౯. ధమ్మచేతియసుత్తవణ్ణనా

౩౬౪. మేదవణ్ణా ఉళుపవణ్ణా చ తత్థ తత్థ పాసాణా ఉస్సన్నా అహేసున్తి మేదాళుపన్తి గామస్స సమఞ్ఞా జాతా. ఉళుపవణ్ణాతి చన్దసమానవణ్ణతాయ మేదపాసాణా వుత్తాతి కేచి. అట్ఠకథాయం పన ‘‘మేదవణ్ణా పాసాణా కిరేత్థ ఉస్సన్నా అహేసు’’న్తి ఇదం వుత్తం. అస్సాతి సేనాపతిస్స. కథాసముట్ఠాపనత్థన్తి మల్లికాయ సోకవినోదనధమ్మకథాసముట్ఠాపనత్థం.

రఞ్ఞాతి పసేనదీకోసలరఞ్ఞా. మహచ్చాతి మహతియా. పదవిపల్లాసేన చేతం వుత్తం. పసాదమరహన్తీతి పాసాదికాని. తేనాహ ‘‘సహ రఞ్జనకానీ’’తి. యాని పన పాసాదికాని, తాని పస్సితుం యుత్తాని. పాసాదికానీతి వా సద్దహనసహితాని. తేనాహ ‘‘పసాదజనకానీ’’తి. ‘‘అప్పాబాధ’’న్తి ఆదీసు వియ అప్పసద్దో అభావత్థోతి ఆహ ‘‘నిస్సద్దానీ’’తి. అనియమత్థవాచీ య-సద్దో అనియమాకారవాచకోపి హోతీతి ‘‘యత్థా’’తి పదస్స ‘‘యాదిసేసూ’’తిఆదిమాహ. తథా హి అఙ్గులిమాలసుత్తే (మ. ని. అట్ఠ. ౨.౩౪౭ ఆదయో) ‘‘యస్స ఖో’’తి పదస్స ‘‘యాదిసస్స ఖో’’తి అత్థో వుత్తో.

౩౬౬. పటిచ్ఛదన్తి పటిచ్ఛాదకం. రాజకకుధభణ్డానీతి రాజభణ్డభూతాని. రహాయతీతి రహో కరోతి, మం అజ్ఝేసతీతి అత్థో.

౩౬౭. యథాసభావతో ఞేయ్యం ధారేతి అవధారేతీతి ధమ్మో, ఞాణన్తి ఆహ ‘‘పచ్చక్ఖఞాణసఙ్ఖాతస్స ధమ్మస్సా’’తి. అనునయోతి అనుగచ్ఛనకో. దిట్ఠేన హి అదిట్ఠస్స అనుమానం. తేనాహ ‘‘అనుమానం అనుబుద్ధీ’’తి. ఆపాణకోటికన్తి యావ పాణకోటి, తావ జీవితపరియోసానం. ఏతన్తి ధమ్మన్వయసఙ్ఖాతం అనుమానం. ఏవన్తి ‘‘ఇధ పనాహ’’న్తి వుత్తప్పకారేన.

౩౬౯. చక్ఖుం అబన్ధన్తే వియాతి అపాసాదికతాయ పస్సన్తానం చక్ఖుం అత్తని అబన్ధన్తే వియ. కులసన్తానానుబన్ధో రోగో కులరోగో. ఉళారన్తి సానుభావం. యో హి ఆనుభావసమ్పన్నో, తం ‘‘మహేసక్ఖ’’న్తి వదన్తి. అరహత్తం గణ్హన్తోతి ఉక్కట్ఠనిద్దేసోయం, హేట్ఠిమఫలాని గణ్హన్తోపి.

౩౭౩. జీవికా జీవితవుత్తి.

౩౭౪. ధమ్మం చేతేతి సంవేదేతి ఏతేహీతి ధమ్మచేతియాని, ధమ్మస్స పూజావచనాని. నను చేతాని బుద్ధసఙ్ఘగుణదీపనానిపి సన్తి? కథం ‘‘ధమ్మచేతియానీతి ధమ్మస్స చిత్తీకారవచనానీ’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘తీసు హీ’’తిఆది. తత్థ యస్మా బుద్ధరతనమూలకాని సేసరతనాని తస్స వసేన లద్ధబ్బతో. కోసలరఞ్ఞా చేత్థ బుద్ధగారవేన ధమ్మసఙ్ఘగారవం పవేదితం, తస్మా ‘‘భగవతి చిత్తీకారే కతే ధమ్మోపి కతోవ హోతీ’’తి వుత్తం. యస్మా చ రతనత్తయపసాదపుబ్బికా సాసనే సమ్మాపటిపత్తి, తస్మా వుత్తం – ‘‘ఆదిబ్రహ్మచరియకానీతి మగ్గబ్రహ్మచరియస్స ఆదిభూతానీ’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ధమ్మచేతియసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.