౫. సహసేయ్యసిక్ఖాపదం

౪౯. పఞ్చమే ముట్ఠా సతి ఏతేసన్తి ముట్ఠస్సతీ. నత్థి సమ్పజానం ఏతేసన్తి అసమ్పజానా. భవఙ్గోతిణ్ణకాలేతి నిద్దోక్కమనకాలే.

౫౦. ‘‘పకతియా’’తి పదం ‘‘దేన్తీ’’తి పదే విసేసనం. తే భిక్ఖూ దేన్తీతి సమ్బన్ధో. ‘‘గారవేనా’’తి పదఞ్చ ‘‘సిక్ఖాకామతాయా’’తి పదఞ్చ ‘‘దేన్తీ’’తి పదే హేతు. సీసస్స ఉపధానం ఉస్సీసం, తస్స కరీయతే ఉస్సీసకరణం, తంయేవ అత్థో పయోజనం ఉస్సీసకరణత్థో, తదత్థాయ. తత్రాతి పురిమవచనాపేక్ఖం, ‘‘సిక్ఖాకామతాయా’’తి వచనేతి అత్థో. నిదస్సనన్తి సేసో. అథ వా సిక్ఖాకామతాయాతి పచ్చత్తే భుమ్మవచనం. ‘‘ఇదమ్పిస్స హోతి సీలస్మి’’న్తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౧౯౫ ఆదయో) వియ. ఇదమ్పి సిక్ఖాకామతాయ అయం సిక్ఖాకామతా సిక్ఖాకామభావో హోతీతి యోజనా. ఏస నయో ‘‘తత్రిదం సమన్తపాసాదికాయ సమన్తపాసాదికత్తస్మి’’న్తిఆదీసుపి. భిక్ఖూ ఖిపన్తీతి యోజనా. తన్తి ఆయస్మన్తం రాహులం. అథాతి ఖిపనతో పచ్ఛా. ఇదన్తి వత్థు. సమ్ముఞ్చనికచవరఛడ్డనకాని సన్ధాయ వుత్తం. తేనాయస్మతా రాహులేన పాతితం ను ఖోతి యోజనా. సో పనాయస్మా గచ్ఛతీతి సమ్బన్ధో. అపరిభోగా అఞ్ఞేసన్తి అఞ్ఞేహి న పరిభుఞ్జితబ్బా.

౫౧. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. సయనం సేయ్యా, కాయపసారణకిరియా, సయన్తి ఏత్థాతి సేయ్యా, మఞ్చపీఠాది. తదుభయమ్పి ఏకసేసేన వా సామఞ్ఞనిద్దేసేన వా ఏకతో కత్వా ‘‘సహసేయ్య’’న్తి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సేయ్యా’’తిఆది. తత్థాతి ద్వీసు సేయ్యాసు. తస్మాతి యస్మా ద్వే సేయ్యా దస్సితా, తస్మా. ‘‘సబ్బచ్ఛన్నా’’తిఆదినా లక్ఖణం వుత్తన్తి యోజనా. పాకటవోహారన్తి లోకే విదితం వచనం. దుస్సకుటియన్తి దుస్సేన ఛాదితకుటియం. అట్ఠకథాసు యథావుత్తే పఞ్చవిధచ్ఛదనేయేవ గయ్హమానే కో దోసోతి ఆహ ‘‘పఞ్చవిధచ్ఛదనేయేవా’’తిఆది. యం పన సేనాసనం పరిక్ఖిత్తన్తి సమ్బన్ధో. పాకారేన వాతి ఇట్ఠకసిలాదారునా వా. అఞ్ఞేన వాతి కిలఞ్జాదినా వా. వత్థేనపీతి పిసద్దో పగేవ ఇట్ఠకాదినాతి దస్సేతి. యస్సాతి సేనాసనసఙ్ఖాతాయ సేయ్యాయ. ఉపరీతి వా సమన్తతోతి వా యోజనా. ఏకేన ద్వారేన పవిసిత్వా సబ్బపాసాదస్స వళఞ్జితబ్బతం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఏకూపచారో’’తి. సతగబ్భం వా చతుస్సాలం ఏకూపచారం హోతీతి సమ్బన్ధో. తన్తి సేనాసనసఙ్ఖాతం సేయ్యం.

తత్థాతి సేనాసనసఙ్ఖాతాయం సేయ్యాయం. సమ్బహులా సామణేరా సచే హోన్తి, ఏకో భిక్ఖు సచే హోతీతి యోజనా. ‘‘సామణేరా’’తి ఇదం పచ్చాసన్నవసేన వుత్తం, ఉపలక్ఖణవసేన వా అఞ్ఞేహిపి సహసేయ్యానం ఆపత్తిసమ్భవతో. తేతి సామణేరా. సబ్బేసన్తి భిక్ఖూనం. తస్సాతి సామణేరస్స. ఏసేవ నయోతి ఏసో ఏవ నయో, న అఞ్ఞో నయోతి అత్థో. అథ వా ఏసేవ నయోతి ఏసో ఇవ నయో, ఏసో ఏతాదిసో నయో ఇవ అయం నయో దట్ఠబ్బోతి అత్థో.

అపి చాతి ఏకంసేన. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. చతుక్కన్తి ఏకావాసఏకానుపసమ్పన్నం, ఏకావాసనానుపసమ్పన్నం, నానావాసఏకానుపసమ్పన్నం, నానావాసనానుపసమ్పన్నన్తి చతుసమూహం, చతుపరిమాణం వా. యోతి భిక్ఖు. హిసద్దో విత్థారజోతకో, తం వచనం విత్థారయిస్సామీతి అత్థో, విత్థారో మయా వుచ్చతేతి వా. దేవసికన్తి దివసే దివసే. ణికపచ్చయో హి విచ్ఛత్థవాచకో. యోపి సహసేయ్యం కప్పేతి, తస్సాపి ఆపత్తీతి యోజేతబ్బో. తత్రాతి ‘‘తిరచ్ఛానగతేనాపీ’’తి వచనే.

‘‘అపదానం అహిమచ్ఛా, ద్విపదానఞ్చ కుక్కుటీ;

చతుప్పదానం మజ్జారీ, వత్థు పారాజికస్సిమా’’తి. (పారా. అట్ఠ. ౧.౫౫);

ఇమం గాథం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘వుత్తనయేనేవా’’తి. తస్మాతి యస్మా వేదితబ్బో, తస్మా. గోధాతి కుణ్డో. బిళాలోతి ఆఖుభుజో. మఙ్గుసోతి నకులో.

అసమ్బద్ధభిత్తికస్స కతపాసాదస్సాతి యోజనా. తులాతి ఏత్థ తులా నామ థమ్భాన, ముపరి దక్ఖిణుత్తరవిత్థారవసేన ఠపితో దారువిసేసో థలతి థమ్భేసు పతిట్ఠాతీతి కత్వా. తా పన హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదతో తిస్సో, ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన పన పఞ్చసత్తనవాదయో. నానూపచారే పాసాదేతి సమ్బన్ధో.

వాళసఙ్ఘాటాదీసూతి వాళరూపం దస్సేత్వా కతేసు సఙ్ఘాటాదీసు. ఆదిసద్దేన తులం సఙ్గణ్హాతి. ఏత్థ చ సఙ్ఘాటో నామ తులాన, ముపరి పుబ్బపచ్ఛిమాయామవసేన ఠపితో కట్ఠవిసేసో సమ్మా ఘటేన్తి ఏత్థ గోపానస్యాదయోతి కత్వా. తే పన తయో హోన్తి. నిబ్బకోసబ్భన్తరేతి ఛదనకోటిఅబ్భన్తరే. పరిమణ్డలం వా చతురస్సం వా సేనాసనం హోతీతి సమ్బన్ధో. తత్రాతి తస్మిం సేనాసనే. అపరిచ్ఛిన్నో గబ్భస్స ఉపచారో ఏతేసన్తి అపరిచ్ఛిన్నగబ్భూపచారా సబ్బగబ్భా, తే పవిసన్తీతి అత్థో. నిపన్నానం భిక్ఖూనన్తి యోజనా. తత్రాతి తస్మిం పముఖే. పముఖస్స సబ్బచ్ఛన్నత్తా, సబ్బపరిచ్ఛన్నత్తా చ ఆపత్తిం కరోతీతి యోజనా. నను పముఖే ఛన్నమేవ అత్థి, నో పరిచ్ఛన్నన్తి ఆహ ‘‘గబ్భపరిక్ఖేపో’’తిఆది. హీతి సచ్చం.

యం పన అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. జగతీతి పథవియా చ మన్దిరాలిన్దవత్థుస్స చ నామమేతం. ఇధ పన మన్దిరాలిన్దవత్థుసఙ్ఖాతా భూభేదా గహితా. తత్థాతి అన్ధకట్ఠకథాయం. కస్మా పాళియా న సమేతీతి ఆహ ‘‘దసహత్థుబ్బేధాపీ’’తిఆది. హీతి యస్మా. తత్థాతి అన్ధకట్ఠకథాయం. యేపి మహాపాసాదా హోన్తీతి యోజనా. తేసుపీతి మహాపాసాదేసుపి.

సుధాఛదనమణ్డపస్సాతి ఏత్థ ‘‘సుధా’’తి ఇదం ఉపలక్ఖణవసేన వుత్తం యేన కేనచి ఛదనమణ్డపస్సాపి అధిప్పేతత్తా. మణ్డం వుచ్చతి సూరియరస్మి, తం పాతి రక్ఖతి, తతో వా జనన్తి మణ్డపం. నను ఏకూపచారం హోతి పాకారస్స ఛిద్దత్తాతి ఆహ ‘‘న హీ’’తిఆది. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. వళఞ్జనత్థాయ ఏవాతి ఏవకారో యోజేతబ్బో. తేనాహ ‘‘న వళఞ్జనూపచ్ఛేదనత్థాయా’’తి. అథ వా ‘‘సద్దన్తరత్థాపోహనేన సద్దో అత్థం వదతీ’’తి (ఉదా. అట్ఠ. ౧; దీ. ని. టి. ౧.౧; మ. ని. టీ. ౧.మూలపరియాయసుత్తవణ్ణనా; సం. ని. టీ. ౧.౧.ఓఘతరణసుత్తవణ్ణనా; అ. ని. టీ. ౧.౧.రుపాదివగ్గవణ్ణనా) వుత్తత్తా ‘‘న వళఞ్జనూపచ్ఛేదనత్థాయా’’తి వుత్తం. కవాటన్తి ఏత్థ ద్వారమేవ అధిప్పేతం పరియాయేన వుత్తత్తా, అసతి చ ద్వారే కవాటస్సాభావతో. సంవరణవివరణకాలే కవతి సద్దం కరోతీతి కవాటం.

తత్రాతి ‘‘ఏకూపచారత్తా’’తి వచనే. యస్సాతి పరవాదినో. అనుయోగో సియాతి యోజనా. ఇధాతి ఇమస్మిం సహసేయ్యసిక్ఖాపదే, వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. తత్థాతి పిహితద్వారే గబ్భే. సోతి పరవాదీ. సబ్బచ్ఛన్నత్తా ఆపత్తి ఇతి వుత్తేతి యోజనా. ఏసేవ నయో ‘‘సబ్బపరిచ్ఛన్నతా న హోతీ’’తి ఏత్థాపి. పచ్చాగమిస్సతీతి పతి ఆగమిస్సతి, పున ఆగమిస్సతీతి అత్థో.

బ్యఞ్జనమత్తేనేవాతి ‘‘సబ్బచ్ఛన్నా’’తిఆదిఅక్ఖరపదమత్తేనేవ, న అత్థవసేన. ‘‘ఏవఞ్చ సతీ’’తి ఇమినా అబ్యాపితదోసం దస్సేతి. తతోతి అనాపత్తితో, పరిహాయేయ్యాతి సమ్బన్ధో. తస్మాతి యస్మా అనియతేసు వుత్తం, తస్మా. తత్థాతి అనియతేసు. ఇధాపీతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదేపి. యం యన్తి సేనాసనం. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు సేనాసనేసు, సహసేయ్యాపత్తి హోతీతి సమ్బన్ధో.

౫౩. ద్వీసు అట్ఠకథావాదేసు మహాఅట్ఠకథావాదోవ యుత్తోతి సో పచ్ఛా వుత్తో.

ఇమినాపీతి సేనమ్బమణ్డపేనాపి. ఏతన్తి జగతియా అపరిక్ఖిత్తతం. యథాతి యంసద్దత్థో తతియన్తనిపాతో, యేన సేనమ్బమణ్డపేనాతి అత్థోతి. పఞ్చమం.