౭. ధమ్మదేసనాసిక్ఖాపదం

౬౦. సత్తమే మహాద్వారేతి బహి ఠితే మహాద్వారే. ఆగమ్మ, పవిసిత్వా వా వసనట్ఠానత్తా ఓవరకో ఆవసథో నామాతి ఆహ ‘‘ఓవరకద్వారే’’తి. సునిగ్గతేనాతి సుట్ఠు బహి నిక్ఖమిత్వా గతేన సద్దేన. ‘‘అఞ్ఞాతు’’న్తి పదస్స ‘‘న ఞాతు’’న్తి అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘ఆజానితు’’న్తి. ఇమినా నకారవికారో అఇతి నిపాతో న హోతి, ఆఇతి ఉపసగ్గోతి పన దస్సేతి. ‘‘విఞ్ఞునా పురిసేనా’’తి ఏత్తకమేవ అవత్వా ‘‘పురిసవిగ్గహేనా’’తి వదన్తో మనుస్సపురిసవిగ్గహం గహేత్వా ఠితేన యక్ఖేన పేతేన తిరచ్ఛానగతేన సద్ధిం ఠితాయ మాతుగామస్స దేసేతుం న వట్టతీతి దస్సేతి. న యక్ఖేనాతి యక్ఖేన సద్ధిం ఠితాయ మాతుగామస్స దేసేతుం న వట్టతీతి యోజనా. ఏస నయో ‘‘న పేతేన, న తిరచ్ఛానగతేనా’’తి ఏత్థాపి.

౬౬. ఛప్పఞ్చవాచాహీతి ఏత్థ ‘‘పఞ్చా’’తి వాచాసిలిట్ఠవసేన వుత్తం కస్సచి పయోజనస్సాభావా. తత్థాతి ‘‘ఛప్పఞ్చవాచాహీ’’తి పదే. ఏకో గాథాపాదో ఏకా వాచాతి వదన్తో చుణ్ణియే విభత్యన్తం ఏకం పదం ఏకా వాచా నామాతి దస్సేతి, అత్థజోతకపదం వా వాక్యపదం వా న గహేతబ్బం. ‘‘ఏకం పదం పాళితో, పఞ్చ అట్ఠకథాతో’’తి ఇమినా ‘‘ద్వే పదాని పాళితో, చత్తారి అట్ఠకథాతో’’తిఆదినయోపి గహేతబ్బో. ఛపదానతిక్కమోయేవ హి పమాణం. తస్మిన్తి ఏత్థ సతి విభత్తివిపల్లాసే లిఙ్గస్సాపి విపల్లాసో హోతి ‘‘తస్మి’’న్తి పుల్లిఙ్గేన వుత్తత్తా. సతి చ విభత్తివిపల్లాసే ‘‘తస్సా’’తి ఇత్థిలిఙ్గభావేన పవత్తా. ‘‘మాతుగామస్సా’’తి నియతపుల్లిఙ్గాపేక్ఖనస్స అసమ్భవతో అత్థవసేన ‘‘ఏకిస్సా’’తి ఇత్థిలిఙ్గభావేన వుత్తం. ఇమినా భేదలిఙ్గనిస్సితో విసేసనవిసేస్యోపి అత్థీతి దస్సేతి. తుమ్హాకన్తి నిద్ధారణసముదాయో. ‘‘సుణాథా’’తి అవత్వా ఆభోగోపి వట్టతీతి ఆహ ‘‘పఠమ’’న్తిఆది. పఠమన్తి చ పఠమమేవ. తేన వుత్తం ‘‘న పచ్ఛా’’తి. పుట్ఠో హుత్వా భిక్ఖు కథేతీతి యోజనాతి. సత్తమం.