౯. సుభసుత్తవణ్ణనా

౪౬౨. తుదిసఞ్ఞాతో గామో నిగమో ఏతస్సాతి తోదేయ్యో, తస్స అత్తజో తోదేయ్యపుత్తోతి ఆహ ‘‘తుదిగామా’’తిఆది. ఆరాధకోతి సంరాధకో. ధమ్మనిసన్తి యస్మా సమ్పాదనేన పరిపూరణేన ఇచ్ఛితా, తస్మా వుత్తం ‘‘సమ్పాదకో పరిపూరకో’’తి. ఞాయతి నిచ్ఛయేన గమేతి నిబ్బానం, తం వా ఞాయతి పటివిజ్ఝీయతి ఏతేనాతి ఞాయో, తతో ఏతస్స సమ్పాదకహేతుభావతో ఞాయో ధమ్మో అరియమగ్గో తం ఞాయం ధమ్మం. తేనాహ ‘‘కారణధమ్మ’’న్తి. అనవజ్జన్తి అవజ్జపటిపక్ఖం.

౪౬౩. వట్టచారకతో నియ్యాతీతి నియ్యానికం ఈకారస్స రస్సత్తం య-కారస్స చ క-కారం కత్వా. నియ్యానే వా నియుత్తం, నియ్యానం సీలన్తి వా నియ్యానికం, తప్పటిపక్ఖతో అనియ్యానికం. సా పన అత్థతో అకుసలకిరియాతి ఆహ ‘‘అకుసలపటిపద’’న్తి.

బహుభావవాచకో ఇధ మహాసద్దో ‘‘మహాజనో’’తిఆదీసువియాతి ఆహ ‘‘మహన్తేహి బహూహీ’’తి. అత్థోతి పయోజనం. మహన్తానీతి బహులాని. కిచ్చానీతి కాతబ్బాని. అధికరణానీతి అధికారజీవికారూపాని. ఘరావాసకమ్మమేవ పఞ్చబలికరణదసఅత్థట్ఠానభావతో లోకయాత్రాయ చ సమ్పవత్తిట్ఠానభావతో జీవితవుత్తియా వా హేతుభావతో ఘరావాసకమ్మట్ఠానం.

‘‘అప్పకేనపి మేధావీ, పాభతేన విచక్ఖణో;

సముట్ఠాపేతి అత్తానం, అణుం అగ్గింవ సన్ధమ’’న్తి. (జా. ౧.౧.౪);

గాథాయ వుత్తనయేన చూళన్తేవాసికస్స వియ.

౪౬౪. అయోనిసో పవత్తితం వాణిజ్జకమ్మం వియ అపాయభూతం కసికమ్మం నిదస్సనభావే ఠపేత్వా అయోనిసోమనసికరణవసేన పవత్తం ఘరావాసకిచ్చం సన్ధాయాహ – ‘‘యథా కసి…పే… ఏవం ఘరావాసకమ్మట్ఠానమ్పీ’’తి. బ్రాహ్మణభత్తో అహోసీతి సో కిర బహూ బ్రాహ్మణే ధనం దత్వా యఞ్ఞం కారేసి. ఉపరీతి ‘‘ఉపరి ఉపట్ఠాతీతి వదేహీ’’తి బ్రాహ్మణేహి అత్తనో సమయేన ఆచిక్ఖాపితోపి యథా ఉపట్ఠితమేవ కథేత్వా కాలం కత్వా నిరయే నిబ్బత్తో, అథ బ్రాహ్మణా – ‘‘ఇమినా అమ్హాకం యఞ్ఞే దోసో దిన్నో’’తి కుజ్ఝిత్వా తస్స కళేవరం సుసానం నేతుం నాదంసు. అథస్స ఞాతకేహి సహస్సే దిన్నే తం సహస్సం గహేత్వా గేహతో నీహరితుం అదంసు. కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే ఛత్తింస ఇత్థియో ‘‘ఏకా వత్థం అదాసి, ఏకా గన్ధం, ఏకా సుమనమాల’’న్తిఆదినా తం తం దానమయం పుఞ్ఞం కత్వా ఆయుపరియోసానే తావతింసభవనే సక్కస్స దేవరఞ్ఞో పరిచారికా హుత్వా నిబ్బత్తింసు సహస్సఅచ్ఛరాపరివారికా, సక్కస్స దేవరఞ్ఞో వేజయన్తరథం పేసేత్వా పక్కోసాపితేన గుత్తిలాచరియభూతేన మహాబోధిసత్తేన పుచ్ఛితా తం తం అత్తనా కతం పుఞ్ఞం బ్యాకరింసు. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘సకలాయ గుత్తిలవిమానకథాయ దీపేతబ్బ’’న్తి. వణిజ్జకమ్మట్ఠానం విపజ్జమానన్తి ఏత్థ తస్స విపజ్జమానాకారో హేట్ఠా వుత్తో. ఏవం పబ్బజ్జకమ్మట్ఠానమ్పి విపజ్జమానం అప్పఫలం హోతీతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. సీలేసు అపరిపూరకారినోతిఆది తస్స విపజ్జనాకారదస్సనం. ఝానాదిసుఖన్తి ఏత్థ ఆది-సద్దేన అభిఞ్ఞావిపస్సనాదిసుఖస్స వియ సబ్రహ్మచారీహి సద్ధిం సీలసమ్పదాదిసుఖస్స సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. అరహత్తమ్పి పాపుణాతి పగేవ సేక్ఖపుథుజ్జనసమ్పత్తియోతి అధిప్పాయో.

చాగసీసేనాతి పధానభూతేన చాగేన దానేన తం అవస్సయం కత్వా. ఏత్థ తే న కోచి అఫాసుకభావోతి. ఉజుకం కత్వా అవిరుద్ధం కత్వా, సమ్పయోజేత్వాతి అత్థో. తపచరియన్తి అగ్గిపరిచరణం, తపచరియఞ్చ బ్రహ్మచరియగ్గహణా దుట్ఠుల్లభావతో.

౪౬౬. అజాననభావన్తి అసబ్బఞ్ఞుభావం. భగవతో పన సబ్బఞ్ఞుభావో సదేవకే లోకే జలతలే పక్ఖిత్తతేలం వియ పత్థరిత్వా ఠితో, న మే ఇదం పతిరూపం, తతో పరివత్తిస్సామీతి ‘‘బ్రాహ్మణో, భో, గోతమా’’తిఆదిమాహ. పచ్చాహరితుం పటిపక్ఖేన అపహరితుం. సేతపోక్ఖరసదిసోతి పుణ్డరీకపత్తసదిసవణ్ణో. సువట్టితాతి వట్టభావయుత్తట్ఠానే సువట్టా. నామకంయేవాతి నామమత్తమేవ వచనమత్తమేవ. తథాభూతానం భావస్సపి అభావేన నిహీనం నామ హోతి, నామ-సద్దో నిహీనపరియాయో. తేనాహ – ‘‘లామకంయేవా’’తి.

౪౬౭. కతమా వాచా తేసం సేయ్యోతి తేసం చఙ్కియాదీనం బ్రాహ్మణమహాసాలానం వుచ్చమానవిభాగాసు వాచాసు కతమా వాచా సేయ్యోతి. ‘‘సేయ్యా’’తి లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తం. సమ్ముతియాతి అవిలఙ్ఘితసాధుమరియాదాయ లోకసమ్ముతియా. తేనాహ ‘‘లోకవోహారేనా’’తి. మన్తాతి మన్తాసఙ్ఖాతాయ పఞ్ఞాయ మన్తేత్వా జానిత్వా. తేనాహ ‘‘తులయిత్వా’’తి. అత్థసంహితన్తి హేతుసఞ్హితం. తం పన ఏకంసతో యుత్తియుత్తం హోతీతి ఆహ – ‘‘కారణనిస్సిత’’న్తి. ఆవుతోతిఆదీసు ఆదితో అభిముఖం ఞాణగతియా విబన్ధనేన ఆవుతో, ఆవరియేన విసేసతో ఞాణగతియా నిబన్ధనేన నివుతో, ఏవం ఓఫుటో పలిగుణ్ఠితో. పరియోనద్ధోతి సమన్తతో ఓనద్ధో ఛాదితో. తేనాహ ‘‘పలివేఠితో’’తి.

౪౬౮. సచే ఏతం కారణమత్థీతి ‘‘నిస్సట్ఠతిణకట్ఠుపాదానో అగ్గి జలతీ’’తి ఏతం కారణం సచే అత్థి యది సియా, సో అపరో తిణకట్ఠుపాదానో అగ్గి యది భవేయ్య. సదోసో సాదీనవో సపరిక్కిలేసో. పరిసుద్ధోతి ఉపక్కిలేసాభావేన సబ్బసో సుద్ధో. జాతి ఆదీనం అభావేనాతి జాతిపచ్చయానం కమ్మకిలేసానం నిగ్గమేన.

౪౬౯. న నిచ్చలా తిట్ఠన్తీతి తత్థ పక్ఖిపితబ్బస్స లబ్భమానత్తా యథాపఞ్ఞత్తం హుత్వా నిచ్చలా అకమ్పియా న తిట్ఠన్తి. తం దోసం తం ఊనతాదోసం.

అఞ్ఞస్మిం అసతీతి అత్థభఞ్జకముసావాదే అసతి. సో హి అత్తనో సన్తకస్స అదాతుకామతాదివసేన పవత్తస్స అకమ్మపథప్పత్తస్స ముసావాదభావస్స విపరీతో అఞ్ఞో ఇధ అధిప్పేతో. తథా హి ఇతరో యేభుయ్యేన వళఞ్జితబ్బతో వోహరితబ్బతో వళఞ్జకముసావాదోతి ఆహ. న కదాచి ముసావాదీతి ద్వే కథా న కథేన్తి. బాహిరకానం అనవజ్జతపసమ్మతాయపి నిస్సితోతి వత్తుం ఆహ ‘‘సీలవా తపనిస్సితకో హోతి’’తి. వివటముఖా మన్తజ్ఝేనమణ్డితా సబ్బసో సజ్ఝాయా హోన్తి, న ఇతరేతి ఆహ ‘‘పబ్బజితా నిచ్చం సజ్ఝాయన్తీ’’తి.

౪౭౦. చిరం నిక్ఖన్తోతి నిగ్గతో హుత్వా చిరకాలే. న సబ్బసో పచ్చక్ఖా హోన్తి సతిసమ్మోహతో మగ్గానఞ్చ అఞ్ఞథా కరణతో. చిరాయితత్తన్తి ‘‘అయం మగ్గో’’తి కథనస్స చిరాయనం. విత్థాయితత్తన్తి అసప్పటిభానం. తం పన సఉపమాహ దస్సేతుం ‘‘యథా’’తిఆది వుత్తం.

బలసమ్పన్నోతి కాయబలేన సమన్నాగతో. పమాణకతం కమ్మం నామ పమాణకరానం రాగాదికిలేసానం అవిక్ఖమ్భితత్తా ‘‘పమాణకతం కమ్మం నామ కామావచర’’న్తి ఆహ, తేసం పన విక్ఖమ్భితత్తా వుత్తం ‘‘అప్పమాణకతం కమ్మం నామ రూపారూపావచర’’న్తి. తత్థాపి విసేసతో అప్పమఞ్ఞాభావనా సమ్భవతీతి ఆహ ‘‘తేసుపీ’’తిఆది. నిరీహకత్తా యథా అప్పమాణసమఞ్ఞా లబ్భతి, తం దస్సేతుం ‘‘పమాణం…పే… వుచ్చతీ’’తి ఆహ. న ఓహీయతి న తిట్ఠతీతి కతూపచితమ్పి కామావచరకమ్మం యథాధిగతే మహగ్గతజ్ఝానే అపరిహీనే తం అభిభవిత్వా ఆసీదేత్వా పస్సే ఓహీయకం కత్వా పటిసన్ధిం దాతుం సమత్థభావేన న తిట్ఠతి. లగ్గితున్తి ఆవరితుం. ఠాతున్తి పతిట్ఠాతుం. ఫరిత్వాతి పటిప్ఫరిత్వా. పరియాదియిత్వాతి తస్స సామత్థియం ఖేపేత్వా. కమ్మస్స పరియాదియనం నామ విపాకుప్పాదబన్ధనమేవాతి ఆహ – ‘‘తస్స విపాకం పటిబాహిత్వా’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సుభసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.