౮. గోపకమోగ్గల్లానసుత్తవణ్ణనా

౭౯. కమ్మంయేవ కమ్మన్తో, సో ఏత్థ అత్థీతి కమ్మకరణట్ఠానం ‘‘కమ్మన్తో’’తి వుత్తం. తేనాహ ‘‘కమ్మన్తట్ఠాన’’న్తి. తేహి ధమ్మేహీతి బుద్ధగుణేహి. తే పన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణప్పముఖాతి కత్వా ఆహ ‘‘సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణధమ్మేహీ’’తి. సబ్బేన సబ్బన్తి సబ్బప్పకారేన అనవసేసం, ఏత్తకో గుణానం పకారభేదో, తేసు కిఞ్చిపి పకారం అనవసేసేత్వా. సబ్బకోట్ఠాసేహి సబ్బన్తి యత్తకా గుణభాగా, తేహి సబ్బేహి అనవసేసం నిస్సేసమేవ కత్వా. యోపి అహోసీతి యోపి కోసమ్బివాసీనం భిక్ఖూనం వసేన కోసమ్బియం కలహో అహోసి. సోపి తత్థేవ ఉప్పన్నట్ఠానేయేవ ఉప్పన్నమత్తో వూపసమితో. పరినిబ్బుతకాలే పనస్సాతి అస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పరినిబ్బుతకాలే పన. భియ్యోసోమత్తాయ భిక్ఖూ సమగ్గా జాతా, కథఞ్చ సంవేగో జాతోతి దస్సేతుం ‘‘అట్ఠసట్ఠీ’’తిఆది వుత్తం. సాతిసయం అభిణ్హఞ్చ ఉపసమప్పత్తియా అతివియ ఉపసన్తుపసన్తా. అనుసంయాయమానోతి అను అను సమ్మదేవ జానన్తో విచారేన్తో వోసాసమానో. ‘‘అనుసఞ్ఞాయమానో’’తి వా పాఠో. తత్థ య-కారస్స ఞ-కారం కత్వా నిద్దేసోతి ఆహ ‘‘అనువిచరమానో’’తి.

౮౦. హేట్ఠిమపుచ్ఛమేవాతి గోపకమోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితపుచ్ఛమేవ. సో హి ‘‘తేహి ధమ్మేహీ’’తిఆదినా, ‘‘అత్థి కోచి తుమ్హాకం సాసనస్స సారభూతో భిక్ఖూ’’తి పుచ్ఛి. అయఞ్చ తమేవ ‘‘పటిసరణో’’తి పరియాయేన పుచ్ఛి. అప్పటిసరణేతి యం తుమ్హే భిక్ఖుం పటిబోధేయ్యాథ, తాదిసస్స అభావేన అప్పటిసరణే. తథాగతేన పవేదితో ధమ్మో పటిసరణం ఏతేసన్తి ధమ్మపటిసరణా. తేనాహ ‘‘ధమ్మో అవస్సయో’’తి.

౮౧. ఆగచ్ఛతీతి వాచుగ్గతభావేన ఆగచ్ఛతి. వత్థువీతిక్కమసఙ్ఖాతే గరుగరుతరలహులహుతరాదిభేదే అజ్ఝాచారే ఆపత్తిసమఞ్ఞాతి ఆహ – ‘‘ఆపత్తి…పే… ఆణాతిక్కమనమేవా’’తి. యథాధమ్మన్తి ధమ్మానురూపం. యథాసిట్ఠన్తి యథానుసిట్ఠం. ధమ్మో నోతి ఏత్థ నో-సద్దో అవధారణే ‘‘న నో సమం అత్థి తథాగతేనా’’తిఆదీసు (ఖు. పా. ౬.౩; సు. ని. ౨౨౬) వియ. తేనేవాహ ‘‘ధమ్మోవ కారేతీ’’తి.

౮౩. ‘‘యథా తం తుమ్హాదిసేహి రక్ఖకేహి గోపకేహీ’’తి ఏవం పసన్నవేసేన అత్తానం ఉక్కంసాపేతుకామో. అరియూపవాదపాపం ఖమాపనే సతి అన్తరాయాయ న హోతీతి ఆహ – ‘‘ఇచ్చేతం కుసల’’న్తి. గోనఙ్గలమక్కటోతి గోనఙ్గుట్ఠమక్కటో.

౮౪. అయం ఉక్కంసాపేతుం ఇచ్ఛితం యథారద్ధమత్థం విసంవాదేతి అవణ్ణితమ్పి వణ్ణితం కత్వా కథేన్తో; ఇమస్స వచనస్స పటిక్ఖేపేన ఇమినా దాతబ్బపిణ్డపాతస్స అన్తరాయో మా హోతూతి ఏవం పిణ్డపాతం రక్ఖితుం న ఖో పన సక్కాతి యోజనా. ఇదన్తి ‘‘న ఖో, బ్రాహ్మణ, సో భగవా’’తిఆదిదేసనం. అబ్భన్తరం కరిత్వాతి నిబ్బానన్తోగధం కత్వా, అన్తరం వా తస్స నిజ్ఝానస్స కారణం కత్వా. కామరాగవసేన హి తం నిజ్ఝానం హోతీతి. ఇధాతి ఇమస్మిం సుత్తపదేసే. సబ్బసఙ్గాహికజ్ఝానన్తి లోకియలోకుత్తరస్స అన్తరాయో మా హోతూతి ఏవం కత్వాపి రూపావచరస్స మగ్గఝానస్స ఫలఝానస్సాతి సబ్బస్సపి సఙ్గణ్హనవసేన దేసితత్తా సబ్బసఙ్గాహకజ్ఝానం నామ కథితం.

యం నో మయన్తి ఏత్థ నోతి నిపాతమత్తం. తం నోతి ఏత్థ పన నోతి అమ్హాకన్తి అత్థో. ఉసూయతి రాజకిచ్చపసుతతాధీనతాయ ఏకత్థాభినివేసభావతో. మన్దపఞ్ఞతాయ వస్సకారగతఇస్సాభిభూతచిత్తతాయ పరిపుణ్ణం కత్వా వుత్తమ్పి అత్థం అనుపధారేన్తో ఆహ – ‘‘ఏకదేసమేవ కథేసీ’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

గోపకమోగ్గల్లానసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.