౩. కిన్తిసుత్తవణ్ణనా

౩౪. భవోతి పరిత్తో. అభవోతి మహన్తో. వుద్ధిఅత్థో హి అయం అ-కారో, ‘‘సంవరాసంవరో, ఫలాఫల’’న్తిఆదీసు వియ, తస్మా భవాభవహేతూతి ఖుద్దకస్స మహన్తస్స వా భవస్స హేతు, తం పచ్చాసీసమానోతి అత్థో. తేనాహ – ‘‘తస్మిం తస్మిం భవే సుఖం వేదిస్సామీ’’తిఆది.

౩౫. లోకుత్తరబోధిపక్ఖియధమ్మే ఉద్దిస్స పుథుజ్జనానం వివాదో సమ్భవతీతి ఆహ – ‘‘లోకియలోకుత్తరావ కథితా’’తి. లోకియాపి హి బోధిపక్ఖియధమ్మా లోకుత్తరధమ్మాధిగమస్స ఆసన్నకారణత్తా విసేసకారణన్తి యావ అఞ్ఞేహి లోకియధమ్మేహి అభివిసిట్ఠోతి కత్వా, ‘‘ఇమేసు సత్తతింసబోధిపక్ఖియధమ్మేసూ’’తి అవిసేసేన వుత్తం. అత్థతో నానం హోతీతి అత్థతో భేదో హోతి బోధిపక్ఖియధమ్మానం సమధిగతత్తా. న హి కాయాదయో భావేతబ్బా, సతియేవ పన భావేతబ్బాతి. బ్యఞ్జనతో నానం భేదం. ఇమినాపి కారణేనాతి ఇమాయపి యుత్తియా. ఇదాని తం యుత్తిం దస్సేన్తో – ‘‘అత్థఞ్చ బ్యఞ్జనఞ్చా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సమానేత్వాతి సుత్తన్తరతో సమానేత్వా, సుత్తన్తరపదేహి చ సమానేత్వా. అఞ్ఞథాతి అఞ్ఞతో, భూతతో అపగతం కత్వాతి అత్థో. మిచ్ఛా రోపితభావోతి అయాథావతో ఠపితభావో. అత్థఞ్చ బ్యఞ్జనఞ్చ విఞ్ఞాపనకారణమేవాతి అవిపరీతత్థస్స సద్దస్స చ బుజ్ఝనహేతుతాయ.

౩౭. ఇధ ధమ్మవినయట్ఠానే సతియేవ సతిపట్ఠానన్తి గహితా, అత్థతో సమేతి నామ యాథావతో అత్థస్స గహితత్తా. అసభావనిరుత్తిభావతో బ్యఞ్జనతో నానత్తన్తి తం లిఙ్గభేదేన వచనభేదేన చ దస్సేన్తో, ‘‘సతిపట్ఠానోతి వా సతిపట్ఠానాతి వా మిచ్ఛా రోపేథా’’తి ఆహ. అప్పమత్తకన్తి అణుమత్తం సల్లహుకం, న గరుతరం అధనితం కత్వా వత్తబ్బమ్పి ధనితం ఘోసవన్తం కత్వా రోపితే వుత్తదోసాభావతోతి తేనాహ – ‘‘నిబ్బుతిం పత్తుం సక్కా హోతీ’’తి.

బ్యఞ్జనస్స మిచ్ఛారోపనం న విసేసన్తరాయకరం హోతీతి ఞాపనత్థం, చతుసు మగ్గేసు పఞ్హం కథేత్వావ పరినిబ్బుతో. సుత్తన్తబ్యఞ్జనం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘అప్పమత్తకం ఖో పనా’’తి.

౩౮. అథ చతుత్థవారే వివాదో కస్మా జాతో? యావతా నేసం వచనం అత్థతో చేవ సమేతి బ్యఞ్జనతో చాతి అధిప్పాయో. సఞ్ఞాయ వివాదోతి కిఞ్చాపి సమేతి అత్థతో చేవ బ్యఞ్జనతో చ, సఞ్ఞా పన నేసం అవిసుద్ధా, తాయ సఞ్ఞాయ వసేన వివాదో జాతోతి దస్సేన్తో ‘‘అహ’’న్తిఆదిమాహ. అహం సతిపట్ఠానన్తి వదామి, అయం సతిపట్ఠానోతి వదతీతి ఏవం తేసం ఞాణం హోతీతి ఇమమత్థం, ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా అతిదిసతి.

౩౯. న చోదనత్థాయ వేగాయితబ్బన్తి సీఘం సీఘం న చోదనా కాతబ్బాతి అత్థో. తస్మాతి యస్మా ఏకచ్చో కోధనభావేన ఏవం పటిప్ఫరి, తస్మా. అనాదానదిట్ఠీతి ఆదియిత్వా అనభినివిసనతో అనాదానదిట్ఠీ అదళ్హగ్గాహీ. పక్ఖిపన్తో వియాతి గిలిత్వా పక్ఖిపన్తో వియ.

ఉపఘాతోతి చిత్తప్పఘాతో ఫరసుపఘాతో వియ. వణఘట్టితస్స వియాతి వణే ఘట్టితస్స వియ దుక్ఖుప్పత్తి చిత్తదుక్ఖుప్పత్తి. ద్వే వారే వత్వాపి విసజ్జేతీతి సుప్పటినిస్సగ్గీ ఏవం పగేవ చోదితమత్తే విస్సజ్జేతి చేతి అధిప్పాయో. కథనవసేన చ కాయచిత్తకిలమథో. ఏవరూపోతి సహసా అవిస్సజ్జేన్తేన చోదకస్స విహేసావాదో హుత్వాపి అక్కోధనాదిసభావో.

ఉపేక్ఖాతి సకేన కమ్మేన పఞ్ఞాయిస్సతీతి తస్మిం పుగ్గలే అజ్ఝుపేక్ఖణా. ఉపేక్ఖం అతిమఞ్ఞతి నామ తస్స అనాచారస్స అనజ్ఝుపేక్ఖణతో.

౪౦. వచనసఞ్చారోతి పేసుఞ్ఞవసేన అఞ్ఞథావచనుపసంహారో. దిట్ఠిపళాసోతి యుగగ్గాహవసేన లద్ధి. సా పన చిత్తస్స అనారాధనియభావో సత్థుచిత్తస్స అనారాధకభావో. కలహోతి అధికరణుప్పాదవసేన పవత్తో విగ్గహో భణ్డనస్స పుబ్బభాగో.

యేన కారణేనాతి యేన ధమ్మేన సత్థుసాసనేన. తమేవ హి సన్ధాయ వదతి – ‘‘ధమ్మోతి సారణీయధమ్మో అధిప్పేతో’’తి. ఏత్థాతి ‘‘ధమ్మస్స చానుధమ్మ’’న్తి ఏత్థ. ధమ్మోతి సమ్బుద్ధస్స తస్స తథా పవత్తం బ్యాకరణం యథా వివాదాపన్నా సఞ్ఞత్తిం గచ్ఛన్తి. తేనాహ – ‘‘తేసం భిక్ఖూనం సఞ్ఞత్తికరణ’’న్తి. తదేవ బ్యాకరణం అనుధమ్మోతి భిక్ఖునా వుచ్చమానో అనుపవత్తో ధమ్మో. తేనాహ – ‘‘తదేవ బ్యాకరోతి నామా’’తి. కోచీతి యో కోచి. సహధమ్మికో సకారణో. అఞ్ఞత్థో అయం కిం సద్దోతి ఆహ ‘‘అఞ్ఞో’’తి. అస్సాతి వుత్తనయేన పటిపన్నభిక్ఖునో, తస్స పటిపత్తి న కేనచి గరహణీయా హోతీతి అత్థో. సేసం సబ్బం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కిన్తిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.