౫. రాహులోవాదసుత్తవణ్ణనా

౪౧౬. విముత్తిం పరిపాచేన్తీతి కిలేసానం పటిప్పస్సద్ధివిముత్తిభూతం అరహత్తం సబ్బసో పాచేన్తి సాధేన్తి నిబ్బాపేన్తీతి విముత్తిపరిపాచనీయా. ధమ్మాతి కారణధమ్మా. తేనాహ – ‘‘విసుద్ధికారణవసేనా’’తి, అరహత్తసఙ్ఖాతాయ విసుద్ధియా సమ్పాదనవసేనాతి అత్థో. సద్ధిన్ద్రియాదయో విసుజ్ఝమానా మగ్గపటిపాటియావ సబ్బసో అస్సద్ధియాదీహి చిత్తం విమోచేన్తా అగ్గఫలవిముత్తిం సమ్పాదేన్తి. తేసం పన విసుద్ధి బాలపరివజ్జనేన పణ్డితపయిరుపాసనేన పసాదావహధమ్మపచ్చవేక్ఖణాయ చ హోతి. తతో ఇధ పన్నరస ధమ్మా అధిప్పేతాతి దస్సేన్తో, ‘‘వుత్తఞ్హేత’’న్తిఆదిమాహ.

తత్థ అస్సద్ధే పుగ్గలేతి సద్ధారహితే పుగ్గలే. తే హి నిస్సాయ న కదాచి సద్ధా సమ్భవతి, తేసం పన దిట్ఠానుగతిఆపజ్జనేన అఞ్ఞదత్థు అసద్ధియమేవ వడ్ఢతి, తస్మా తే పటిభయమగ్గో వియ దూరతో వజ్జేతబ్బా. అస్సద్ధియన్తి చ సద్ధాయ పటిపక్ఖభూతా అసద్ధేయ్యవత్థుస్మిం అధిముచ్చనాకారేన పవత్తా సంకిలేసధమ్మా వేదితబ్బా. సద్ధే పుగ్గలేతి సద్ధాసమ్పన్నే పుగ్గలే. తే హి నిస్సాయ సద్ధేయ్యవత్థుస్మిం అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా భియ్యోభావం వేపుల్లం ఆపజ్జతి. సద్ధేయ్యవత్థూతి చ బుద్ధాదీని రతనాని కమ్మకమ్మఫలాని చ. సేవతోతి లబ్భమానం సద్ధాసమ్పదం ఉప్పాదేతుం వడ్ఢేతుఞ్చ నిసేవతో. సేసపదాని తస్సేవ వేవచనాని. అథ వా సేవతో ఉపసఙ్కమతో. భజతో తేసం పటిపత్తియం భత్తిం కుబ్బతో. పయిరుపాసతోతి తేసం ఓవాదానుసాసనికరణవసేన ఉపట్ఠహతో. పసాదనీయసుత్తన్తా నామ బుద్ధాదిగుణపటిసంయుత్తా పసాదావహా సమ్పసాదనీయసుత్తాదయో. తే హి పచ్చవేక్ఖతో బుద్ధాదీసు అనుప్పన్నా పసన్నా ఉపజ్జతి, ఉప్పన్నా భియ్యోభావం వేపుల్లం ఆపజ్జతి. ఇమేహి తీహాకారేహీతి ఇమేహి యథావుత్తేహి తీహి కారణేహి. పటిపక్ఖదూరీభావతో పచ్చేకం సూపహారతో చ ఆసేవనం భావనం లభన్తి. సద్ధిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి మగ్గఫలావహభావేన అచ్ఛతి విసుద్ధిం పాపుణాతి. ఇమినా నయేన సేసపదేసుపి అత్థో వేదితబ్బో.

అయం పన విసేసో – కుసీతేతి అలసే సమ్మాపటిపత్తియం నిక్ఖిత్తధురే. ఆరద్ధవీరియేతి పగ్గహితవీరియే సమ్మాపటిపన్నే. సమ్మప్పధానేతి అనుప్పన్నానం అకుసలానం అనుప్పాదనాదివసేన పవత్తే చత్తారో ఉపాయప్పధానే. పచ్చవేక్ఖతో పటిపత్తిం అవేక్ఖతో. తే హి పచ్చవేక్ఖతో లీనం అభిభవిత్వా సమ్మదేవ ఆరమ్భధాతుఆది అనుప్పన్నానం విధినా సతిసమ్పదాయ ఉప్పాదాయ భియ్యోభావాయ సంవత్తతి. అసమాహితే భన్తమిగభన్తగోణసప్పటిభాగే విబ్భన్తచిత్తే. సమాహితే ఉపచారసమాధినా అప్పనాసమాధినా చ సమ్మదేవ సమాహితచిత్తే. ఝానవిమోక్ఖేతి సవితక్కసవిచారాదిఝానాని పఠమాదివిమోక్ఖే చ. తేసఞ్హి పచ్చవేక్ఖణా ఉపరూపరి అచ్చన్తమేవ సమాధానాయ సంవత్తతి. దుప్పఞ్ఞేతి నిప్పఞ్ఞే, అరియధమ్మస్స ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాసవనసమ్మసనాభావేన సబ్బసో పఞ్ఞారహితే చ. పఞ్ఞవన్తేతి విపస్సనాపఞ్ఞాయ చేవ మగ్గపఞ్ఞాయ చ సమన్నాగతే. గమ్భీరఞాణచరియన్తి గమ్భీరం ఖన్ధాయతనధాతుసచ్చపటిచ్చసముప్పాదాదిభేదం ఞాణస్స చరితబ్బట్ఠానం, యత్థ వా గమ్భీరఞాణస్స చరియం పవత్తతి. తత్థ హి పచ్చవేక్ఖణా సమ్మోహం విధమతి, అనుప్పన్నాయ పఞ్ఞాయ ఉప్పాదాయ భియ్యోభావాయ సంవత్తతి. సుత్తన్తక్ఖన్ధేతి సుత్తసమూహే.

పుబ్బే సద్ధిన్ద్రియాదీనం విసుద్ధికారణాని, ‘‘విముత్తిపరిపాచనీయా ధమ్మా’’తి వుత్తానీతి ఇధ సద్ధాదికే అఞ్ఞే చ ధమ్మే దస్సేన్తో, ‘‘అపరేపీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సద్ధాదీనం విముత్తిపరిపాచనీయతా దస్సితా ఏవ, అనిచ్చసఞ్ఞాదీనం పన విముత్తిపరిపాచనీయతాయ వత్తబ్బమేవ నత్థి విపస్సనాభావతో. తేనాహ – ‘‘ఇమే పఞ్చ నిబ్బేధభాగియా సఞ్ఞా’’తి. కల్యాణమిత్తతాదయోతి కల్యాణమిత్తతా సీలసంవరో అభిసల్లేఖకథా వీరియారమ్భో నిబ్బేధికా పఞ్ఞా ఇమే కల్యాణమిత్తతాదయో పఞ్చ ధమ్మా. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన ‘‘మేఘియసుత్తసంవణ్ణనాయం’’ (ఉదా. అట్ఠ. ౩౧) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. లోకం వోలోకేన్తస్సాతి బుద్ధవేనేయ్యసత్తలోకం బుద్ధచక్ఖునా విసేసతో ఓలోకేన్తస్స.

౪౧౯. ఆయస్మతో రాహులస్స ఇన్ద్రియానం పరిపక్కత్తా సద్ధిం పట్ఠపితపత్థనా దేవతా ఉదిక్ఖమానా తిట్ఠన్తి, – ‘‘కదా ను ఖో ఉత్తరి ఆసవానం ఖయే వినేస్సతీ’’తి. యదా పన సత్థా ఏవం పరివితక్కేసి, తావదేవ సమానజ్ఝాసయతాయ సబ్బకాలం తఙ్ఖణం ఆగమేన్తియో తా దేవతాయో తం సమవాయం దిస్వా ఏకస్మిం అన్ధవనస్మింయేవ సన్నిపతితా. ఉపాలిస్స గహపతినో దీఘనఖపరిబ్బాజకస్స చతుసచ్చధమ్మేసు దస్సనకిచ్చేన పవత్తో సోతాపత్తిమగ్గోతి తేసు సుత్తేసు (పటి. మ. అట్ఠ. ౨.౨.౩౦) పఠమమగ్గో ‘‘ధమ్మచక్ఖు’’న్తి వుత్తో, తస్స దస్సనత్థస్స సాతిసయత్తా, బ్రహ్మాయునో పన ఫలఞాణాని హేట్ఠిమాని తీణి సాతిసయానీతి బ్రహ్మాయుసుత్తే(మ. ని. ౨.౩౮౩ ఆదయో) తీణి ఫలాని ‘‘ధమ్మచక్ఖు’’న్తి వుత్తాని. ఇదం పనేత్థ ఆయస్మతో రాహులస్స మగ్గఞాణం ఫలఞాణఞ్చ దస్సనత్థో సాతిసయో, తాహి చ దేవతాహి యం ఞాణం అధిగతం, తం సాతిసయమేవాతి వుత్తం – ‘‘ఇమస్మిం సుత్తే చత్తారో మగ్గా, చత్తారి చ ఫలాని ధమ్మచక్ఖున్తి వేదితబ్బానీ’’తి. కిం పన సావకానం సచ్చాభిసమయఞాణే అత్థి కోచి విసేసోతి? ఆమ అత్థి. సో చ ఖో పుబ్బభాగే వుట్ఠానగామినివిపస్సనాయ పవత్తియాకారవిసేసేన లభేయ్య కాచి విసేసమత్తా. స్వాయమత్థో అభిధమ్మే ‘‘నో చ ఖో యథా దిట్ఠిప్పత్తస్సా’’తి సద్ధావిముత్తతో దిట్ఠిప్పత్తస్స కిలేసప్పహానం పతి విసేసకిత్తనేన దీపేతబ్బో. కిం పన ఆయస్మా రాహులో వియ తా దేవతా సబ్బా ఏకచిత్తా పగేవ చత్తారి ఫలాని అధిగణ్హింసూతి? నోతి దస్సేన్తో ‘‘తత్థ హీ’’తిఆదిమాహ. కిత్తకా పన తా దేవతాతి ఆహ ‘‘తాసఞ్చ పనా’’తిఆది.

రాహులోవాదసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.