౫. భద్దాలిసుత్తవణ్ణనా

౧౩౪. అసియతీతి అసనం, భుఞ్జనం భోజనం, అసనస్స భోజనం అసనభోజనం, ఆహారపరిభోగో, ఏకస్మిం కాలే అసనభోజనం ఏకాసనభోజనం. సో పన కాలో సబ్బబుద్ధానం సబ్బపచ్చేకబుద్ధానం ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణవసేన పుబ్బణ్హో ఏవ ఇధాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘ఏకస్మిం పురేభత్తే అసనభోజన’’న్తి. విప్పటిసారకుక్కుచ్చన్తి ‘‘అయుత్తం వత మయా కతం, యో అత్తనో సరీరపకతిం అజానన్తో ఏకాసనభోజనం భుఞ్జి, యేన మే ఇదం సరీరం కిసం జాతం బ్రహ్మచరియానుగ్గహో నాహోసీ’’తి ఏవం విప్పటిసారకుక్కుచ్చం భవేయ్య. ఏతం సన్ధాయ సత్థా ఆహ, న భద్దాలిమేవ తాదిసం కిరియం అనుజానన్తో. ఇతరథాతి యది ఏకంయేవ భత్తం ద్విధా కత్వా తతో ఏకస్స భాగస్స భుఞ్జనం ఏకదేసభుఞ్జనం అధిప్పేతం. కో సక్కోతీతి కో ఏవం యాపేతుం సక్కోతి. అతీతజాతిపరిచయోపి నామ ఇమేసం సత్తానంయేవ అనుబన్ధతీతి ఆహ ‘‘అతీతే’’తిఆది. విరవన్తస్సేవాతి అనాదరే సామివచనం. తం మద్దిత్వాతి ‘‘అయం సిక్ఖా సబ్బేసమ్పి బుద్ధానం సాసనే ఆచిణ్ణం, అయఞ్చ భిక్ఖు ఇమం సిక్ఖతేవా’’తి వత్వా తం భద్దాలిం తస్స వా అనుస్సాహపవేదనం అభిభవిత్వా. భిక్ఖాచారగమనత్థం న వితక్కమాళకం అగమాసి, విహారచారికం చరన్తో తస్స వసనట్ఠానం భగవా గచ్ఛతి.

౧౩౫. దూసయన్తి గరహన్తి ఏతేనాతి దోసో, అపరాధో, సో ఏవ కుచ్ఛితభావేన దోసకో. గరహాయ పవత్తిట్ఠానతో ఓకాసో. తేనాహ – ‘‘ఏతం ఓకాసం ఏతం అపరాధ’’న్తి. దుక్కరతరన్తి పతికారవసేన అతిసయేన దుక్కరం. అపరాధో హి న ఖమాపేన్తం యథాపచ్చయం విత్థారితో హుత్వా దుప్పతికారో హోతి. తేనాహ ‘‘వస్సఞ్హీ’’తిఆది.

అలగ్గిత్వాతి ఇమమ్పి నామ అపనీతం అకాసీతి ఏవం అవినేత్వా, తం తం తస్స హితపటిపత్తిం నివారణం కత్వాతి అత్థో. ఞాయపటిపత్తిం అతిచ్చ ఏతి పవత్తతీతి అచ్చయో, అపరాధో, పురిసేన మద్దిత్వా పవత్తితో అపరాధో అత్థతో పురిసం అతిచ్చ అభిభవిత్వా పవత్తో నామ హోతి. తేనాహ ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా’’తి. అవసేసపచ్చయానం సమాగమే ఏతి ఫలం ఏతస్మా ఉప్పజ్జతి పవత్తతి చాతి సమయో, హేతు యథా ‘‘సముదాయో’’తి ఆహ ‘‘ఏకం కారణ’’న్తి. యం పనేత్థ భద్దాలిత్థేరస్స అపరిపూరకారితాయ భిక్ఖుఆదీనం జాననం, తమ్పి కారణం కత్వా ‘‘అహం ఖో, భన్తే, న ఉస్సహామీ’’తిఆదినా వత్తబ్బన్తి దస్సేతి.

౧౩౬. ఏకచిత్తక్ఖణికాతి పఠమమగ్గచిత్తక్ఖణేన ఏకచిత్తక్ఖణికా. ఏవం ఆణాపేతుం న యుత్తన్తి సఙ్కమత్థాయ ఆణాపేతుం న యుత్తం పయోజనాభావతో. అనాచిణ్ణఞ్చేతం బుద్ధానం, యదిదం పదసా అక్కమనం. తథా హి –

‘‘అక్కమిత్వాన మం బుద్ధో, సహ సిస్సేహి గచ్ఛతు;

మా నం కలలం అక్కమిత్థ, హితాయ మే భవిస్సతీ’’తి. (బు. వం. ౨.౫౩);

సుమేధపణ్డితేన పచ్చాసీసితం న కతం. యథాహ –

‘‘దీపఙ్కరో లోకవిదూ, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

ఉస్సీసకే మం ఠత్వాన, ఇదం వచనమబ్రవీ’’తి. (బు. వం. ౨.౬౦);

భగవతా ఆణత్తే సతి తేసమ్పి ఏవం కాతుం న యుత్తన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఏతేసం పటిబాహితుం యుత్తన్తి ఇదం అట్ఠానపరికప్పనవసేనేవ వుత్తం. న హి బుద్ధానం కాతుం ఆరద్ధం నామ కిచ్చం కేహిచి పటిబాహితుం యుత్తం నామ అత్థి పటిబాహితుంయేవ అకరణతో. సమ్మత్తనియామస్స అనోక్కన్తత్తా వుత్తం ‘‘బాహిరకో’’తి.

౧౩౭. న కమ్మట్ఠానం అల్లీయతీతి చిత్తం కమ్మట్ఠానం న ఓతరతి.

౧౪౦. పునప్పునం కారేన్తీతి దణ్డకమ్మపణామనాదికారణం పునప్పునం కారేన్తి. సమ్మావత్తమ్హి న వత్తతీతి తస్సా తస్సా ఆపత్తియా వుట్ఠానత్థం భగవతా పఞ్ఞత్తసమ్మావత్తమ్హి న వత్తతి. అనులోమవత్తే న వత్తతీతి యేన యేన వత్తేన సఙ్ఘో అనులోమికో హోతి, తస్మిం తస్మిం అనులోమవత్తే న వత్తతి విలోమమేవ గణ్హాతి, పటిలోమేన హోతి. నిత్థారణకవత్తమ్హీతి యేన వత్తేన సఙ్ఘో అనులోమికో హోతి, సాపత్తికభావతో నిత్థిణ్ణో హోతి, తమ్హి నిత్థారణవత్తస్మిం న వత్తతి. తేనాహ ‘‘ఆపత్తీ’’తిఆది. దుబ్బచకరణేతి దుబ్బచస్స భిక్ఖునో కరణే.

౧౪౪. యాపేతీతి వత్తతి, సాసనే తిట్ఠతీతి అత్థో. అభిఞ్ఞాపత్తాతి ‘‘అసుకో అసుకో చ థేరో సీలవా కల్యాణధమ్మో బహుస్సుతో’’తిఆదినా అభిఞ్ఞాతభావం పత్తా అధిగతఅభిఞ్ఞాతా.

౧౪౫. సత్తేసు హాయమానేసూతి కిలేసబహులతాయ పటిపజ్జనకసత్తేసు పరిహాయన్తేసు పటిపథేసు జాయమానేసు. అన్తరధాయతి నామ తదాధారతాయ. దిట్ఠధమ్మికా పరూపవాదాదయో. సమ్పరాయికా అపాయదుక్ఖవిసేసా. ఆసవన్తి తేన తేన పచ్చయేన పవత్తన్తీతి ఆసవా. నేసన్తి పరూపవాదాదిఆసవానం. తేతి వీతిక్కమధమ్మా.

అకాలం దస్సేత్వాతి సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తియా అకాలం దస్సేత్వా. ఉప్పత్తిన్తి ఆసవట్ఠానియానం ధమ్మానముప్పత్తిం. సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తియా కాలం, తావ సేనాసనాని పహోన్తి, తేన ఆవాసమచ్ఛరియాదిహేతునా సాసనే ఏకచ్చే ఆసవట్ఠానియా ధమ్మా న ఉప్పజ్జన్తి. ఇమినా నయేనాతి ఇమినా పన హేతునా పదసోధమ్మసిక్ఖాపదానం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో.

యసన్తి కిత్తిసద్దం పరివారఞ్చ. సాగతత్థేరస్స నాగదమనకిత్తియసాదివసేన సురాపానసఙ్ఖాతో ఆసవట్ఠానియో ధమ్మో ఉప్పజ్జి.

రసేన రసం సంసన్దేత్వాతి ఉపాదిన్నకఫస్సరసేన అనుపాదిన్నకఫస్సరసం సంసన్దేత్వా.

౧౪౬. న ఖో, భద్దాలి, ఏసేవ హేతు, అథ ఖో అఞ్ఞమ్పి అత్థీతి దస్సేన్తో భగవా ‘‘అపిచా’’తిఆదిమాహ. తేన ధమ్మస్స సక్కచ్చసవనే థేరం నియోజేతి.

౧౪౭. విసేవనాచారన్తి అదన్తకిరియం. పరినిబ్బాయతీతి వూపసమ్మతి. తత్థ అదన్తకిరియం పహాయ దన్తో హోతి. యుగస్సాతి రథధురస్స.

అనుక్కమేతి అనురూపపరిగమే. తదవత్థానురూపం పాదానం ఉక్ఖిపనే నిక్ఖిపనే చ. తేనాహ ‘‘చత్తారో పాదే’’తిఆది. రజ్జుబన్ధనవిధానేనాతి పాదతో భూమియా మోచనవిధానేన. ఏవం కరణత్థన్తి యథా అస్సే నిసిన్నస్సేవ భూమిం గహేతుం సక్కా, ఏవం చత్తారో పాదే తథా కత్వా అత్తనో నిచ్చలభావకరణత్థం. మణ్డలేతి మణ్డలధావికాయం. పథవీకమనేతి పథవిం ఫుట్ఠమత్తేన గమనే. తేనాహ ‘‘అగ్గగ్గఖురేహీ’’తి. ఓక్కన్తకరణస్మిన్తి ఓక్కన్తేత్వా పరసేనాసమ్మద్దన ఓక్కన్తకరణే. ఏకస్మిం ఠానేతి చతూసు పాదేసు యత్థ కత్థచి ఏకస్మిం ఠానే గమనం చోదేన్తీతి అత్థో, సో పనేత్థ సీఘతరో అధిప్పేతో. దవత్తేతి మరియాదాకోపనేహి నానప్పయోజనే, పరసేనాయ పవత్తమహానాదపహరణేహి అత్థో. తేనాహ ‘‘యుద్ధకాలస్మి’’న్తిఆది.

రఞ్ఞా జానితబ్బగుణేతి యథా రాజా అస్సస్స గుణే జానాతి, ఏవం తేన జానితబ్బగుణకారణం కారేతి. అస్సరాజవంసేతి దుస్సహం దుక్ఖం పత్వాపి యథా అయం రాజవంసానురూపకిరియం న జహిస్సతి, ఏవం సిక్ఖాపనే. సిక్ఖాపనమేవ హి సన్ధాయ సబ్బత్థ ‘‘కారణం కారేతీ’’తి వుత్తం తస్స కరణకారాపనపరియాయత్తా.

యథా ఉత్తమజవో హోతీతి జవదస్సనట్ఠానే యథా హయో ఉత్తమజవం న హాపేసి, ఏవం సిక్ఖాపేతి. ఉత్తమహయభావే, యథా ఉత్తమహయో హోతీతి కమ్మకరణకాలే అత్తనో ఉత్తమసభావం అనిగుహిత్వా అవజ్జేత్వా యథా అత్థసిద్ధి హోతి, ఏవం పరమజవేన సిక్ఖాపేతి. యథా కిరియా వినా దబ్బమ్పి వినా కిరియం న భవతి, ఏవం దట్ఠబ్బన్తి దస్సేతుం ‘‘తత్థ పకతియా’’తిఆది వుత్తం.

తత్రాతి తస్మిం పకతియా ఉత్తమహయస్సేవ ఉత్తమహయకారణారహత్తా ఉత్తమజవపటిపజ్జనే. మాసఖాదకఘోటకానన్తి మాసం ఖాదిత్వా యథా తథా విగుణఖలుఙ్గకానం. వలఞ్జకదణ్డన్తి రఞ్ఞా గహేతబ్బసువణ్ణదణ్డం. ధాతుపత్థద్ధోతి అత్తనావ సముప్పాదితధాతుయా ఉపత్థమ్భితో హుత్వా.

ఉత్తమే సాఖల్యేతి పరమసఖిలభావే సఖిలవాచాయ ఏవ దమేతబ్బతాయ. తేనాహ ‘‘ముదువాచాయ హీ’’తిఆది.

అరహత్తఫలసమ్మాదిట్ఠియాతి ఫలసమాపత్తికాలే పవత్తసమ్మాఞాణం. సమ్మాఞాణం పుబ్బే వుత్తసమ్మాదిట్ఠియేవాతి పన ఇదం ఫలసమ్మాదిట్ఠిభావసామఞ్ఞేన వుత్తం. కేచి పన ‘‘పచ్చవేక్ఖణఞాణ’’న్తి వదన్తి, తం న యుజ్జతి ‘‘అసేక్ఖేనా’’తి విసేసితత్తా. తమ్పి అసేక్ఖఞాణన్తి చే? ఏవమ్పి నిప్పరియాయ సేక్ఖగ్గహణే పరియాయసేక్ఖగ్గహణం న యుత్తమేవ, కిచ్చభేదేన వా వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. ఏకా ఏవ హి సా పఞ్ఞా నిబ్బానస్స పచ్చక్ఖకిరియాయ సమ్మాదస్సనకిచ్చం ఉపాదాయ ‘‘సమ్మాదిట్ఠీ’’తి వుత్తా, సమ్మాజాననకిచ్చం ఉపాదాయ ‘‘సమ్మాఞాణ’’న్తి. అఞ్ఞాతావిన్ద్రియవసేన వా సమ్మాదిట్ఠి, పఞ్ఞిన్ద్రియవసేన సమ్మాఞాణన్తి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. మగ్గఫలావహాయ దేసనాయ సఙ్ఖేపతోవ ఆగతత్తా వుత్తం ‘‘ఉగ్ఘటితఞ్ఞుపుగ్గలస్స వసేనా’’తి.

భద్దాలిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.