౮. బాహితికసుత్తవణ్ణనా

౩౫౯. సావజ్జతాయ ఉపారమ్భం అరహతీతి ఓపారమ్భో. తేనాహ ‘‘దోసం ఆరోపనారహో’’తి. బాలా ఉపారమ్భవత్థుమఞ్ఞం అమూలకమ్పి నం ఆరోపేన్తా ఉగ్ఘోసేన్తి, తస్మా తే అనామసిత్వా ‘‘విఞ్ఞూహీ’’తి ఇదం పదం గహేత్వా పఞ్హేన ఞాతుం ఇచ్ఛితేన అత్థేన ఉపారమ్భాదీనం ఉపరి ఉత్తరం పరిపూరేతుం నాసక్ఖిమ్హా. తం కారణన్తి తం ఉప్పత్తికారణం. యది హి మయా ‘‘విఞ్ఞూహీ’’తి పదం పక్ఖిపిత్వా వుత్తం భవేయ్య, పఞ్హా మే పరిపుణ్ణా భవేయ్య, న పన వుత్తా. ఇదాని పన తం కారణం ఉత్తరం ఆయస్మతా ఆనన్దేన ‘‘విఞ్ఞూహీ’’తి ఏవం వదన్తేన పరిపూరితం.

౩౬౦. కోసల్లపటిపక్ఖతో అకోసల్లం వుచ్చతి అవిజ్జా, తంసముట్ఠానతో అకోసల్లసమ్భూతో. అవజ్జం వుచ్చతి గరహితబ్బం, సహ అవజ్జేహీతి సావజ్జో, గారయ్హో. రాగాదిదోసేహి సదోసో. తేహి ఏవ సబ్యాబజ్ఝో, తతో ఏవ సమ్పతి ఆయతిఞ్చ సదుక్ఖో. సబ్యాబజ్ఝాదికో నిస్సన్దవిపాకో.

తథా అత్థో వుత్తో భవేయ్యాతి పుచ్ఛాసభాగేనపి అత్థో వుత్తో భవేయ్య, పుచ్ఛన్తస్స పన న తావ చిత్తారాధనం. తేనాహ – ‘‘ఏవం బ్యాకరణం పన న భారియ’’న్తి, గరుకరణం న హోతి విసారజ్జం న సియాతి అధిప్పాయో. తేనాహ – ‘‘అప్పహీనఅకుసలోపి హి పహానం వణ్ణేయ్యా’’తి. ఏవరూపో పన యథాకారీ తథావాదీ న హోతి, న ఏవం భగవాతి ఆహ ‘‘భగవా’’తిఆది. ఏవం బ్యాకాసీతి ‘‘సబ్బాకుసలధమ్మపహీనో ఖో, మహారాజ, తథాగతో’’తి ఏవం బ్యాకాసి. సుక్కపక్ఖేపి ఏసేవ నయోతి ఇమినా ‘‘సబ్బేసంయేవ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదం వణ్ణేతీ’’తి వుత్తే యథా పుచ్ఛా, తథా అత్థో వుత్తో భవేయ్య, ఏవం బ్యాకరణం పన న భారియం, అసమ్పాదితకుసలధమ్మోపి ఉపసమ్పదం వణ్ణేయ్య. భగవా పన సమ్మదేవ సమ్పాదితకుసలత్తా యథాకారీ తథావాదీతి దస్సేతుం ‘‘ఏవం బ్యాకాసీ’’తి ఇమమత్థం దస్సేతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

బాహితికసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.