౫. మాగణ్డియసుత్తవణ్ణనా

౨౦౭. ద్వే మాగణ్డియాతి ద్వే మాగణ్డియనామకా. దేవగబ్భసదిసన్తి దేవానం వసనఓవరకసదిసం. ఏతం వుత్తన్తి ‘‘భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారే తిణసన్థారకే’’తి ఏతం వుత్తం. న కేవలం తం దివసమేవాతి యం దివసం మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో తిణసన్థారకం పఞ్ఞత్తం, న కేవలం తం దివసమేవ భగవా యేనఞ్ఞతరో వనసణ్డో, తేనుపసఙ్కమీతి యోజనా. గామూపచారేతి గామసమీపే. సఞ్ఞాణం కత్వాతి సఞ్ఞాణం కత్వా వియ. న హి భగవతో తస్స సఞ్ఞాణకరణే పయోజనం అత్థి.

సమణసేయ్యానురూపన్తి సమణస్స అనుచ్ఛవికా సేయ్యా. పాసంసత్థో హి అయం రూప-సద్దో. తేనాహ ‘‘ఇమం తిణసన్థారక’’న్తిఆది. అనాకిణ్ణోతి విలుళితో అఘట్టితో. హత్థపాదసీసేహి తత్థ తత్థ పహటేన న చలితో అభిన్నో, అచలితత్తా ఏవ అభిన్నం అత్థరణం. పరిచ్ఛిన్దిత్వా పఞ్ఞత్తో వియాతి అయం ఛేకేన చిత్తకారేన చిన్తేత్వా తులికాయ పరిచ్ఛిన్నలేఖాయ పరిచ్ఛిన్దిత్వా లిఖితా చిత్తకతసేయ్యా వియ. భూనం వుచ్చతి వడ్ఢితం, తం హన్తీతి భూనహునో. తేనాహ ‘‘హతవడ్ఢినో’’తి. తం పనాయం చక్ఖాదీసు సంవరవిధానం వడ్ఢిహననం మఞ్ఞతి. తేనాహ ‘‘మరియాదకారకస్సా’’తి. బ్రూహేతబ్బన్తి ఉళారవిసయూపహారేన వడ్ఢేతబ్బం పీణేతబ్బం. తం పన అననుభూతానుభవనేన హోతీతి ఆహ ‘‘అదిట్ఠం దక్ఖితబ్బ’’న్తి. అనుభూతం పన అపణీతం హోతీతి వుత్తం ‘‘దిట్ఠం సమతిక్కమితబ్బ’’న్తి. సేసవారేసుపి ఏసేవ నయో. పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదీ కిరేస పరిబ్బాజకో, తస్మా ఏవం ఛసు ద్వారేసు వడ్ఢిం పఞ్ఞపేతి. యస్మా యం ఛన్నమ్పి చక్ఖాదీనం యథాసకం విసయగ్గహణం పటిక్ఖిపన్తో లోకస్స అవడ్ఢితం వినాసమేవ పఞ్ఞపేతి, తస్మా సో సయమ్పి వడ్ఢిహతో హతవడ్ఢితో.

సంకిలేసతో ఆరకత్తా అరియో నియ్యానికధమ్మభావతో ఞాయో ధమ్మో. వజ్జలేసస్సపి అభావతో కుసలో. తేనాహ ‘‘పరిసుద్ధే కారణధమ్మే అనవజ్జే’’తి. ఉగ్గతస్సాతి ఉచ్చకులీనతాదినా ఉళారస్స. ముఖే ఆరక్ఖం ఠపేత్వాతి ముఖేన సంయతో హుత్వా. అమ్బజమ్బూఆదీని గహేత్వా వియ అపూరయమానోతి అమ్బజమ్బూఆదీని అఞ్ఞమఞ్ఞవిసదిసాని వియ పూరణకథానయేన యం కిఞ్చి అకథేత్వా. తేనాహ ‘‘మయా కథితనియామేనా’’తి.

౨౦౮. ఫలసమాపత్తియా వుట్ఠితోతి దివావిహారతో వుట్ఠితోతి అత్థో. దివావిహారోపి హి ‘‘పటిసల్లాన’’న్తి వుచ్చతి ‘‘రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాదీ’’తిఆదీసు (పారా. ౧౮). భగవా హి ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠానుత్తరకాలం తేసం కథాసల్లాపం సుత్వా దివావిహారతో వుట్ఠాయ తత్థ గతో. సంవేగో నామ సహోత్తప్పఞాణం, తం నిబ్బిన్దనవసేనపి హోతి, సంవేగనిస్సితం సన్ధాయాహ ‘‘పీతిసంవేగేన సంవిగ్గో’’తి. సో పన యస్మా పురిమావత్థాయ చలనం హోతి చిత్తస్స, తస్మా ఆహ ‘‘చలితో కమ్పితో’’తి. తిఖిణసోతేన పురిసేనాతి భగవన్తం సన్ధాయాహ.

౨౦౯. ధమ్మదేసనం ఆరభి యథా వినేయ్యదమనకుసలో వసనట్ఠానట్ఠేనాతి ఇదం ఆరమితబ్బభావస్స భావలక్ఖణవచనం. ఆరమతి ఏత్థాతి ఆరామో, రూపం ఆరామో ఏతస్సాతి రూపారామం, తతో ఏవ తన్నిన్నభావేన రూపే రతన్తి రూపరతం, తేన సమ్మో దుప్పత్తియా రూపేన సమ్ముదితన్తి రూపసమ్ముదితం, తదేతం తదభిహతజవనకిచ్చం తత్థ ఆరోపేత్వా వుత్తం. దన్తన్తిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. దన్తం దమితం. నిబ్బిసేవనన్తి విగతవిసుకాయికం. గుత్తన్తి సతియా గుత్తం. రక్ఖితన్తి తస్సేవ వేవచనం. సంవుతన్తి అపనీతం పవేసనివారణేన. తేనాహ ‘‘పిహిత’’న్తి.

౨౧౦. ఉప్పజ్జనపరిళాహన్తి ఉప్పజ్జనకిలేసపరిళాహం. కిం వచనం వత్తబ్బం అస్సాతి రూపారమ్మణం అనుభవిత్వా సముదయాదిపహానం పరిగ్గణ్హిత్వా పరినిబ్బిన్దిత్వా విరజ్జిత్వా యో విముత్తో, తత్థ కిం వుద్ధిహతపరియాయో అవస్సం లభతి న లభతీతి పుచ్ఛతి. పరిబ్బాజకో తాదిసే సారబద్ధవిముత్తికే వుద్ధిహతోతి న వదేయ్యాతి ఆహ ‘‘న కిఞ్చి, భో, గోతమా’’తి.

౨౧౧. తేతి తయా, అయమేవ వా పాఠో. వస్సం వాసో వస్సం ఉత్తరపదలోపేన, వస్సితుం అరహతీతి వస్సికో, వస్సకాలే నివాసానుచ్ఛవికోతి అత్థో.

నాతిఉచ్చో హోతి నాతినీచోతి గిమ్హికో వియ ఉచ్చో, హేమన్తికో వియ నీచో న హోతి, అథ ఖో తదుభయవేమజ్ఝలక్ఖణతాయ నాతిఉచ్చో హోతి నాతినీచో. నాతితనూనీతి హేమన్తికస్స వియ న ఖుద్దకాని. నాతిబహూనీతి గిమ్హికస్స వియ న అతిబహూని. మిస్సకానేవాతి హేమన్తికగిమ్హికేసు వుత్తలక్ఖణవోమిస్సకాని. ఉణ్హపవేసనత్థాయాతి నియూహేసు పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తఞ్చ పతితసూరియోభాసవసేన ఉణ్హస్స అబ్భన్తరపవేసనత్థాయ. భిత్తినియూహాని నీహరీయన్తీతి దక్ఖిణపస్సే భిత్తీసు నియూహాని నీహరిత్వా కరీయన్తి. విపులజాలానీతి పుథులఛిద్దాని. ఉదకయన్తానీతి ఉదకవాహకయన్తాని.

నీలుప్పలగచ్ఛకే కత్వాతి వికసితేహి నీలుప్పలేహి గచ్ఛకే నళినికే కత్వా. గన్ధకలలన్తి గన్ధమిస్సకకద్దమం. యమకభిత్తీతి యుగళభిత్తి, తస్సా అన్తరే నాళి, యతో ఉదకం అభిరుహతి. లోహనాళిన్తి లోహమయయన్తనాళిం. జాలన్తి తమ్బలోహమయం జాలం. హేట్ఠా యన్తం పరివత్తేన్తీతి హేట్ఠాభాగే ఉదకయన్తం గమేన్తి. ఉదకఫుసితే తేమేన్తే వివణ్ణతా మాహోసీతి నీలపటం నివాసేతి. దివాకాలేతి దివసవేలాయ. అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరామీతి ఏతేన అత్తనో ఫలసమాపత్తివిహారో భగవతా దస్సితోతి ఆహ – ‘‘తాయ రతియా రమమానోతి ఇదం చతుత్థజ్ఝానికఫలసమాపత్తిరతిం సన్ధాయ వుత్త’’న్తి.

౨౧౨. మహాచ నేసం పపఞ్చోతి నేసం రాజూనం మహాపపఞ్చో రాజిద్ధివసేన సబ్బదా సమ్పత్తివిసయో చ, అనుభవితుం న లభన్తీతి అధిప్పాయో. మన్తే గవేసన్తా విచరన్తి, న భోగసుఖం. గణనా నామ అచ్ఛిన్నగణనా, న విగణగణనా న పణగణనా. ఆవట్టోతి యథాధిగతే దిబ్బే కామే పహాయ కామహేతు ఆవట్టో నివత్తో పరివత్తితో భవేయ్య. ఏవం మానుసకా కామాతి యథా కోచి కుసగ్గేన ఉదకం గహేత్వా మహాసముద్దే ఉదకం మినేయ్య. తత్థ మహాసముద్దే ఉదకమేవ మహన్తం విపులం పణీతఞ్చ, ఏవం దిబ్బానం కామానం సమీపే ఉపనిధాయ మానుసకా కామా అప్పమత్తకా ఓరమత్తకా నిహీనా, దిబ్బావ కామా మహన్తా విపులా ఉళారా పణీతా. సమధిగయ్హాతి సమ్మా అధిగమనవసేన నిగ్గయ్హ దిబ్బమ్పి సుఖం హీనం కత్వా తిట్ఠతి.

౨౧౩. ఆరోగ్యహేతుకం సుఖం అస్స అత్థీతి సుఖీ, తం పనస్స రోగవిగమతోవాతి ఆహ ‘‘పఠమం దుక్ఖితో పచ్ఛా సుఖితో’’తి. సేరీ నామ అత్తాధీనవుత్తీతి ఆహ ‘‘సేరీ ఏకకో భవేయ్యా’’తి. అత్తనో వసో సయంవసో, సో ఏతస్స అత్థీతి సయంవసీ. అఙ్గారకపల్లం వియ కామవత్థుపరిళాహహేతుతో. తచ్ఛేత్వాతి ఘట్టేత్వా, కణ్డూయిత్వాతి అత్థో.

౨౧౪. యేన కాయో మధురకజాతో హోతి, తం కిర కుట్ఠం ఛవిం వినాసేతి, చమ్మం ఛిద్దజాతం వియ హోతి. తేనేవాహ ‘‘ఉపహతకాయప్పసాదో’’తి. పచ్చలత్థాతి పటిలభి. అవిజ్జాభిభూతతాయ విరోధిపచ్చయసమాయోగేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఉపహతత్తా. ఆయతిం దుక్ఖఫలతాయ ఏతరహి చ కిలేసదుక్ఖబహులతాయ కామానం దుక్ఖసమ్ఫస్సతా, తదుభయసంయుత్తేసు తేసు చ తం అసల్లక్ఖిత్వా ఏకన్తసుఖాభినివేసో విపరీతసఞ్ఞాయ, న కేవలాయ సుఖవేదనాయ సుఖాతి పవత్తసఞ్ఞీ.

౨౧౫. తానీతి కుట్ఠసరీరే వణముఖాని. అసుచీనీతి అసుభాని. దుగ్గన్ధానీతి విస్సగన్ధాని. పూతీనీతి కుణపభూతాని. ఇదానీతి ఏతరహి. నఖేహి విప్పతచ్ఛనఅగ్గిపరితాపనేహి అతినిప్పీళనకాలే పాణకా…పే… పగ్ఘరన్తి, తేన వేదనా తనుకా హోతి. ఏవన్తి వుత్తనయేన వేదనాయ తనుకభావతో.

ఆరోగ్యభావే ధనలాభాదిలాభుప్పత్తితో, అసతి చ ఆరోగ్యే లాభస్స నిరత్థకభావతో, దిట్ఠధమ్మికాదిసబ్బసమ్పత్తీనం లాభస్స నిమిత్తభావతో చ ఆరోగ్యపరమా లాభా. నిబ్బానే సుఖుప్పత్తితో, అసతి చ నిబ్బానాధిగమే తాదిసస్స సుఖస్స అనుపలబ్భనతో, సబ్బసఙ్ఖతవివిత్తత్తా చ సబ్బసో చ సంసారదుక్ఖాభావతో, అధిగతే చ తస్మిం సకలవట్టదుక్ఖాభావతో చ నిబ్బానం పరమం సుఖం. పుబ్బభాగమగ్గానన్తి కాయానుపస్సనాదిభేదభిన్నానం అరియమగ్గస్స పుబ్బభాగియానం మగ్గానం. తేసఞ్చ అమతగామితా నామ తన్నిన్నతావసేనేవ సచ్ఛికిరియావసేనాతి ఆహ ‘‘పుబ్బభాగగమనేనేవ అమతగామిన’’న్తి. అట్ఠఙ్గికో అరియమగ్గో ఖేమో సబ్బపరిస్సయసముగ్ఘాతనేన అనుపద్దుతత్తా, తంసమఙ్గీనం సబ్బసో అనుపద్దుతత్తా తంసమఙ్గీనం సబ్బసో అనుపద్దవహేతుతో చ. లద్ధివసేన గహితాతి సస్సతవాదాదీహి కేవలం తేసం లద్ధివసేన తథా గహితా. ఖేమఅమతగామినన్తి ఇమినా హి ‘‘ఖేమంఅమతగామిన’’న్తి విభత్తిఅలోపేన నిద్దేసో, అత్థో పన విభత్తిలోపేన దట్ఠబ్బోతి దస్సేతి.

౨౧౬. అనోమజ్జతీతి అను అను ఓమజ్జతి. అపరాపరం హత్థం హేట్ఠా ఓతారేన్తో మజ్జతి.

౨౧౭. ఛేకన్తి ఘనభావేన వీతం. ఘనమట్ఠభావేన సున్దరం హోతీతి ఆహ ‘‘సమ్పన్న’’న్తి. సాధూహి పరమప్పిచ్ఛసన్తుట్ఠేహి లాతో గహితోతి సాహుళి. సఙ్కారచోళకం నిచ్చకాళకం.

౨౧౮. తత్థ తత్థ రుజనట్ఠేన విబాధనట్ఠేన రోగోవ భూతో. విపస్సనాఞాణేనపి సిఖాప్పత్తేన ఆరోగ్యం ఏకదేసేన పస్సతి, నిబ్బానఞ్చ వట్టపటిపక్ఖతోతి ఆహ ‘‘విపస్సనాఞాణఞ్చేవా’’తి.

౨౧౯. అన్తరాతి పఠముప్పత్తి జరామరణానం వేమజ్ఝే. ఉపహతోతి పిత్తసేమ్హాదిదోసేహి దూసితభావేన కథితో. పిత్తాదిదోసే పన భేసజ్జసేవనాయ నివత్తేన్తో ఉపహతం పటిపాకతికం కరోన్తో చక్ఖూని ఉప్పాదేతి నామ. వినట్ఠానీతి అనుప్పత్తిధమ్మతం ఆపన్నాని.

౨౨౦. పుబ్బే వుత్తే సాహుళియచీరే. వట్టే అనుగతచిత్తేనాతి అనమతగ్గే సంసారవట్టే అనాదీనవదస్సితాయ అనుగామిచిత్తేన.

౨౨౧. ధమ్మస్సాతి నిబ్బానస్స. అనుధమ్మన్తి అనురూపం నియ్యానధమ్మం. తేనాహ ‘‘అనుచ్ఛవికం పటిపద’’న్తి. పఞ్చక్ఖన్ధేతి పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే దస్సేతి. ‘‘దీఘరత్తం వత, భో’’తిఆదినా పాళియం వివట్టం దస్సితం. తేనాహ ‘‘ఉపాదాననిరోధాతి వివట్టం దస్సేన్తో’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

మాగణ్డియసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.