్పి. హీతి సచ్చం, యస్మా వాతి. పఠమం.