౭. సేఖియకణ్డం

౧. పరిమణ్డలవగ్గ-అత్థయోజనా

సిక్ఖితసిక్ఖేన తీసు సిక్ఖాసు చతూహి మగ్గేహి సిక్ఖితసిక్ఖేన తాదినా అట్ఠహి లోకధమ్మేహి అకమ్పియట్ఠేన తాదినా, ఇట్ఠానిట్ఠేసు వా అవికారట్ఠేన తాదినా భగవతా యాని సిక్ఖాపదాని ‘‘సేఖియానీ’’తి భాసితాని, దాని తేసమ్పి సిక్ఖాపదానం అయమ్పి వణ్ణనాక్కమో భవతీతి యోజనా.

౫౭౬. తత్థాతి సేఖియసిక్ఖాపదేసు, అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. ‘‘సమన్తతో’’తిఇమినా పరిత్యూపసగ్గస్సత్థం దస్సేతి. ‘‘నాభిమణ్డలం జాణుమణ్డల’’న్తి ఏత్థ ఉద్ధంసద్దో చ అధోసద్దో చ అజ్ఝాహరితబ్బోతి ఆహ ‘‘ఉద్ధ’’న్తిఆది. అట్ఠఙ్గులమత్తన్తి భావనపుంసకం, నివాసేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తతోతి అట్ఠఙ్గులమత్తతో. యథా పటిచ్ఛన్నం హోతి, ఏవం నివాసేన్తస్సాతి యోజనా. తత్రిదం పమాణన్తి తస్స నివాసనస్స ఇదం పమాణం. తాదిసస్సాతి దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకస్స తిరియం అడ్ఢతేయ్యహత్థస్స నివాసనస్స. జాణుమణ్డలం పటిచ్ఛాదనత్థం వట్టతీతి యోజనా. తత్థాతి చీవరేసు. న తిట్ఠతీతి విరళత్తా న తిట్ఠతి. తిట్ఠతీతి ఘనత్తా తిట్ఠతి.

నివాసేన్తస్స చాతిఏత్థ చసద్దో అవధారణత్థో, నివాసేన్తస్సేవాతి అత్థో. కేవలం ఏవం నివాసేన్తస్సేవ దుక్కటం న హోతి, అథ ఖో తథా నివాసేన్తస్సాపి దుక్కటమేవాతి యోజనా. యే పన నివాసనదోసాతి సమ్బన్ధో. అఞ్ఞేతి పురతో చ పచ్ఛతో చ ఓలమ్బేత్వా నివసనతో అఞ్ఞే. తే సబ్బేతి సబ్బే తే నివాసనదోసా. ఏత్థాతి ఇమస్మిం విభఙ్గే. తత్థేవాతి ఖన్ధకేయేవ.

అసఞ్చిచ్చ నివాసేన్తస్స అనాపత్తీతి సమ్బన్ధో. ఏసేవ నయో ‘‘అసతియా’’తి ఏత్థాపి. అజానన్తస్సాతి ఏత్థ అజాననం దువిధం నివాసనవత్తస్స అజాననం, ఆరూళ్హోరూళ్హభావస్స అజాననన్తి. తత్థ ఆరూళ్హోరూళ్హభావస్స అజాననం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అజానన్తస్సా’’తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అజానన్తస్సాతి ఏత్థా’’తిఆది. హీతి సచ్చం. తస్సాతి నివాసనవత్తస్స. అస్సాతి భిక్ఖునో. తం పనాతి ఆపత్తితో అమోక్ఖనం పన. తస్మాతి యస్మా యుజ్జతి, తస్మా. యోతి భిక్ఖు. కురున్దియం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. సుక్ఖా జఙ్ఘా ఇమస్సాతి సుక్ఖజఙ్ఘో. మహన్తం పిణ్డికమంసం ఇమస్సాతి మహాపిణ్డికమంసో. తస్సాతి భిక్ఖుస్స.

వణోతి అరు. తఞ్హి వణతి గత్తవిచుణ్ణనం కరోతీతి వణోతి వుచ్చతి. వాళమిగా వా చోరా వాతి ఏత్థ వాసద్దో అవుత్తసమ్పిణ్డనత్థో, తేన అఞ్ఞాపి ఉదకచిక్ఖల్లాదయో ఆపదా సఙ్గయ్హన్తి.

౫౭౭. ఇధాతి ఇమస్మిం విభఙ్గే, సిక్ఖాపదే వా. ఉభో కణ్ణేతి పురతో చ పచ్ఛతో చ నిగ్గతే ద్వే కణ్ణే. అవిసేసేనాతి ‘‘అన్తరఘరే’’తి చ ‘‘ఆరామే’’తి చ విసేసం అకత్వా సామఞ్ఞేన. విహారేపీతి సఙ్ఘసన్నిపాతబుద్ధుపట్ఠానథేరుపట్ఠానాదికాలం సన్ధాయ వుత్తం.

౫౭౮. కాయేకదేసే కాయసద్దో వత్తతీతి ఆహ ‘‘జాణుమ్పి ఉరమ్పీ’’తి. ‘‘న సీసం పారుతేనా’’తిఇమినా ‘‘సుప్పటిచ్ఛన్నేనా’’తిపదస్స అతిబ్యాపితదోసం పటిక్ఖిపతి. గణ్ఠికన్తి పాసో. సో హి గన్థేతి బన్ధతీతి వా, గన్థేతి బన్ధతి ఏత్థాతి వా కత్వా గన్థికోతి వుచ్చతి. న్థకారస్స వాణ్ఠకారే కతే గణ్ఠికో, తం గణ్ఠికం పటిముఞ్చిత్వా. ఉభో కణ్ణేతి చీవరస్స ద్వే కోణే. గలవాటకతోతి ఏత్థ గలోతి కణ్ఠో. సో హి ఖజ్జభోజ్జలేయ్యపేయ్యసఙ్ఖాతం చతుబ్బిధం అసనం గలతి పన్నో హుత్వా కుచ్ఛియం పతతి ఇతోతి గలోతి వుచ్చతి. ఆవాటోయేవ ఖుద్దకట్ఠేన ఆవాటకో, ఖుద్దకత్థే కో. గలే ఠితో ఆవాటకో గలవాటకో. అకారతో హి ఆకారస్స లోపో ‘‘పప’’న్తిఆదీసు (జా. ౧.౧.౨) వియ. ఏత్థ హి పఆపన్తి పదచ్ఛేదో, అకారతో ఆకారస్స చ లోపో. పవద్ధం ఆపం పపం, మహన్తం ఉదకన్తి అత్థో. సీసం వివరిత్వాతి సమ్బన్ధో.

౫౭౯. వాసం ఉపగతోతి వా వాసేన ఉపగతోతి వా అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘వాసత్థాయ ఉపగతస్సా’’తి.

౫౮౦. హత్థపాదే అకీళన్తో సుసంవుతో నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘హత్థం వా పాదం వా అకీళాపేన్తో’’తి.

౫౮౨. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి ఏత్థ ఓసద్దో హేట్ఠాపరియాయోతి ఆహ ‘‘హేట్ఠా ఖిత్తచక్ఖూ’’తి. ‘‘హుత్వా’’తిఇమినా కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి. యుగయుత్తకోతి యుగే యుత్తకో. దమియిత్థాతి దన్తో. ఆభుసో జానాతి కారణాకారణన్తి ఆజానేయ్యో. ఏత్తకన్తి చతుహత్థపమాణం. యో గచ్ఛతి, అస్స భిక్ఖునో దుక్కటా ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. ‘‘పరిస్సయభావ’’న్తి చ ‘‘పరిస్సయాభావ’’న్తి చ ద్వే పాఠా యుజ్జన్తియేవ.

౫౮౪. ఇత్థమ్భూతలక్ఖణేతి ఇమం పకారం ఇత్థం చీవరుక్ఖిపనం, భవతి గచ్ఛతీతి భూతో, భిక్ఖు. లక్ఖీయతి అనేనాతి లక్ఖణం, చీవరం. ఇత్థం భూతో ఇత్థమ్భూతో, తస్స లక్ఖణం ఇత్థమ్భూతలక్ఖణం, తస్మిం. కరణవచనం దట్ఠబ్బన్తి యోజనా. ఇత్థమ్భూతలక్ఖణం నామ కిరియావిసేసనస్స సభావోతి ఆహ ‘‘ఏకతో వా…పే… హుత్వాతి అత్థో’’తి. అన్తోఇన్దఖీలతోతి గామస్స అన్తోఇన్దఖీలతోతి. పఠమో వగ్గో.

౨. ఉజ్జగ్ఘికవగ్గ-అత్థయోజనా

౫౮౬. ఉచ్చాసద్దం కత్వా జగ్ఘనం హసనం ఉజ్జగ్ఘో, సోయేవ ఉజ్జగ్ఘికా, తాయ. ఇతి ఇమమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మహాహసితం హసన్తో’’తి. ఏత్థాతి ‘‘ఉజ్జగ్ఘికాయా’’తిపదే.

౫౮౮. కిత్తావతాతి కిత్తకేన పమాణేన, ఏవం నిసిన్నేసు థేరేసూతి సమ్బన్ధో, నిద్ధారణే చేతం భుమ్మవచనం. వవత్థపేతీతి ఇదఞ్చీదఞ్చ కథేతీతి వవత్థపేతి. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన పమాణేన.

౫౯౦. నిచ్చలం కత్వా కాయస్స ఉజుట్ఠపనం కాయపగ్గహో నామాతి ఆహ ‘‘నిచ్చలం కత్వా’’తిఆది. ఏసేవ నయో బాహుపగ్గహసీసపగ్గహేసుపీతి. దుతియో వగ్గో.

౩. ఖమ్భకతవగ్గ-అత్థయోజనా

౫౯౬. ఖమ్భో కతో యేనాతి ఖమ్భకతో. ఖమ్భోతి చ పటిబద్ధో. కత్థ పటిబద్ధోతి ఆహ ‘‘కటియం హత్థం ఠపేత్వా’’తి. ససీసం అవగుణ్ఠయతి పరివేఠతీతి ఓగుణ్ఠితోతి ఆహ ‘‘ససీసం పారుతో’’తి.

౬౦౦. ఉద్ధం ఏకా కోటి ఇమిస్సా గమనాయాతి ఉక్కుటికాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉక్కుటికా వుచ్చతీ’’తిఆది. ఏత్థాతి ‘‘ఉక్కుటికాయా’’తిపదే.

౬౦౧. హత్థపల్లత్థీకదుస్సపల్లత్థీకేసు ద్వీసు దుస్సపల్లత్థికే ఆయోగపల్లత్థీకాపి సఙ్గహం గచ్ఛతీతి ఆహ ‘‘ఆయోగపల్లత్థికాపి దుస్సపల్లత్థికా ఏవా’’తి.

౬౦౨. సతియా ఉపట్ఠానం సక్కచ్చన్తి ఆహ ‘‘సతింఉపట్ఠపేత్వా’’తి.

౬౦౩. పిణ్డపాతం దేన్తేపీతి పిణ్డపాతం పత్తే పక్ఖిపన్తేపి. పత్తే సఞ్ఞా పత్తసఞ్ఞా, సా అస్సత్థీతి పత్తసఞ్ఞీ. ‘‘కత్వా’’ తిఇమినా కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి.

౬౦౪. సమసూపకం పిణ్డపాతన్తి ఏత్థ సూపపిణ్డపాతానం సమఉపడ్ఢభావం ఆసఙ్కా భవేయ్యాతి ఆహ ‘‘సమసూపకో నామా’’తిఆది. యత్థాతి పిణ్డపాతే. భత్తస్స చతుత్థభాగపమాణో సూపో హోతి, సో పిణ్డపాతో సమసూపకో నామాతి యోజనా. ఓలోణీ చ సాకసూపేయ్యఞ్చ మచ్ఛరసో చ మంసరసో చాతి ద్వన్దో. తత్థ ఓలోణీతి ఏకా బ్యఞ్జనవికతి. సాకసూపేయ్యన్తి సూపస్స హితం సూపేయ్యం, సాకమేవ సూపేయ్యం సాకసూపేయ్యం. ఇమినా సబ్బాపి సాకసూపేయ్యబ్యఞ్జనవికతి గహితా. మచ్ఛరసమంసరసాదీనీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన అవసేసా సబ్బాపి బ్యఞ్జనవికతి సఙ్గహితా. తం సబ్బం రసానం రసో రసరసోతి కత్వా ‘‘రసరసో’’తి వుచ్చతి.

౬౦౫. సమపుణ్ణం సమభరితన్తి వేవచనమేవ. థూపం కతో థూపీకతోతి అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘థూపీకతో నామా’’తిఆది.

తత్థాతి ‘‘థూపీకత’’న్తిఆదివచనే. తేసన్తి అభయత్థేరతిపిటకచూళనాగత్థేరానం. ఇతి పుచ్ఛింసు, తేసఞ్చ థేరానం వాదం ఆరోచేసున్తి యోజనా. థేరోతి చూళసుమనత్థేరో. ఏతస్సాతి తిపిటకచూళనాగత్థేరస్స. సత్తక్ఖత్తున్తి సత్త వారే. కుతోతి కస్సాచరియస్స సన్తికా. తస్మాతి యస్మా యావకాలికేన పరిచ్ఛిన్నో, తస్మా. ఆమిసజాతికం యాగుభత్తం వా ఫలాఫలం వాతి యోజనా. తఞ్చ ఖోతి తఞ్చ సమతిత్థికం. ఇతరేన పనాతి నాధిట్ఠానుపగేన పత్తేన పన. యం పూవఉచ్ఛుఖణ్డఫలాఫలాది హేట్ఠా ఓరోహతి, తం పూవఉచ్ఛుఖణ్డఫలాఫలాదీతి యోజనా. పూవవటంసకోతి ఏత్థ వటంసకోతి ఉత్తంసో. సో హి ఉద్ధం తసీయతే అలఙ్కరీయతేతి వటంసోతి వుచ్చతి ఉకారస్స వకారం, తకారస్స చ టకారం కత్వా, సోయేవ వటంసకో, ముద్ధని పిలన్ధితో ఏకో అలఙ్కారవిసేసో. పూవమేవ తంసదిసత్తా పూవవటంసకో, తం. పుప్ఫవటంసకో చ తక్కోలకటుకఫలాదివటంసకో చాతి ద్వన్దో, తే.

ఇధాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. నను సబ్బథూపీకతేసు పటిగ్గహణస్స అకప్పియత్తా పరిభుఞ్జనమ్పి న వట్టతీతి ఆహ ‘‘సబ్బత్థ పనా’’తిఆది. తత్థ సబ్బత్థాతి సబ్బేసు థూపీకతేసూతి. తతియో వగ్గో.

౪. సక్కచ్చవగ్గ-అత్థయోజనా

౬౦౮. తత్థ తత్థాతి తస్మిం తస్మిం ఠానే. ఓధిన్తి అవధిం మరియాదం.

౬౧౦. థూపకతోతి థూపమేవ థూపకం, తతో థూపకతోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మత్థకతో’’తి.

౬౧౧. మాఘాతసమయాదీసూతి ‘‘పాణే మా ఘాతేథా’’తి రాజానో భేరిం చరాపేన్తి ఏత్థాతి మాఘాతో, సోయేవ సమయో మాఘాతసమయో. ఆదిసద్దేన అఞ్ఞం పటిచ్ఛన్నకారణం గహేతబ్బం.

౬౧౫. తేసన్తి మయూరణ్డకుక్కుటణ్డానన్తి. చతుత్థో వగ్గో.

౫. కబళవగ్గ-అత్థయోజనా

౬౧౭. ‘‘ముఖద్వార’’న్తి కమ్మస్స ‘‘అనాహటే’’తి చ ‘‘వివరిస్సామీ’’తి చ ద్వీసు కిరియాసు సమ్బన్ధభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘అనాహరితే ముఖద్వార’’న్తి.

౬౧౮. సకలం హత్థన్తి పఞ్చఙ్గులిం సన్ధాయ వుత్తం.

౬౧౯. సకబళేనాతి ఏత్థ కబళసద్దేన వచనస్స అపరిపుణ్ణకారణం సబ్బమ్పి గహేతబ్బం.

౬౨౦. పిణ్డుక్ఖేపకన్తిఆదీసు విచ్ఛత్థే కపచ్చయోతి ఆహ ‘‘పిణ్డం ఉక్ఖిపిత్వా ఉక్ఖిపిత్వా’’తి. త్వాసద్దేన కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి.

౬౨౪. ‘‘అవకిరిత్వా’’తి ఇమినా సిత్థావకారకన్తి ఏత్థ అవపుబ్బో కిరధాతుయేవ, న కరధాతూతి దస్సేతి.

౬౨౬. ‘‘చపుచపూ’’తి ఏవం సద్దన్తి ‘‘చపుచపూ’’తి ఏవం అనుకరణరవన్తి. పఞ్చమో వగ్గో.

౬. సురుసురువగ్గ-అత్థయోజనా

౬౨౭. ‘‘సురుసురూ’’తి ఏవం సద్దన్తి ‘‘సురుసురూ’’తి ఏవం అనుకరణరవం. దవనం కీళనన్తి ఇమినా వచనత్థేన పరిహాసో దవో నామాతి ఆహ ‘‘దవోతి పరిహాసవచన’’న్తి. తన్తి సో దవో. లిఙ్గవిపల్లాసో హేస. న కాతబ్బం న కాతబ్బోతి సమ్బన్ధో. సిలకబుద్ధోతి సిలాయ కతో, సిలేన నియుత్తో వా బుద్ధో. అపటిబుద్ధోతి అపటివిద్ధో బుద్ధో, పరిహాసవచనమేతం. గోధమ్మోతి గున్నం ధమ్మో. అజధమ్మోతి అజానం ధమ్మో. మిగసఙ్ఘోతి మిగానం సఙ్ఘో. పసుసఙ్ఘోతి పసూనం సఙ్ఘో.

౬౨౮. ‘‘భుఞ్జన్తేనా’’తి పదం ‘‘నిల్లేహితు’’న్తి పదే భావకత్తా.

౬౩౧. ఏవంనామకేతి ‘‘కోకనుద’’న్తి ఏవం నామం అస్స పాసాదస్సాతి ఏవంనామకో, పాసాదో, తస్మిం. ‘‘పదుమసణ్ఠానో’’తి ఇమినా పాసాదస్స సదిసూపచారేన ‘‘కోకనుదో’’తి నామలభనం దస్సేతి. తేనాతి పదుమసణ్ఠానత్తా. అస్సాతి పాసాదస్స. పుగ్గలికమ్పీతి పరపుగ్గలసన్తకం గహేతబ్బం ‘‘అత్తనో సన్తకమ్పీ’’తి అత్తపుగ్గలసన్తకస్స విసుం గయ్హమానత్తా. సఙ్ఖమ్పీతి పానీయసఙ్ఖమ్పి. సరావమ్పీతి పానీయసరావమ్పి. థాలకమ్పీతి పానీయథాలకమ్పి.

౬౩౨. ‘‘ఉద్ధరిత్వా’’తి సామఞ్ఞతో వుత్తవచనస్స కమ్మాపాదానాని దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సిత్థాని ఉదకతో’’తి. భిన్దిత్వాతి చుణ్ణవిచుణ్ణాని కత్వా. బహీతి అన్తరఘరతో బహి.

౬౩౪. సేతచ్ఛత్తన్తి ఏత్థ సేతసద్దో పణ్డరపరియాయోతి ఆహ ‘‘పణ్డరచ్ఛత్త’’న్తి. వత్థపలిగుణ్ఠితన్తి వత్థేహి సమన్తతో వేఠితం. సేతం ఛత్తం సేతచ్ఛత్తం. కిళఞ్జేహి కతం ఛత్తం కిళఞ్జచ్ఛత్తం. పణ్ణేహి కతం ఛత్తం పణ్ణచ్ఛత్తం. మణ్డలేన బద్ధం మణ్డలబద్ధం. సలాకాహి బద్ధం సలాకబద్ధం. తానీతి తీణి ఛత్తాని. హీతి సచ్చం. యమ్పి ఏకపణ్ణచ్ఛత్తన్తి యోజనా. ఏతేసూతి తీసు ఛత్తేసు. అస్సాతి యస్స కస్సచి గహట్ఠస్స వా పబ్బజితస్స వా. సోతి యో కోచి గహట్ఠో వా పబ్బజితో వా. ఛత్తపాదుకాయ వాతి ఛత్తదణ్డనిక్ఖేపనాయ పాదుకాయ వా. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే.

౬౩౫. మజ్ఝిమస్సాతి పమాణమజ్ఝిమస్స. ‘‘చతుహత్థప్పమాణో’’తిఇమినా చతుహత్థతో ఊనాతిరేకో దణ్డో న దణ్డో నామాతి దస్సేతి. దణ్డో పాణిమ్హి అస్సాతి వచనత్థం అతిదిసన్తో ఆహ ‘‘వుత్తనయేనేవా’’తి.

౬౩౬. ‘‘సత్థపాణిమ్హీ’’తి ఏత్థ అసి ఏవ అధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘అసి’’న్తి. అసిన్తి ఖగ్గం.

౬౩౭. ‘‘ఆవుధం నామ చాపో కోదణ్డో’’తి పాళియం వుత్తవచనం ఉపలక్ఖణమేవాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆవుధపాణిస్సాతి ఏత్థా’’తిఆది. సబ్బాపి ధనువికతి ఆవుధన్తి వేదితబ్బాతి యోజనా. యథా అసిం సన్నహిత్వా ఠితో సత్థపాణీతి సఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి, ఏవం ధనుం కణ్ఠే పటిముక్కో ఆవుధపాణీతి ఆహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది, ఇమినా ఆవుధో పాణినా గహితోయేవ ఆవుధపాణి నామాతి దస్సేతీతి. ఛట్ఠో వగ్గో.

౭. పాదుకవగ్గ-అత్థయోజనా

౬౩౮. అఙ్గులన్తరన్తి పాదఙ్గులవివరం. పాదుకన్తి ఉపాహనవిసేసో. సో హి పజ్జతే ఇమాయాతి పాదుకాతి వుచ్చతి, సా బహుపటలా చమ్మమయా వా హోతి కట్ఠమయా వా. పటిముఞ్చిత్వాతి పాదుకం పటిముఞ్చీత్వా.

౬౪౦. ద్వీహి జనేహి గహితోతి సమ్బన్ధో. వంసేనాతి వేణునా, యానే నిసిన్నోతి సమ్బన్ధో. విసఙ్ఖరిత్వాతి విపత్తిం కరిత్వా. ద్వేపీతి ధమ్మకథికధమ్మపటిగ్గాహకసఙ్ఖాతా ఉభోపి జనా. వట్టతీతి దేసేతుం వట్టతి.

౬౪౧. సయనగతస్సాతి సయనం గతస్స, సయనే నిపన్నస్సాతి అత్థో. నిపన్నస్స దేసేతుం న వట్టతీతి సమ్బన్ధో.

౬౪౨. తీసు పల్లత్థికాసు యాయ కాయచి పల్లత్థికాయ నిసిన్నస్స ధమ్మం దేసేతుం న వట్టతీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పల్లత్థికాయా’’తిఆది.

౬౪౩. యథా వేఠియమానే కేసన్తో న దిస్సతి, ఏవం వేఠితసీసస్సాతి యోజనా.

౬౪౭. ఛపకసద్దస్స చ చణ్డాలసద్దస్స చ వేవచనత్తా వుత్తం ‘‘చణ్డాలస్సా’’తి. చణ్డాలో హి సం సునఖం పచతీతి ఛపకోతి వుచ్చతి సకారస్స ఛకారం కత్వా. ఛపకస్స ఏసా ఛపకీ, చణ్డాలభరియా. యత్రాతి ఏత్థ త్రపచ్చయో పచ్చత్తే హోతీతి ఆహ ‘‘యో హి నామా’’తి. యో రాజా ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా మన్తం పరియాపుణిస్సతి నామ, అయం రాజా యావ అతివియ అధమ్మికోతి వుత్తం హోతి. ‘‘సబ్బమిద’’న్తి అయం సద్దో లిఙ్గవిపల్లాసోతి ఆహ ‘‘సబ్బో అయ’’న్తి. ‘‘లోకో’’తి ఇమినా ఇధసద్దస్స విసయం దస్సేతి. చరిమసద్దో అన్తిమపరియాయో. అన్తిమోతి చ లామకో. లామకోతి చ నామ ఇధ విపత్తీతి ఆహ ‘‘సఙ్కర’’న్తి. సఙ్కరన్తి విపత్తిం. ‘‘నిమ్మరియాదో’’తి ఇమినా ‘‘సఙ్కరం గతో’’తి పదానం అధిప్పాయత్థం దస్సేతి. చరిమం గతం చరిమగతం, సబ్బో అయం లోకో చరిమగతోతి అత్థో. ఇధ చ జాతకే (జా. ౧.౪.౩౩) చ కేసుచి పోత్థకేసు ‘‘చమరికత’’న్తి పాఠో అత్థి, సో అయుత్తోయేవ. తత్థేవాతి అమ్బరుక్ఖమూలేయేవ. తేసన్తి రాజబ్రాహ్మణానం.

తత్థాతి తిస్సం గాథాయం. పాళియాతి అత్తనో ఆచారపకాసకగన్థసఙ్ఖాతాయ పాళియా. న పస్సరేతి ఏత్థ రేసద్దో అన్తిస్స కారియోతి ఆహ ‘‘న పస్సన్తీ’’తి. యో చాయన్తి యో చ అయం. అయంసద్దో పదాలఙ్కారమత్తో, బ్రాహ్మణోతి అత్థో. అధీయతీతి అజ్ఝాయతి, సిక్ఖతీతి అత్థో.

తతోతి బోధిసత్తేన వుత్తగాథాతో పరన్తి సమ్బన్ధో. తస్సాతి గాథాయ. భోతి బోధిసత్తం ఆమన్తేతి. ‘‘భుత్తో’’తి పదస్స కమ్మవాచకభావమావికాతుం వుత్తం ‘‘మయా’’తి. అస్సాతి ఓదనస్స. ఇమినా సుచి పరిసుద్ధం మంసం సుచిమంసం, తేన ఉపసేచనమస్సాతి సుచిమంసూపసేచనోతి బాహిరత్థసమాసం దస్సేతి. ధమ్మేతి ఆచారధమ్మే. బద్ధో హుత్వాతి థద్ధో హుత్వా, అయమేవ వా పాఠో. వణ్ణసద్దస్స సణ్ఠానాదికే అఞ్ఞే అత్థే పటిక్ఖిపితుం వుత్తం ‘‘పసత్థో’’తి. థోమితోతి తస్సేవ వేవచనం.

అథాతి అనన్తరే. నన్తి బ్రాహ్మణం. తస్సాతి గాథాద్వయస్స. బ్రాహ్మణాతి పురోహితం ఆలపతి. సమ్పతీతి సన్దీట్ఠికే. ‘‘యా వుత్తి వినిపాతేన, అధమ్మచరణేన వా’’తి పదానం సమ్బన్ధం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘నిప్పజ్జతీ’’తి.

మహాబ్రహ్మేతి ఏత్థ బ్రహ్మసద్దో బ్రాహ్మణవాచకోతి ఆహ ‘‘మహాబ్రాహ్మణా’’తి. అఞ్ఞేపీతి రాజబ్రాహ్మణేహి అపరేపి. ‘‘పచన్తీ’’తి వుత్తే అవినాభావతో ‘‘భుఞ్జన్తీ’’తి అత్థోపి గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘పచన్తి చేవ భుఞ్జన్తి చా’’తి. ‘‘న కేవల’’న్తిఆదినా అఞ్ఞేపీతి ఏత్థ పిసద్దస్స సమ్పిణ్డనత్థం దస్సేతి, త్వం ఆచరిస్ససీతి సమ్బన్ధో. పున త్వన్తి తం, ఉపయోగత్థే చేతం పచ్చత్తవచనం, ‘‘మా భిదా’’తిఇమినా సమ్బన్ధితబ్బం. ‘‘పాసాణో’’తిఇమినా అస్మసద్దో పాసాణపరియాయోతి దస్సేతి. తేనాతి భిన్దనహేతునా.

౬౪౮. అత్తనో కఙ్ఖాఠానస్స పుచ్ఛనం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘న కథేతబ్బ’’న్తి.

౬౪౯. సమధురేనాతి సమం ధురేన, సమం ముఖేనాతి అత్థో.

౬౫౨. యం మూలం వా యా సాఖా వా గచ్ఛతీతి యోజనా. ఖన్ధేతి రుక్ఖస్స ఖన్ధే. నిక్ఖమతీతి ఉచ్చారపస్సావో నిక్ఖమతి. తిణణ్డుపకన్తి తిణేన కతం, తిణమయం వా అణ్డుపకం. ఏత్థాతి ఉచ్చారపస్సావఖేళేసు.

౬౫౩. అధిప్పేతఉదకం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పరిభోగఉదకమేవా’’తి. సత్తమో వగ్గో.

ఏత్థాతి సేఖియేసు. సూపబ్యఞ్జనపటిచ్ఛాదనేతి సూపబ్యఞ్జనే ఓదనేన పటిచ్ఛాదేతి. సమత్తా సేఖియా.

౮. సత్తాధికరణసమథ-అత్థయోజనా

౬౫౫. సఙ్ఖ్యం పరిచ్ఛిజ్జతీతి సఙ్ఖ్యాపరిచ్ఛేదో. తేసన్తి చతుబ్బిధానమధికరణానం. తస్సాతి తేసం ఖన్ధకపరివారానం. తత్థేవాతి తేసు ఏవ ఖన్ధకపరివారేసు. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు సిక్ఖాపదేసూతి.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

భిక్ఖువిభఙ్గవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.

జాదిలఞ్ఛితనామేన నేకానం వాచితో మయా.

సాధుం మహావిభఙ్గస్స, సమత్తో యోజనానయోతి.