౮. సమణముణ్డికాపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౬౦. ఉగ్గహితున్తి సిక్ఖితుం. ఉగ్గాహేతున్తి సిక్ఖాపేతుం, పాఠతో అత్తనా యథాఉగ్గహితమత్థం తబ్బిభావనత్థాయ ఉచ్చారణవసేన పరేసం గాహేతున్తి అత్థో. సమయన్తి దిట్ఠిం. సా హి సంయోజనభావతో సమేతి సమ్బన్ధా ఏతి పవత్తతి, దళ్హగ్గహణభావతో వా సంయుత్తా అయన్తి పవత్తన్తి సత్తా యథాభినివేసం ఏతేనాతి సమయోతి వుచ్చతి. దిట్ఠిసంయోజనేన హి సత్తా అతివియ బజ్ఝన్తీతి. సూరియస్స ఉగ్గమనతో అత్థఙ్గమా అయం ఏత్తకో కాలో రత్తన్ధకారవిధమనతో దివా నామ, తస్స పన మజ్ఝిమపహారసఞ్ఞితో కాలో సముజ్జలితపభాతేజదహనభావేన దివా నామ. తేనాహ ‘‘దివసస్సపి దివాభూతే’’తి. పటిసంహరిత్వాతి నివత్తేత్వా. ఏవం చిత్తస్స పటిసంహరణం నామ గోచరక్ఖేత్తే ఠపనన్తి ఆహ ‘‘ఝానరతిసేవనవసేన ఏకీభావం గతో’’తి. ఏతేన కాయవివేకపుబ్బకం చిత్తవివేకమాహ. సీలాదిగుణవిసేసయోగతో మనసా సమ్భావనీయా, తే పన యస్మా అత్తనో సీలాదిగుణేహి విఞ్ఞూనం మనాపా హోన్తి (కిలేసఅనిగ్గహస్స పఞ్చపసాదాయత్తత్తా,) తస్మా ఆహ ‘‘మనవడ్ఢనకాన’’న్తిఆది. తత్థ ఉన్నమతీతి ఉదగ్గం హోతి. వడ్ఢతీతి సద్ధావసేన వడ్ఢతి. తేనాహ భగవా – ‘‘అనుస్సరణమ్పహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహూపకారం వదామీ’’తి (ఇతివు. ౧౦౪; సం. ని. ౫.౧౮౪).

౨౬౧. పఞ్ఞపేమీతి పజాననభావేన ఞాపేమి తథా వవత్థపేమి. తేనాహ ‘‘దస్సేమి ఠపేమీ’’తి. పరిపుణ్ణకుసలన్తి సబ్బసో పుణ్ణకుసలధమ్మం, ఉత్తమకుసలన్తి ఉత్తమభావం సేట్ఠభావం పత్తకుసలధమ్మం. అయోజ్ఝన్తి వాదయుద్ధేన అయోధనీయం, వాదయుద్ధం హోతు, తేన పరాజయో న హోతీతి దస్సేతి, తేనాహ ‘‘వాదయుద్ధేనా’’తిఆది. సంవరప్పహానన్తి పఞ్చసు సంవరేసు యేన కేనచి సంవరేన సంవరలక్ఖణం పహానం. పటిసేవనప్పహానం వాతి వా-సద్దేన పరివజ్జనప్పహానాదిం సఙ్గణ్హాతి. సేసపదేసూతి ‘‘న భాసతీ’’తిఆదీసు పదేసు. ఏసేవ నయోతి ఇమినా ‘‘అభాసనమత్తమేవ వదతీ’’తి ఏవమాదిం అతిదిసతి.

నాభినన్దీతి న సమ్పటిచ్ఛి. సాసనే తిణ్ణం దుచ్చరితానం మిచ్ఛాజీవస్స వివజ్జనం వణ్ణీయతి, అయఞ్చ ఏవం కథేతి, తస్మా సాసనస్స అనులోమం వియ వదతి, వదన్తో చ సమ్మాసమ్బుద్ధే ధమ్మే చస్స అప్పసాదం న దస్సేతి, తస్మా పసన్నకారమ్పి వదతీతి మఞ్ఞమానో తస్స వాదం న పటిసేధేతి.

౨౬౨. యథా తస్స వచనం, ఏవం సన్తేతి యథా తస్స పరిబ్బాజకస్స వచనం, ఏవం సమణభావే సన్తే లబ్భమానే. మయం పన ఏవం న వదామాతి ఏతేన సమణభావో నామ ఏవం న హోతీతి దస్సేతి. యో హి ధమ్మో యాదిసో, తథేవ తం బుద్ధా దీపేన్తి. విసేసఞాణం న హోతీతి కాయవిసేసవిసయఞాణం తస్స తదా నత్థి, యతో పరకాయే ఉపక్కమం కరేయ్యాతి దస్సేతి, తస్స పన తత్థ విసేసఞాణమ్పి నత్థేవాతి. యస్మా కాయపటిబద్ధం కాయకమ్మం, తస్మా తం నివత్తేన్తో ఆహ ‘‘అఞ్ఞత్ర ఫన్దితమత్తా’’తి. కిలేససహగతచిత్తేనేవాతి దుక్ఖసమ్ఫస్సస్స అసహననిమిత్తేన దోమనస్ససహగతచిత్తేనేవ. దుతియవారేపి ఏసేవ నయో. జిఘచ్ఛాపిపాసదుక్ఖస్స అసహననిమిత్తేన దోమనస్సేనేవ. వికూజితమత్తాతి ఏత్థ విరూపం కూజితం వికూజితం పుబ్బేనివాససన్నిస్సయం ఉపయం, తం పనేత్థ రోదనహసనసముట్ఠాపకచిత్తసహగతన్తి దోససహగతం లోభసహగతఞ్చాతి దట్ఠబ్బం. చిత్తన్తి కుసలచిత్తం. అకుసలచిత్తం పన అతీతారమ్మణం పవత్తతీతి వత్తబ్బమేవ నత్థి. సరిత్వాతి యావ న సతిసణ్ఠాపనా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, తావ సుపినన్తే అనుభూతం వియ దుక్ఖం సరిత్వా రోదన్తి. హసన్తీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అయఞ్చ నయో యే లద్ధసుఖారమ్మణా హుత్వా గహితపటిసన్ధికా మాతుకుచ్ఛితోపి సుఖేనేవ నిక్ఖమన్తి, తేసం వసేన వుత్తోతి దట్ఠబ్బో. పాయన్తియాతి అత్తనో జనపదదేసరూపేన పాయన్తియా. అయమ్పీతి ఆజీవోపి మాతు అఞ్ఞవిహితకాలే చ లోకస్సాదవసేన కిలేససహగతచిత్తేనేవ హోతి.

౨౬౩. సమధిగయ్హాతి సమ్మా అధిగతభావేన గహేత్వా అభిభవిత్వా విసేసేత్వా విసిట్ఠో హుత్వా. ఖీణాసవం సన్ధాయాతి బ్యతిరేకవసేన ఖీణాసవం సన్ధాయ. అయఞ్హేత్థ అత్థో – ఖీణాసవమ్పి సోతాపన్నకుసలం పఞ్ఞపేతి సేక్ఖభూమియం ఠితత్తా. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో.

తీణి పదాని నిస్సాయాతి న కాయేన పాపకం కమ్మం కరోతి, న పాపకం వాచం భాసతి, న పాపకం ఆజీవం ఆజీవతీతి ఇమాని తీణి పదాని నిస్సాయ కుసలసీలమూలకా చ అకుసలసీలమూలకా చాతి ద్వే పఠమచతుక్కా ఠపితా. ఏకం పదం నిస్సాయాతి న పాపకం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేతీతి ఇమం ఏకపదం నిస్సాయ కుసలసఙ్కప్పమూలకా అకుసలసఙ్కప్పమూలకా చాతి ఇమే ద్వే పచ్ఛిమచతుక్కా ఠపితా.

౨౬౪. విచికిచ్ఛుద్ధచ్చసహగతచిత్తద్వయమ్పి వట్టతి బలవతా మోహేన సమన్నాగతత్తా. తథా హి తాని ‘‘మోమూహచిత్తానీ’’తి వుచ్చన్తి.

కుహిన్తి కింనిమిత్తం. కతరంఠానం పాపుణిత్వాతి కిం కారణం ఆగమ్మ. ఏత్థేతేతి ఏత్థాతి కాయవచీమనోసుచరితభావనాసాజీవనిప్ఫత్తియం. సా పన హేట్ఠిమకోటియా సోతాపత్తిఫలేన దీపేతబ్బాతి ఆహ ‘‘సోతాపత్తిఫలే భుమ్మ’’న్తి. యస్మా ఆజీవట్ఠమకం అవసిట్ఠఞ్చ సీలం పాతిమోక్ఖసంవరసీలస్స చ పారిసుద్ధిపాతిమోక్ఖాధిగమేన సోతాపత్తిఫలప్పత్తియా సిద్ధో హోతీతి ఆహ – ‘‘పాతిమోక్ఖ…పే… నిరుజ్ఝతీ’’తి. ‘‘సుఖసీలో దుక్ఖసీలో’’తిఆదీసు వియ పకతిఅత్థసీలసద్దం గహేత్వా వుత్తం ‘‘అకుసలసీల’’న్తిఆది.

౨౬౫. కామావచరకుసలచిత్తమేవ వుత్తం సమ్పత్తసమాదానవిరతిపుబ్బకస్స సీలస్స అధిప్పేతత్తా. తేనాహ – ‘‘ఏతేన హి కుసలసీలం సముట్ఠాతీ’’తి.

సీలవాతి ఏత్థ వా-సద్దో పాసంసత్థోవ వేదితబ్బోతి ఆహ ‘‘సీలసమ్పన్నో హోతీ’’తి. యో సీలమత్తే పతిట్ఠితో, న సమాధిపఞ్ఞాసు, సో సీలమయధమ్మపూరితతాయ సీలమయో. తేనాహ ‘‘అలమేత్తావతా’’తిఆది. యత్థాతి యస్సం చేతోవిముత్తియం పఞ్ఞావిముత్తియఞ్చ. తదుభయఞ్చ యస్మా అరహత్తఫలే సఙ్గహితం, తస్మా వుత్తం ‘‘అరహత్తఫలే భుమ్మ’’న్తి. అసేసం నిరుజ్ఝతి సుఖవిపాకభావస్స సబ్బసో పటిప్పస్సమ్భనతో.

౨౬౬. కామపటిసంయుత్తా సఞ్ఞా కామసఞ్ఞా. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. ఇతరా ద్వేతి బ్యాపాదవిహింసాసఞ్ఞా.

అనాగామిఫలపఠమజ్ఝానన్తి అనాగామిఫలసహగతం పఠమజ్ఝానం. ఏత్థాతి యథావుత్తే పఠమజ్ఝానే. ఏత్థ చ ఉజువిపచ్చనీకేన పటిపక్ఖప్పహానం సాతిసయన్తి పఠమజ్ఝానగ్గహణం. తేనాహ ‘‘అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. నేక్ఖమ్మసఞ్ఞానం కామావచరచిత్తసహగతతా తస్స సీలస్స సముట్ఠానతా చ సమ్పయుత్తనయేన వేదితబ్బా.

౨౬౭. కుసలసఙ్కప్పనిరోధదుతియజ్ఝానికఅరహత్తఫలఅకుసలసఙ్కప్పనిరోధ- పఠమజ్ఝానికఅనాగామిఫలగ్గహణేన సమణో దస్సితో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సమణముణ్డికాపుత్తసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.