౬. పాటిదేసనీయకణ్డం

౧. పఠమపాటిదేసనీయసిక్ఖాపద-అత్థయోజనా

ఖుద్దకానం అనన్తరా పాటిదేసనీయా యే ధమ్మా సఙ్గీతికారేహి ఠపితా, ఇదాని తేసం ధమ్మానం అయం వణ్ణనా భవతీతి యోజనా.

౫౫౨. పఠమపాటిదేసనీయే తావ అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. పటిఆగమనకాలేతి పిణ్డాయ చరణట్ఠానతో పక్కమిత్వా, పటినివత్తిత్వా వా ఆగమనకాలే. సబ్బేవాతి ఏత్థ నిగ్గహీతలోపవసేన సన్ధి హోతీతి ఆహ ‘‘సబ్బమేవా’’తి. ‘‘కమ్పమానా’’తి ఇమినా పపుబ్బవిధధాతుయా కమ్పనత్థం దస్సేతి. అపేహీతి ఏత్థ అపపుబ్బఇధాతు గత్యత్థోతి ఆహ ‘‘అపగచ్ఛా’’తి.

౫౫౩. పటిదేసేతబ్బాకారం దస్సేతి అనేనాతి పటిదేసేతబ్బాకారదస్సనం. ద్విన్నం సద్దానం పరియాయభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘రథికాతి రచ్ఛా’’తి. రథస్స హితా రథికా. ణ్యపచ్చయే కతే ‘‘రచ్ఛా’’తి (మోగ్గల్లానే ౪.౭౨ సుత్తే) వుచ్చతి. రచ్ఛన్తరేన అనిబ్బిద్ధా రచ్ఛా బ్యూహో నామాతి ఆహ ‘‘అనిబ్బిజ్ఝిత్వా’’తిఆది. బ్యూహేతి సమ్పిణ్డేతి జనే అఞ్ఞత్థ గన్తుమపదానవసేనాతి బ్యూహో. సిఙ్ఘాటకం నామ మగ్గసన్ధీతి ఆహ ‘‘మగ్గసమోధానట్ఠాన’’న్తి. సిఙ్ఘతి మగ్గసమోధానం కరోతి ఏత్థాతి సిఙ్ఘాటకం. ఏతేసూతి రథికాదీసు. ఏసేవ నయోతి దుక్కటపాటిదేసనీయే అతిదిసతి. హీతి సచ్చం. ‘‘వచనతో’’తి పదం ‘‘వేదితబ్బో’’తి పదే ఞాపకహేతు. దదమానాయ భిక్ఖునియా వసేనాతి యోజనా. ఏత్థాతి సిక్ఖాపదే. తస్మాతి యస్మా అపమాణం, తస్మా.

ఇదన్తి వచనం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. సమ్భిన్నే ఏకరసే కాలికత్తయేతి యోజనా.

౫౫౬. ‘‘దాపేతీ’’తి హేతుత్థకిరియాయ కారితకత్తుకారితకమ్మాని దస్సేతుం వుత్తం ‘‘అఞ్ఞాతికాయ అఞ్ఞేన కేనచీ’’తి. అఞ్ఞేనాతి అత్తనా అఞ్ఞేన. ‘‘తాయ ఏవ వా భిక్ఖునియా అఞ్ఞేన వా కేనచీ’’తి పదాని ‘‘పటిగ్గహాపేత్వా’’తిపదే కారితకమ్మానీతి. పఠమం.

౨. దుతియపాటిదేసనీయసిక్ఖాపదం

౫౫౮. దుతియే పురిమసిక్ఖాపదేన ఆపత్తి అన్తరఘరత్తాతి అధిప్పాయో. ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి భవేయ్య వోసాసమానత్తాతి అధిప్పాయో. దేన్తియా పన నేవ ఇమినా, న పురిమేన ఆపత్తి అఞ్ఞస్స భత్తత్తాతి అధిప్పాయోతి. దుతియం.

౩. తతియపాటిదేసనీయసిక్ఖాపదం

౫౬౨. తతియే ‘‘ఉభతో’’తి ఏత్థ కరణత్థే తోతి ఆహ ‘‘ద్వీహీ’’తి. ‘‘ఉభతోపసన్న’’న్తి బ్యాసోపి సమాసోపి యుత్తోయేవ, సమాసే తోపచ్చయస్స అలోపో హోతి. ‘‘ఉభతో’’తిపదస్స సరూపం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఉపాసకేనపి ఉపాసికాయపీ’’తి. కస్మా ఉభతో పసన్నం హోతీతి ఆహ ‘‘తస్మిం కిరా’’తిఆది. యస్మా తస్మిం కులే…పే… సోతాపన్నాయేవ హోన్తి కిర, తస్మా ‘‘ఉభతోపసన్న’’న్తి వుత్తం హోతి. ‘‘సచేపీ’’తి ఏత్థ పిసద్దేన అసీతికోటిధనతో అధికమ్పి సమ్పిణ్డేతి. హాయనస్స కారణం దస్సేతి ‘‘యస్మా’’తిఆదినా.

౫౬౯. ‘‘ఘరతో నీహరిత్వా’’తి ఏత్థ ‘‘నీహరిత్వా’’తి పదస్స కమ్మం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఆసనసాలం వా విహారం వా’’తి. ‘‘ఆనేత్వా’’తిఇమినా నీపుబ్బహరధాతుయా అత్థం దస్సేతి. ద్వారేతి అత్తనో గేహద్వారేతి. తతియం.

౪. చతుత్థపాటిదేసనీయసిక్ఖాపదం

౫౭౦. చతుత్థే అవరుద్ధసద్దో పరిరుద్ధసద్దస్స పరియాయోతి ఆహ ‘‘పరిరుద్ధా హోన్తీ’’తి. ఆరఞ్ఞకస్స సేనాసనస్స పరిసమన్తతో రుద్ధా ఆవుతా హోన్తీతి అత్థో.

౫౭౩. ‘‘పఞ్చన్న’’న్తి నిద్ధారణే సామివచనభావఞ్చ ‘‘యంకిఞ్చీ’’తి నిద్ధారణీయేన సమ్బన్ధితబ్బభావఞ్చ దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పఞ్చసు సహధమ్మికేసు యం కిఞ్చీ’’తి. ‘‘పేసేత్వా ఖాదనీయం భోజనీయం ఆహరిస్సామీ’’తిఇమినా పటిసంవిదితాకారదస్సనం. ‘‘ఆరామ’’న్తి సామఞ్ఞతో వుత్తేపి ఆరఞ్ఞకసేనాసనస్స ఆరామో ఏవ అధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘ఆరఞ్ఞకసేనాసనారామఞ్చా’’తి. తస్సాతి ఆరఞ్ఞకసేనాసనారామస్స. ‘‘కస్మా’’తి పుచ్ఛాయ ‘‘పటిమోచనత్థ’’న్తి విసజ్జనాయ సమేతుం సమ్పదానత్థే నిస్సక్కవచనం కాతబ్బం. కిమత్థన్తి హి అత్థో. పటిమోచనత్థన్తి తదత్థే పచ్చత్తవచనం. పటిమోచనసఙ్ఖాతాయ అత్థాయాతి హి అత్థో. అత్థసద్దో చ పయోజనవాచకో. పయోజనాయాతి హి అత్థో. అథ వా ‘‘పటిమోచనత్థ’’న్తి విసజ్జనాయం. ‘‘కస్మా’’తి పుచ్ఛాయ సమేతుం నిస్సక్కత్థే పచ్చత్తవచనం కాతబ్బం. పటిమోచనసఙ్ఖాతా అత్థాతి హి అత్థో. అత్థసద్దో చ కారణవాచకో. కారణాతి హి అత్థో. ఏవఞ్హి పుచ్ఛావిసజ్జనానం పుబ్బాపరసమసఙ్ఖాతో విచయో హారో పరిపుణ్ణో హోతీతి దట్ఠబ్బం. అమ్హాకన్తి ఖాదనీయభోజనీయపటిహరన్తానం అమ్హాకం. అమ్హేతి చోరసఙ్ఖాతే అమ్హే.

‘‘తస్సా’’తి పదస్సత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఏతిస్సా యాగుయా’’తి. అఞ్ఞానిపీతి పటిసంవిదితకులతో అఞ్ఞానిపి కులాని. తేనాతి పటిసంవిదితకులేన. కురున్దివాదే యాగుయా పటిసంవిదితం కత్వా యాగుం అగ్గహేత్వా పూవాదీని ఆహరన్తి, వట్టతీతి అధిప్పాయో.

౫౭౫. ఏకస్సాతి భిక్ఖుస్స. తస్సాతి పటిసంవిదితభిక్ఖుస్స, చతున్నం వా పఞ్చన్నం వా భిక్ఖూనం అత్థాయాతి యోజనా. అఞ్ఞేసమ్పీతి చతుపఞ్చభిక్ఖుతో అఞ్ఞేసమ్పి. అధికమేవాతి పరిభుత్తతో అతిరేకమేవ. యం పనాతి ఖాదనీయభోజనీయం పన, యమ్పి ఖాదనీయభోజనీయం వనతో ఆహరిత్వా దేన్తీతి యోజనా. ‘‘తత్థజాతక’’న్తి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఆరామే’’తి. అఞ్ఞేన దిన్నన్తి సమ్బన్ధో. నన్తి మూలఖాదనీయాదిం. పటిసంవిదితన్తి పటికచ్చేవ సుట్ఠు జానాపితన్తి అత్థోతి. చతుత్థం.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

పాటిదేసనీయవణ్ణనాయ

యోజనా సమత్తా.