౧. పరిమణ్డలవగ్గ-అత్థయోజనా

సిక్ఖితసిక్ఖేన తీసు సిక్ఖాసు చతూహి మగ్గేహి సిక్ఖితసిక్ఖేన తాదినా అట్ఠహి లోకధమ్మేహి అకమ్పియట్ఠేన తాదినా, ఇట్ఠానిట్ఠేసు వా అవికారట్ఠేన తాదినా భగవతా యాని సిక్ఖాపదాని ‘‘సేఖియానీ’’తి భాసితాని, దాని తేసమ్పి సిక్ఖాపదానం అయమ్పి వణ్ణనాక్కమో భవతీతి యోజనా.

౫౭౬. తత్థాతి సేఖియసిక్ఖాపదేసు, అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. ‘‘సమన్తతో’’తిఇమినా పరిత్యూపసగ్గస్సత్థం దస్సేతి. ‘‘నాభిమణ్డలం జాణుమణ్డల’’న్తి ఏత్థ ఉద్ధంసద్దో చ అధోసద్దో చ అజ్ఝాహరితబ్బోతి ఆహ ‘‘ఉద్ధ’’న్తిఆది. అట్ఠఙ్గులమత్తన్తి భావనపుంసకం, నివాసేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తతోతి అట్ఠఙ్గులమత్తతో. యథా పటిచ్ఛన్నం హోతి, ఏవం నివాసేన్తస్సాతి యోజనా. తత్రిదం పమాణన్తి తస్స నివాసనస్స ఇదం పమాణం. తాదిసస్సాతి దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకస్స తిరియం అడ్ఢతేయ్యహత్థస్స నివాసనస్స. జాణుమణ్డలం పటిచ్ఛాదనత్థం వట్టతీతి యోజనా. తత్థాతి చీవరేసు. న తిట్ఠతీతి విరళత్తా న తిట్ఠతి. తిట్ఠతీతి ఘనత్తా తిట్ఠతి.

నివాసేన్తస్స చాతిఏత్థ చసద్దో అవధారణత్థో, నివాసేన్తస్సేవాతి అత్థో. కేవలం ఏవం నివాసేన్తస్సేవ దుక్కటం న హోతి, అథ ఖో తథా నివాసేన్తస్సాపి దుక్కటమేవాతి యోజనా. యే పన నివాసనదోసాతి సమ్బన్ధో. అఞ్ఞేతి పురతో చ పచ్ఛతో చ ఓలమ్బేత్వా నివసనతో అఞ్ఞే. తే సబ్బేతి సబ్బే తే నివాసనదోసా. ఏత్థాతి ఇమస్మిం విభఙ్గే. తత్థేవాతి ఖన్ధకేయేవ.

అసఞ్చిచ్చ నివాసేన్తస్స అనాపత్తీతి సమ్బన్ధో. ఏసేవ నయో ‘‘అసతియా’’తి ఏత్థాపి. అజానన్తస్సాతి ఏత్థ అజాననం దువిధం నివాసనవత్తస్స అజాననం, ఆరూళ్హోరూళ్హభావస్స అజాననన్తి. తత్థ ఆరూళ్హోరూళ్హభావస్స అజాననం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అజానన్తస్సా’’తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అజానన్తస్సాతి ఏత్థా’’తిఆది. హీతి సచ్చం. తస్సాతి నివాసనవత్తస్స. అస్సాతి భిక్ఖునో. తం పనాతి ఆపత్తితో అమోక్ఖనం పన. తస్మాతి యస్మా యుజ్జతి, తస్మా. యోతి భిక్ఖు. కురున్దియం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. సుక్ఖా జఙ్ఘా ఇమస్సాతి సుక్ఖజఙ్ఘో. మహన్తం పిణ్డికమంసం ఇమస్సాతి మహాపిణ్డికమంసో. తస్సాతి భిక్ఖుస్స.

వణోతి అరు. తఞ్హి వణతి గత్తవిచుణ్ణనం కరోతీతి వణోతి వుచ్చతి. వాళమిగా వా చోరా వాతి ఏత్థ వాసద్దో అవుత్తసమ్పిణ్డనత్థో, తేన అఞ్ఞాపి ఉదకచిక్ఖల్లాదయో ఆపదా సఙ్గయ్హన్తి.

౫౭౭. ఇధాతి ఇమస్మిం విభఙ్గే, సిక్ఖాపదే వా. ఉభో కణ్ణేతి పురతో చ పచ్ఛతో చ నిగ్గతే ద్వే కణ్ణే. అవిసేసేనాతి ‘‘అన్తరఘరే’’తి చ ‘‘ఆరామే’’తి చ విసేసం అకత్వా సామఞ్ఞేన. విహారేపీతి సఙ్ఘసన్నిపాతబుద్ధుపట్ఠానథేరుపట్ఠానాదికాలం సన్ధాయ వుత్తం.

౫౭౮. కాయేకదేసే కాయసద్దో వత్తతీతి ఆహ ‘‘జాణుమ్పి ఉరమ్పీ’’తి. ‘‘న సీసం పారుతేనా’’తిఇమినా ‘‘సుప్పటిచ్ఛన్నేనా’’తిపదస్స అతిబ్యాపితదోసం పటిక్ఖిపతి. గణ్ఠికన్తి పాసో. సో హి గన్థేతి బన్ధతీతి వా, గన్థేతి బన్ధతి ఏత్థాతి వా కత్వా గన్థికోతి వుచ్చతి. న్థకారస్స వాణ్ఠకారే కతే గణ్ఠికో, తం గణ్ఠికం పటిముఞ్చిత్వా. ఉభో కణ్ణేతి చీవరస్స ద్వే కోణే. గలవాటకతోతి ఏత్థ గలోతి కణ్ఠో. సో హి ఖజ్జభోజ్జలేయ్యపేయ్యసఙ్ఖాతం చతుబ్బిధం అసనం గలతి పన్నో హుత్వా కుచ్ఛియం పతతి ఇతోతి గలోతి వుచ్చతి. ఆవాటోయేవ ఖుద్దకట్ఠేన ఆవాటకో, ఖుద్దకత్థే కో. గలే ఠితో ఆవాటకో గలవాటకో. అకారతో హి ఆకారస్స లోపో ‘‘పప’’న్తిఆదీసు (జా. ౧.౧.౨) వియ. ఏత్థ హి పఆపన్తి పదచ్ఛేదో, అకారతో ఆకారస్స చ లోపో. పవద్ధం ఆపం పపం, మహన్తం ఉదకన్తి అత్థో. సీసం వివరిత్వాతి సమ్బన్ధో.

౫౭౯. వాసం ఉపగతోతి వా వాసేన ఉపగతోతి వా అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘వాసత్థాయ ఉపగతస్సా’’తి.

౫౮౦. హత్థపాదే అకీళన్తో సుసంవుతో నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘హత్థం వా పాదం వా అకీళాపేన్తో’’తి.

౫౮౨. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి ఏత్థ ఓసద్దో హేట్ఠాపరియాయోతి ఆహ ‘‘హేట్ఠా ఖిత్తచక్ఖూ’’తి. ‘‘హుత్వా’’తిఇమినా కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి. యుగయుత్తకోతి యుగే యుత్తకో. దమియిత్థాతి దన్తో. ఆభుసో జానాతి కారణాకారణన్తి ఆజానేయ్యో. ఏత్తకన్తి చతుహత్థపమాణం. యో గచ్ఛతి, అస్స భిక్ఖునో దుక్కటా ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. ‘‘పరిస్సయభావ’’న్తి చ ‘‘పరిస్సయాభావ’’న్తి చ ద్వే పాఠా యుజ్జన్తియేవ.

౫౮౪. ఇత్థమ్భూతలక్ఖణేతి ఇమం పకారం ఇత్థం చీవరుక్ఖిపనం, భవతి గచ్ఛతీతి భూతో, భిక్ఖు. లక్ఖీయతి అనేనాతి లక్ఖణం, చీవరం. ఇత్థం భూతో ఇత్థమ్భూతో, తస్స లక్ఖణం ఇత్థమ్భూతలక్ఖణం, తస్మిం. కరణవచనం దట్ఠబ్బన్తి యోజనా. ఇత్థమ్భూతలక్ఖణం నామ కిరియావిసేసనస్స సభావోతి ఆహ ‘‘ఏకతో వా…పే… హుత్వాతి అత్థో’’తి. అన్తోఇన్దఖీలతోతి గామస్స అన్తోఇన్దఖీలతోతి. పఠమో వగ్గో.