౯. చూళసకులుదాయిసుత్తవణ్ణనా

౨౭౧. పఞ్హోతి ఞాతుం ఇచ్ఛితో అత్థో, తదేవ ధమ్మదేసనాయ నిమిత్తభావతో కారణం. ఉపట్ఠాతూతి ఞాణస్స గోచరభావం ఉపగచ్ఛతు. యేన కారణేనాతి యేన తుయ్హం ఉపట్ఠితేన కారణేన ధమ్మదేసనా ఉపట్ఠహేయ్య, తం పన పరిబ్బాజకస్స అజ్ఝాసయవసేన తథా వుత్తం. తేనాహ ‘‘ఏతేన హి…పే… దీపేతీ’’తి. ఏకఙ్గణానీతి పిధానాభావేన ఏకఙ్గణసదిసాని. తేనాహ ‘‘పాకటానీ’’తి.

జానన్తోతి అత్తనో తథాభావం సయం జానన్తో. సక్కచ్చం సుస్సూసతీతి ‘‘తథాభూతంయేవ మం తథా అవోచా’’తి సాదరం సుస్సూసతి. తస్మాతి దిబ్బచక్ఖులాభినో అనాగతంసఞాణలాభతో. ఏవమాహాతి ‘‘యో ఖో, ఉదాయి, దిబ్బేన చక్ఖునా’’తి ఆరభిత్వా ‘‘సో వా మం అపరన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యా’’తి ఏవం అవోచ.

ఇతరన్తి అవసిట్ఠం ఇమస్మిం ఠానే వత్తబ్బం. వుత్తనయమేవాతి ‘‘యో హి లాభీ’’తిఆదినా వుత్తనయమేవ. అతీతేతి పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణస్స విసయభూతే అత్థే. అనాగతేతి అనాగతంసఞాణస్స విసయభూతే అనాగతే అత్థే.

పంసుపదేసే నిబ్బత్తనతో పంసుసమోకిణ్ణసరీరతాయ పంసుపిసాచకం. ఏకం మూలం గహేత్వాతి దీఘసో హేట్ఠిమన్తేన చతురఙ్గులం, ఉపరిమన్తేన విదత్థికం రుక్ఖగచ్ఛలతాదీసు యస్స కస్సచి ఏకం మూలం గహేత్వా అఞ్ఞజాతికానం అదిస్సమానకాయో హోతి. అయం కిర నేసం జాతిసిద్ధా ధమ్మతా. తత్రాతి తస్స మూలవసేన అదిస్సమానకతాయ. న దిస్సతి ఞాణేన న పస్సతి.

౨౭౨. న చ అత్థం దీపేయ్యాతి అధిప్పేతమత్థం సా వాచా సరూపతో న చ దీపేయ్య, కేవలం వాచామత్తమేవాతి అధిప్పాయో. పటిహరితబ్బట్ఠేన పరసన్తానే నేతబ్బట్ఠేన పటిహారియ-సద్దద్వారేన విఞ్ఞాతబ్బో భావత్థో, సోవ పాటిహీరకో నిరుత్తినయేన, నత్థి ఏతస్స పాటిహీరకన్తి అప్పాటిహీరకతం, త-సద్దేన పదం వడ్ఢేత్వా తథా వుత్తం, అనియ్యానం. తేనాహ ‘‘నిరత్థకం సమ్పజ్జతీ’’తి. సుభకిణ్హదేవలోకే ఖన్ధా వియ జోతేతీతి ఇమినా – ‘‘దిబ్బో రూపీ మనోమయో సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గీ అహీనిన్ద్రియో అత్తా’’తి ఇమమత్థం దస్సేతి.

౨౭౩. సఉపసగ్గపదస్స అత్థో ఉపసగ్గేన వినాపి విఞ్ఞాయతీతి ఆహ ‘‘విద్ధేతి ఉబ్బిద్ధే’’తి. సా చస్స ఉబ్బిద్ధతా ఉపక్కిలేసవిగమేన సుచిభావేన ఉపట్ఠానన్తి ఆహ ‘‘మేఘవిగమేన దూరీభూతే’’తి. ఇన్దనీలమణి వియ దిబ్బతి జోతేతీతి దేవో, ఆకాసో. ‘‘అడ్ఢరత్తసమయే’’తి వత్తబ్బే భుమ్మత్థే విహితవచనానం అచ్చన్తసంయోగాభావా ఉపయోగవచనం వేదితబ్బం. పుణ్ణమాసియఞ్హి గగనమజ్ఝస్స పురతో వా పచ్ఛతో వా అన్తే ఠితే అడ్ఢరత్తే సమయో భిన్నో నామ హోతి, మజ్ఝే ఏవ పన ఠితో అభిన్నో నామ. తేనాహ ‘‘అభిన్నే అడ్ఢరత్తసమయే’’తి.

యే అనుభోన్తీతి యే దేవా చన్దిమసూరియానం ఆభా అనుభోన్తి వినిభుఞ్జన్తి వళఞ్జన్తి చ తేహి దేవేహి బహూ చేవ బహుతరా చ చన్దిమసూరియానం ఆభా అననుభోన్తో. తేనాహ – ‘‘అత్తనో సరీరోభాసేనేవ ఆలోకం ఫరిత్వా విహరన్తీ’’తి.

౨౭౪. పుచ్ఛామూళ్హో పన జాతో ‘‘అయం పరమో వణ్ణో’’తి గహితపదస్స విధమనేన. అచేలకపాళిన్తి ‘‘అచేలకో హోతి ముత్తాచారో’’తిఆదినయప్పవత్తం (దీ. ని. ౧.౩౯౪) అచేలకపటిపత్తిదీపకగన్థం, గన్థసీసేనేవ తేన పకాసితవాదాని వదతి. సురామేరయపానమనుయుత్తపుగ్గలస్స సురాపానతో విరతి తస్స కాయం చిత్తఞ్చ తాపేన్తీ సంవత్తతీతి సురాపానవిరతి (తపో, సోయేవ గుణో. తేనాహ ‘‘సురాపానవిరతీతి అత్థో’’తి).

౨౭౫. ఏకన్తం అచ్చన్తమేవ సుఖం అస్సాతి ఏకన్తసుఖం. పఞ్చసు ధమ్మేసూతి ‘‘పాణాతిపాతా పటివిరతీ’’తిఆదీసు పఞ్చసు సీలాచారధమ్మేసు. న జానింసూతి సమ్మోసేన అనుపట్ఠహన్తి తదత్థం న బుజ్ఝన్తి. బుద్ధుప్పాదేన కిర విహతతేజాని మహానుభావాని మన్తపదాని వియ బాహిరకానం యోగావచరగన్థేన సద్ధిం యోగావచరపటిపదా నస్సతి. ఉగ్గణ్హింసూతి ‘‘పఞ్చ పుబ్బభాగధమ్మే’’తిఆదివచనమత్తం ఉగ్గణ్హింసు. తతియజ్ఝానతోతి కారణోపచారేన ఫలం వదతి, ఫలభూతతో తతియజ్ఝానతో.

౨౭౬. ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స పటిలాభేన పత్తియా తత్థ నిబ్బత్తి పటిలాభసచ్ఛికిరియా. ఏకన్తసుఖే లోకే అనభినిబ్బత్తిత్వా ఏవ ఇద్ధియా తత్థ గన్త్వా తస్స సత్తలోకస్స భాజనలోకస్స చ పచ్చక్ఖతో దస్సనం పచ్చక్ఖసచ్ఛికిరియా. తేనాహ ‘‘తత్థా’’తిఆది.

౨౭౭. ఉదఞ్చనికోతి ఉదఞ్చనో. విఞ్ఝుపబ్బతపస్సే గామానం అనివిట్ఠత్తా తింసయోజనమత్తం ఠానం అటవీ నామ, తత్థ సేనాసనం, తస్మిం అటవిసేనాసనే పధానకమ్మికానం భిక్ఖూనం బహూనం తత్థ నివాసేన ఏకం పధానఘరం అహోసి.

చూళసకులుదాయిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.