౩. మఘదేవసుత్తవణ్ణనా

౩౦౮. పుబ్బే మఘదేవో నామ రాజాతి అతీతకాలే ఇమస్మింయేవ కప్పే అనేకవస్ససహస్సాయుకేసు మనుస్సేసు పటిపాటియా ఉప్పన్నానం చతురాసీతిసహస్సానం చక్కవత్తిరాజూనం ఆదిపురిసో మఘదేవోతి ఏవంనామో రాజా.

ధమ్మోతి రాజధమ్మోతి లోకికా వదన్తి. మహాబోధినిధానపారమితాసఙ్ఖాతో పన ధమ్మో అత్థీతి ధమ్మికో. ధమ్మేనాతి ఞాయేన. తదా బ్రహ్మవిహారాదిభావనాధమ్మస్స రఞ్ఞో అనధిగతత్తా తస్సపి వా అనభిజ్ఝాదీహి సమానయోగక్ఖమత్తా వుత్తం ‘‘దసకుసలకమ్మపథే ఠితో’’తి. ధమ్మన్తి ధమ్మతో అనపేతం. తథా హి చ సో పక్ఖపాతాభావతో ‘‘సమో’’తి వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘సమం చరతీ’’తి. పకతినియామేనేవాతి పవేణియా ఆగతనియామేనేవ. యస్మా నిగమజనపదేసు యేభుయ్యేన గహపతీనం సఙ్గహో, తస్మా అట్ఠకథాయం ‘‘గహపతికాన’’న్త్వేవ వుత్తం. పాళియం పన అఞ్ఞమేవ నాగరచారిత్తం, అఞ్ఞం నేగమజనపదచారిత్తన్తి తే విసుం గహితా ‘‘నేగమేసు చేవ జనపదేసు చా’’తి. పచ్చుగ్గమననిగ్గమనవసేన ఉపోసథస్స పటిహరణం పాటిహారియో, సో ఏవ పాటిహారికో, పక్ఖో. ఇమే దివసాతి ఇమే చత్తారో దివసా.

౩౦౯. దేవోతి మచ్చు అభిభవనట్ఠేన. యథా హి దేవో పకతిసత్తే అభిభవతి, ఏవం మచ్చు సత్తే అభిభవతి. ‘‘అహం అసుకం మద్దితుం ఆగమిస్సామి, త్వం తస్స కేసే గహేత్వా మా విస్సజ్జేహీ’’తి మచ్చుదేవస్స ఆణాకరా దూతా వియాతి దూతాతి వుచ్చన్తి. అలఙ్కతపటియత్తాయాతి ఇదం అత్తనో దిబ్బానుభావం ఆవికత్వా ఠితాయాతి దస్సేతుం వుత్తం. దేవతాబ్యాకరణసదిసమేవ హోతి న చిరేనేవ మరణసమ్భవతో. విసుద్ధిదేవానన్తి ఖీణాసవబ్రహ్మానం. తే హి చరిమభవే బోధిసత్తానం జిణ్ణాదికే దస్సేన్తి.

దుఖితఞ్చ బ్యాధితన్తి బ్యాధిభావేన సఞ్జాతదుక్ఖన్తి అత్థో. అన్తిమభవికబోధిసత్తానం విసుద్ధిదేవేహి ఉపట్ఠాపితభావం ఉపాదాయ తదఞ్ఞేసం తేహి అనుపట్ఠాపితానమ్పి పణ్డితానం తథా వోహరితబ్బతా పరియాయసిద్ధాతి ఆహ ‘‘ఇమినా పరియాయేనా’’తి.

దిసమ్పతీతి విభత్తిఅలోపేన నిద్దేసో, దిసాసీసేన దేసా వుత్తాతి దేసానం అధిపతిరాజాతి అత్థో. ఉత్తమఙ్గే సిరసి రుహన్తీతి ఉత్తమఙ్గరుహా, కేసా. తే పనేత్థ యస్మా పలితత్తా అవిసేసతో సబ్బపచ్ఛిమవయసన్దస్సకా హోన్తి, తస్మా ‘‘వయోహరా’’తి వుత్తా.

పురిసయుగో యస్మా తస్మిం వంసే సఞ్జాతపురిసట్ఠితియా పరిచ్ఛిన్నో, తస్మా ఆహ ‘‘వంససమ్భవే పురిసే’’తి. రాజగేహతో ఆహటభిక్ఖాయ యాపేన్తోతి ఇమినా కుమారకపబ్బజ్జాయ ఉపగతభావం దస్సేతి.

పరిహరియమానోవాతి అఞ్ఞేన అఞ్ఞేన పరిహరియమానో వియ వేలాయ వేలాయ తేన మహతా పరిజనేన ఉపట్ఠియమానో కుమారకీళం కీళీతి అత్థో. కేచి పన ‘‘పరిహరియమానో ఏవా’’తి అవధారణవసేన అత్థం వదన్తి, తథా సతి చతురాసీతివస్ససహస్సాని థఞ్ఞపాయీ తరుణదారకో అహోసీతి ఆపజ్జతీతి తదయుత్తం. కుమారకాలం వత్వా తదనన్తరం ఓపరజ్జవచనతో విరుద్ధఞ్చేతం. (పఞ్చమఙ్గలవచనేన ఉన్నఙ్గలమఙ్గలఉక్కన్తనమఙ్గలకమ్మహాయమఙ్గలదుస్సమఙ్గలాని సముపగతాని ఏవ అహేసున్తి దట్ఠబ్బం).

౩౧౧. సవంసవసేన ఆగతా పుత్తనత్తుఆదయో పుత్తా చ పపుత్తా చ ఏతిస్సాతి పుత్తపపుత్తకా పరమ్పరా. నిహతన్తి నిహితం ఠపితం, పవత్తితన్తి అత్థో. నిహతన్తి వా సతతం పతిట్ఠితభావేన వళఞ్జితన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘కల్యాణవత్త’’న్తి. అతిరేకతరా ద్వే గుణాతి మహాసత్తస్స మఘదేవకాలతో అతిరేకతరా ద్వే గుణా ఇతరరాజూహి పన అతిరేకతరా అనేకసతసహస్సప్పభేదా ఏవ గుణా అహేసున్తి.

౩౧౨. తేత్తింస సహపుఞ్ఞకారినో ఏత్థ నిబ్బత్తాతి తంసహచరితట్ఠానం తేత్తింసం, తదేవ తావతింసం, తంనివాసో ఏతేసన్తి తావతింసా. నివాసభావో చ తేసం తత్థ నిబ్బత్తనపుబ్బకోతి ఆహ – ‘‘దేవానం తావతింసానన్తి తావతింసభవనే నిబ్బత్తదేవాన’’న్తి. రఞ్ఞోతి నిమిమహారాజస్స. ఓవాదే ఠత్వాతి ‘‘సీలం అరక్ఖన్తో మమ సన్తికం మా ఆగచ్ఛతూ’’తి నిగ్గణ్హనవసేనపి, ‘‘ఏకన్తతో మమ విజితే వసన్తేన సీలం రక్ఖితబ్బ’’న్తి ఏవం పవత్తితఓవాదవసేనపి ఓవాదే ఠత్వా.

అథ నన్తి మహాజుతికం మహావిప్ఫారం మహానుభావం నిమిరాజానం. ‘‘సక్కోహమస్మి దేవిన్దో, తవ సన్తికమాగతో’’తి అత్తనో సక్కభావం పవేదేత్వా ‘‘కఙ్ఖం తే పటివినోదేస్సామీ’’తి ఆహ. తేనాహ ‘‘సబ్బభూతానమిస్సరా’’తిఆది.

సీలం ఉపాదాయ ఓమకతాయ ‘‘కి’’న్తి హీళేన్తో వదతి. గుణవిసిట్ఠతాయాతి లాభయసాదీనఞ్చేవ పియమనాపతాదీనఞ్చ ఆసవక్ఖయపరియోసానానం నిమిత్తభావేన ఉత్తమగుణతాయ. తదా సక్కో అనురుద్ధత్థేరో, సో అత్తనో పురిమజాతియం పచ్చక్ఖసిద్ధంవ దానతో సీలం మహన్తం విభావేన్తో ‘‘అహఞ్హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ అత్తనా వసియమానం కామావచరదేవలోకం సన్ధాయ ‘‘పేత్తివిసయతో’’తి వుత్తం. తస్స హి కప్పసతసహస్సం వివట్టజ్ఝాసయస్స పూరితపారమిస్స దేవలోకో పేతలోకో వియ ఉపట్ఠాసి. తేనేవాహ ‘‘అచ్ఛరాగణసఙ్ఘుట్ఠం, పిసాచగణసేవిత’’న్తి (సం. ని. ౧.౪౬).

ఖత్తియేతి ఖత్తియజాతియం. విసుజ్ఝతీతి బ్రహ్మలోకూపపత్తిం సన్ధాయ వదతి కామసంకిలేసవిసుజ్ఝనతో. కాయాతి చ బ్రహ్మకాయమాహ.

ఇమస్స మమ అదిట్ఠపుబ్బరూపం దిస్వా ‘‘అహుదేవ భయ’’న్తి చిన్తేత్వా ఆహ ‘‘అవికమ్పమానో’’తి. భాయన్తో హి చిత్తస్స అఞ్ఞథత్తేన కాయస్స చ ఛమ్భితత్తేన వికమ్పతి నామ. తేనాహ ‘‘అభాయమానో’’తి. సుఖం కథేతుం హోతీతి పుఞ్ఞఫలం కథేతుం సుఖం హోతి.

౩౧౩. మనం ఆగమ్మ యుత్తాయేవ హోన్తీతి మాతలిస్స సక్కస్సేవ చిత్తం జానిత్వా యుత్తా వియ హోన్తి, రథే యుత్తఆజానీయకిచ్చం కరోన్తి దేవపుత్తా. ఏవం తాదిసే కాలే తథా పటిపజ్జన్తి, యథా ఏరావణో దేవపుత్తో హత్థికిచ్చం. నద్ధితో పట్ఠాయాతి రథపఞ్జరపరియన్తేన అక్ఖస్స సమ్బన్ధట్ఠానం నద్ధీ, తతో పట్ఠాయ. అక్ఖో బజ్ఝతి ఏత్థాతి అక్ఖబద్ధో, అక్ఖేన రథస్స బద్ధట్ఠానం. యథా దేవలోకతో యావ చన్దమణ్డలస్స గమనవీథి, తావ అత్తనో ఆనుభావేన హేట్ఠాముఖమేవ రథం పేసేసి, ఏవం చన్దమణ్డలస్స గమనవీథితో యావ రఞ్ఞో పాసాదో, తావ తథేవ పేసేసి. ద్వే మగ్గే దస్సేత్వాతి పతోదలట్ఠియా ఆకాసం విలిఖన్తో వియ అత్తనో ఆనుభావేన నిరయగామీ దేవలోకగామీ చాతి ద్వే మగ్గే దస్సేత్వా. కతమేనాతిఆది దేసనామత్తం, యథా తేన రథేన గచ్ఛన్తస్స నిరయో దేవలోకో చ పాకటా హోన్తి, తథా కరణం అధిప్పేతం.

వుత్తకారణమేవ సన్ధాయాహ మహాసత్తో ‘‘ఉభయేనేవ మం మాతలి నేహీ’’తి. దుగ్గన్తి దుగ్గమం. వేత్తరణిన్తి ఏవంనామకం నిరయం. కుథితన్తి పక్కుథితం నిపక్కతేలసదిసజాలం. ఖారసంయుత్తన్తి ఖారోదకసదిసం.

రథం నివత్తేత్వాతి నిరయాభిముఖతో నివత్తేత్వా. బీరణీదేవధీతాయాతి ‘‘బీరణీ’’తి ఏవంనామికాయ అచ్ఛరాయ. సోణదిన్నదేవపుత్తస్సాతి ‘‘సోణదిన్నో’’తి ఏవంనామకస్స దేవపుత్తస్స. గణదేవపుత్తానన్తి గణవసేన పుఞ్ఞం కత్వా గణవసేనేవ నిబ్బత్తదేవపుత్తానం.

పత్తకాలేతి ఉపకట్ఠాయ వేలాయ. అతిథిన్తి పచ్చేకసమ్బుద్ధం. కస్సపస్స భగవతో సాసనే ఏకం ఖీణాసవత్థేరన్తిపి వదన్తి. మాతావ పుత్తం సకిమాభినన్దీతి యథా పవాసతో ఆగతం పుత్తం మాతా సకిం ఏకవారం ఆగతకాలే అభినన్దతి, తథా నిచ్చకాలే అభినన్ది సక్కచ్చం పరివిసి. సంయమా సంవిభాగాతి సీలసంయమా సంవిభాగసీలా. జాతకేతి నిమిజాతకే.

చిత్తకూటన్తి దేవనగరస్స దక్ఖిణదిసాయ ద్వారకోట్ఠకం. సక్కో చిత్తం సన్ధారేతుం అసక్కోన్తోతి మహాసత్తే పవత్తం దేవతానం సక్కారసమ్మానం పటిచ్చ ఉప్పన్నం అత్తనో ఉసూయచిత్తం బహి అనావికత్వా అబ్భన్తరేయేవ చ నం ఠపేతుం అసక్కోన్తో. అఞ్ఞేసం పుఞ్ఞేన వసాహీతి సక్కస్స మహాసత్తం రోసేతుకామతాయ ఆరాధనం నిదస్సేతి. పురాణసక్కో దీఘాయుకో, తం ఉపాదాయ జరాజిణ్ణం వియ కత్వా ‘‘జరసక్కో’’తి వుత్తం.

౩౧౫. సేసం సబ్బన్తి పబ్బజ్జుపగమనా సేసం అత్తనో వంసే పోరాణరాజూనం రాజచారిత్తం. పాకతికన్తి పున సభావత్తమేవ గతో అహోసి, అపబ్బజితభావవచనేనేవస్స బ్రహ్మవిహారభావనాదీనం పబ్బజ్జాగుణానం అభావో దీపితో హోతి.

౩౧౬. వీరియం అకరోన్తో సముచ్ఛిన్దతి, న తావ సముచ్ఛిన్నం, కల్యాణమిత్తసంసగ్గాదిపచ్చయసమవాయే సతి సీలవతం కల్యాణవత్తం పవత్తేతుం సక్కోతి. దుస్సీలేన సముచ్ఛిన్నం నామ హోతి తస్స తత్థ నిరాసభావేన పటిపత్తియా ఏవ అసమ్భవతో. సత్త సేఖా పవత్తేన్తి కల్యాణవత్తస్స అపరినిట్ఠితకిచ్చత్తా. ఖీణాసవేన పవత్తితం నామ పరినిట్ఠితకిచ్చత్తా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

మఘదేవసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.