౧౦. కీటాగిరిసుత్తవణ్ణనా

౧౭౪. పఞ్చ ఆనిసంసేతి అప్పాబాధతాదికే పఞ్చ గుణే. తత్థ అక్ఖిరోగకుచ్ఛిరోగాదీనం అభావో అప్పాబాధతా. సరీరే తేసం కుప్పనదుక్ఖస్స అభావో అప్పాతఙ్కం. సరీరస్స ఉట్ఠానసుఖతా లహుట్ఠానం. బలం నామ కాయబలం. ఫాసువిహారో ఇరియాపథసుఖతా. అనుపక్ఖన్దానీతి దుచ్చజనవసేన సత్తానం అనుపవిట్ఠాని. సఞ్జానిస్సథాతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, తస్మా ఇతి ఏవం ఆనిసంసన్తి అత్థో.

౧౭౫. ఆవాసే నియుత్తాతి ఆవాసికా తస్స అనతివత్తనతో. తేనాహ ‘‘నిబద్ధవాసినో’’తి, నియతవాసినోతి అత్థో. తన్నిబన్ధాతి నిబన్ధం వుచ్చతి బ్యాపారో, తత్థ బన్ధా పసుతా ఉస్సుకాతి తన్నిబన్ధా. కథం తే తత్థ నిబన్ధాతి ఆహ ‘‘అకతం సేనాసన’’న్తిఆది. ఉప్పజ్జనకేన కాలేన పత్తబ్బం కాలికం సో పన కాలో అనాగతో ఏవ హోతీతి ఆహ ‘‘అనాగతే కాలే పత్తబ్బ’’న్తి.

౧౭౮. ఏత్తకా వేదనా సేవితబ్బాతి అట్ఠారసపి నేక్ఖమ్మనిస్సితా వేదనా సేవితబ్బా, గేహస్సితా న సేవిత్బ్బా.

౧౮౧. తం కతం సోళసవిధస్సపి కిచ్చస్స నిట్ఠితత్తా. అనులోమికానీతి ఉతుసుఖభావేన అనురూపాని. తేనాహ ‘‘కమ్మట్ఠానసప్పాయానీ’’తి. సమానం కురుమానాతి ఓమత్తతం అధిమత్తతఞ్చ పహాయ సమకిచ్చతం సమ్పాదేన్తా.

౧౮౨. తే ద్వే హోన్తీతి తే ఆదితో వుత్తా ద్వే.

ఉభతో (అ. ని. టీ. ౩.౭.౧౪) ఉభయథా ఉభోహి భాగేహి విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తో ఏకదేససరూపేకసేసనయేన. తథా హి వుత్తం అభిధమ్మట్ఠకథాయం (పు. ప. అట్ఠ. ౨౪) ‘‘ద్వీహి భాగేహి ద్వే వారే విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి. తత్థ కేచి తావ థేరా – ‘‘సమాపత్తియా విక్ఖమ్భనవిమోక్ఖేన, మగ్గేన సముచ్ఛేదవిమోక్ఖేన విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి వదన్తి. అఞ్ఞే థేరా – ‘‘అయం ఉభతోభాగవిముత్తో రూపతో ముచ్చిత్వా నామం నిస్సాయ ఠితో పున తతో ముచ్చనతో నామనిస్సితకో’’తి వత్వా తస్స చ సాధకం –

‘‘అచ్చి యథా వాతవేగేన ఖిత్తా, (ఉపసివాతి భగవా,)

అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం;

ఏవం ముని నామకాయా విముత్తో,

అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖ’’న్తి. (సు. ని. ౧౦౮౦; చూళని. ఉపసీవమాణవపుచ్ఛా ౧౧; ఉపసీవమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౪౩) –

ఇమం సుత్తపదం వత్వా ‘‘నామకాయతో చ రూపకాయతో చ సువిముత్తత్తా ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి వదన్తి. సుత్తే హి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనలాభినో ఉపసివబ్రాహ్మణస్స భగవతా నామకాయా విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తోతి అక్ఖాతోతి. అపరే పన ‘‘సమాపత్తియా విక్ఖమ్భనవిమోక్ఖేన ఏకవారం విముత్తో, మగ్గేన సముచ్ఛేదవిమోక్ఖేన ఏకవారం విముత్తోతి ఏవం ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి వదన్తి. ఏత్థ పఠమవాదే ద్వీహి భాగేహి విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తో. దుతియవాదే ఉభతోభాగతో విముత్తోతి ఉభతోభాగవిముత్తో. తతియవాదే పన ద్వీహి భాగేహి ద్వే వారే విముత్తోతి అయమేతేసం విసేసో. కిలేసేహి విముత్తో కిలేసా వా విక్ఖమ్భనసముచ్ఛేదేహి కాయద్వయతో విముత్తా అస్సాతి అయమత్థో దట్ఠబ్బో. తేనాహ ‘‘ద్వీహి భాగేహీ’’తిఆది.

సోతి ఉభతోభాగవిముత్తో. కామఞ్చేత్థ రూపావచరచతుత్థజ్ఝానమ్పి అరూపావచరజ్ఝానం వియ దువఙ్గికం ఆనేఞ్జప్పత్తన్తి వుచ్చతి. తం పన పదట్ఠానం కత్వా అరహత్తం పత్తో ఉభతోభాగవిముత్తో నామ న హోతి రూపకాయతో అవిముత్తత్తా. తఞ్హి కిలేసకాయతోవ విముత్తం, న రూపకాయతో, తస్మా తతో వుట్ఠాయ అరహత్తం పత్తో ఉభతోభాగవిముత్తో న హోతీతి ఆహ – ‘‘చతున్నం అరూప…పే… పఞ్చవిధో హోతీ’’తి. ‘‘రూపీ రూపాని పస్సతీ’’తిఆదికే నిరోధసమాపత్తిఅన్తే అట్ఠ విమోక్ఖే వత్వా – ‘‘యతో చ ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఇమే అట్ఠ విమోక్ఖే కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి, అయం వుచ్చతి, ఆనన్ద, భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి యదిపి మహానిదానే (దీ. ని. ౨.౧౨౯-౧౩౦) వుత్తం, తం పన ఉభతోభాగవిముత్తసేట్ఠవసేన వుత్తన్తి ఇధ సబ్బఉభతోభాగవిముత్తసఙ్గహణత్థం ‘‘పఞ్చవిధో హోతీ’’తి వత్వా ‘‘పాళి పనేత్థ…పే… అభిధమ్మే అట్ఠవిమోక్ఖలాభినో వసేన ఆగతా’’తి ఆహ. ఇధాపి హి కీటాగిరిసుత్తే ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో…పే… ఉభతోభాగవిముత్తో’’తి అరూపసమాపత్తివసేన చత్తారో ఉభతోభాగవిముత్తా, సేట్ఠో చ వుత్తో వుత్తలక్ఖణూపపత్తితో. యథావుత్తేసు హి పఞ్చసు పురిమా చత్తారో నిరోధం న సమాపజ్జన్తీతి పరియాయేన ఉభతోభాగవిముత్తా నామ. అట్ఠసమాపత్తిలాభీ అనాగామీ తం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠాయ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్తోతి నిప్పరియాయేన ఉభతోభాగవిముత్తసేట్ఠో నామ.

కతమో చ పుగ్గలోతిఆదీసు కతమోతి పుచ్ఛావచనం, పుగ్గలోతి అసాధారణతో పుచ్ఛితబ్బవచనం. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. ఏకచ్చోతి ఏకో. అట్ఠ విమోక్ఖే కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీతి అట్ఠ సమాపత్తియో సహజాతనామకాయేన పటిలభిత్వా విహరతి. పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తీతి విపస్సనాపఞ్ఞాయ సఙ్ఖారగతం, మగ్గపఞ్ఞాయ చత్తారి సచ్చాని పస్సిత్వా చత్తారోపి ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తీతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో.

పఞ్ఞావిముత్తోతి విసేసతో పఞ్ఞాయ ఏవ విముత్తో, న తస్సా పతిట్ఠానభూతేన అట్ఠవిమోక్ఖసఙ్ఖాతేన సాతిసయేన సమాధినాతి పఞ్ఞావిముత్తో. యో అరియో అనధిగతఅట్ఠవిమోక్ఖేన సబ్బసో ఆసవేహి విముత్తో, తస్సేతం అధివచనం. అధిగతేపి హి రూపజ్ఝానవిమోక్ఖే న సో సాతిసయసమాధినిస్సితోతి న తస్స వసేన ఉభతోభాగవిముత్తో హోతీతి వుత్తోవాయమత్థో. అరూపజ్ఝానేసు పన ఏకస్మిమ్పి సతి ఉభతోభాగవిముత్తోయేవ నామ హోతి. తేన హి అట్ఠవిమోక్ఖేకదేసేన తంనామదానసమత్థేన అట్ఠవిమోక్ఖలాభీత్వేవ వుచ్చతి. సముదాయే హి పవత్తో వోహారో అవయవేపి దిస్సతి యథా ‘‘సత్తిసయో’’తి. పాళీతి అభిధమ్మపాళి. ఏత్థాతి ఏతిస్సం పఞ్ఞావిముత్తికథాయం. అట్ఠవిమోక్ఖపటిక్ఖేపవసేనేవాతి అవధారణేన ఇధాపి పటిక్ఖేపవసేనేవ ఆగతభావం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘కాయేన ఫుసిత్వా విహరతీ’’తి.

ఫుట్ఠన్తం సచ్ఛికరోతీతి ఫుట్ఠానం అన్తో ఫుట్ఠన్తో, ఫుట్ఠానం అరూపజ్ఝానానం అనన్తరో కాలోతి అధిప్పాయో. అచ్చన్తసంయోగే చేతం ఉపయోగవచనం, ఫుట్ఠానన్తరకాలమేవ సచ్ఛికరోతి సచ్ఛికాతబ్బోపాయేనాతి వుత్తం హోతి. భావనపుంసకం వా ఏతం ‘‘ఏకమన్తం నిసీదీ’’తిఆదీసు (పారా. ౨) వియ. యో హి అరూపజ్ఝానేన రూపకాయతో నామకాయేకదేసతో చ విక్ఖమ్భనవిమోక్ఖేన విముత్తో, తేన నిరోధసఙ్ఖాతో విమోక్ఖో ఆలోచితో పకాసితో వియ హోతి, న పన కాయేన సచ్ఛికతో, నిరోధం పన ఆరమ్మణం కత్వా ఏకచ్చేసు ఆసవేసు ఖేపితేసు తేన సో సచ్ఛికతో హోతి, తస్మా సో సచ్ఛికాతబ్బం నిరోధం యథాఆలోచితం నామకాయేన సచ్ఛికరోతీతి ‘‘కాయసక్ఖీ’’తి వుచ్చతి, న తు ‘‘విముత్తో’’తి ఏకచ్చానం ఆసవానం అపరిక్ఖీణత్తా. తేనాహ – ‘‘ఝానఫస్సం పఠమం ఫుసతి, పచ్ఛా నిరోధం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీ’’తి. అయం చతున్నం అరూపసమాపత్తీనం ఏకేకతో వుట్ఠాయ సఙ్ఖారే సమ్మసిత్వా కాయసక్ఖిభావం పత్తానం చతున్నం, నిరోధా వుట్ఠాయ అగ్గమగ్గప్పత్తఅనాగామినో చ వసేన ఉభతోభాగవిముత్తో వియ పఞ్చవిధో నామ హోతి. తేన వుత్తం అభిధమ్మటీకాయం ‘‘కాయసక్ఖిమ్హిపి ఏసేవ నయో’’తి.

దిట్ఠన్తం పత్తోతి దస్సనసఙ్ఖాతస్స సోతాపత్తిమగ్గఞాణస్స అనన్తరం పత్తోతి వుత్తం హోతి. ‘‘దిట్ఠత్తా పత్తో’’తిపి పాఠో. ఏతేన చతుసచ్చదస్సనసఙ్ఖాతాయ దిట్ఠియా నిరోధస్స పత్తతం దీపేతి. తేనాహ ‘‘దుక్ఖా సఙ్ఖారా, సుఖో నిరోధోతి ఞాతం హోతీ’’తి. తత్థ పఞ్ఞాయాతి మగ్గపఞ్ఞాయ. పఠమఫలట్ఠతో యావ అగ్గమగ్గట్ఠా, తావ దిట్ఠిప్పత్తో. తేనాహ ‘‘సోపి కాయసక్ఖి వియ ఛబ్బిధో హోతీ’’తి. యథా పన పఞ్ఞావిముత్తో పఞ్చవిధో వుత్తో, ఏవం అయమ్పి సుక్ఖవిపస్సకో, చతూహి రూపజ్ఝానేహి వుట్ఠాయ దిట్ఠిప్పత్తభావప్పత్తా చత్తారో చాతి పఞ్చవిధో హోతీతి వేదితబ్బో. సద్ధావిముత్తేపి ఏసేవ నయో. ఇదం దుక్ఖన్తి ఏత్తకం దుక్ఖం, న ఇతో ఉద్ధం దుక్ఖన్తి. యథాభూతం పజానాతీతి ఠపేత్వా తణ్హం ఉపాదానక్ఖన్ధపఞ్చకం దుక్ఖసచ్చన్తి యాథావతో పజానాతి. యస్మా పన తణ్హా దుక్ఖం జనేతి నిబ్బత్తేతి, తతో తం దుక్ఖం సముదేతి, తస్మా నం ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి యథాభూతం పజానాతి యస్మా పన ఇదం దుక్ఖం సముదయో చ నిబ్బానం పత్వా నిరుజ్ఝతి అప్పవత్తిం గచ్ఛతి, తస్మా ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి యథాభూతం పజానాతి. అరియో పన అట్ఠఙ్గికో మగ్గో తం దుక్ఖనిరోధం గచ్ఛతి, తేన ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినిపటిపదా’’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏత్తావతా నానక్ఖణే సచ్చవవత్థానం దస్సితం. ఇదాని తం ఏకక్ఖణే దస్సేతుం ‘‘తథాగతప్పవేదితా’’తిఆది వుత్తం, తస్సత్థో ఆగమిస్సతి.

సద్ధాయ విముత్తోతి ఏతేన సబ్బథా అవిముత్తస్సపి సద్ధామత్తేన విముత్తభావో దీపితో హోతి. సద్ధావిముత్తోతి వా సద్ధాయ అధిముత్తోతి అత్థో. వుత్తనయేనేవాతి ‘‘సోతాపత్తిఫల’’న్తిఆదినా వుత్తనయేన. సద్దహన్తస్సాతి ‘‘ఏకంసతో అయం పటిపదా కిలేసక్ఖయం ఆవహతి సమ్మాసమ్బుద్ధేన భాసితత్తా’’తి ఏవం సద్దహన్తస్స. యస్మా పనస్స అనిచ్చానుపస్సనాదీహి నిచ్చసఞ్ఞాపహానవసేన భావనాయ పుబ్బేనాపరం విసేసం పస్సతో తత్థ తత్థ పచ్చక్ఖతాపి అత్థి, తస్మా వుత్తం ‘‘సద్దహన్తస్స వియా’’తి. సేసపదద్వయం తస్సేవ వేవచనం. ఏత్థ చ పుబ్బభాగమగ్గభావనాతి వచనేన ఆగమనీయపటిపదానానత్తేన సద్ధావిముత్తదిట్ఠిప్పత్తానం పఞ్ఞానానత్తం హోతీతి దస్సితం. అభిధమ్మట్ఠకథాయమ్పి (పు. ప. అట్ఠ. ౨౮) ‘‘నేసం కిలేసప్పహానే నానత్తం నత్థి, పఞ్ఞాయ నానత్తం అత్థియేవా’’తి వత్వా – ‘‘ఆగమనీయనానత్తేనేవ సద్ధావిముత్తో దిట్ఠిప్పత్తం న పాపుణాతీతి సన్నిట్ఠానం కత’’న్తి వుత్తం.

పఞ్ఞాసఙ్ఖాతం ధమ్మం అధిమత్తతాయ పుబ్బఙ్గమం హుత్వా పవత్తం అనుస్సరతీతి ధమ్మానుసారీ. తేనాహ ‘‘ధమ్మో’’తిఆది. సద్ధం అనుస్సరతి సద్ధాపుబ్బఙ్గమం మగ్గం భావేతీతి ఇమమత్థం ‘‘ఏసేవ నయో’’తి అతిదిసతి. పఞ్ఞం వాహేతీతి పఞ్ఞావాహీ, పఞ్ఞం సాతిసయం పవత్తేతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘పఞ్ఞాపుబ్బఙ్గమం అరియమగ్గం భావేతీ’’తి. సద్ధావాహిన్తి ఏత్థ వుత్తనయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఉభతోభాగవిముత్తాదికథాతి ఉభతోభాగవిముత్తాదీసు ఆగమనతో పట్ఠాయ వత్తబ్బకథా. ఏతేసన్తి యథావుత్తానం ఉభతోభాగవిముత్తాదీనం. ఇధాతి ఇమస్మిం కీటాగిరిసుత్తే. నను చ అట్ఠసమాపత్తిలాభివసేన ఉభతోభాగవిముత్తో కాయసక్ఖీఆదయో చ అభిధమ్మే ఆగతా, కథమిధ అరూపజ్ఝానలాభీవసేనేవ ఉద్ధటాతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘యస్మా’’తిఆది.

ఫుసిత్వా పత్వా. పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తీతి న ఆసవా పఞ్ఞాయ పస్సీయన్తి, దస్సనకారణా పఞ్ఞాయ పరిక్ఖీణా ‘‘దిస్వా పఞ్ఞాయ పరిక్ఖీణా’’తి వుత్తా. దస్సనాయత్తపరిక్ఖయత్తా ఏవ హి దస్సనం ఆసవానం ఖయస్స పురిమకిరియా హోతీతి. తథాగతేన పవేదితాతి బోధిమణ్డే నిసీదిత్వా తథాగతేన పటివిద్ధా విదితా పచ్ఛా పరేసం పాకటీకతా. ‘‘చతుసచ్చధమ్మా’’తి వత్వా తదన్తోగధత్తా సీలాదీనం ‘‘ఇమస్మిం ఠానే సీలం కథిత’’న్తిఆది వుత్తం. అత్థేనాతి అవిప్పటిసారాదిపయోజనేన తస్మిం తస్మిం పీతిఆదికేన అత్థేన. కారణేనాతి సప్పురిసూపనిస్సయాదినా కారణేన తస్మిం తస్మిం సమాధిఆదిపదట్ఠానతాయ సీలాది కారణే. చిణ్ణచరితత్తాతి సద్ధాచిణ్ణభావేన సమ్బోధావహభావే. తత్థ తత్థ విచరితా విసేసేన చరితా, తేసు తేన పఞ్ఞా సుట్ఠు చరాపితాతి అత్థో. పతిట్ఠితా హోతి మగ్గేన ఆగతత్తా. మత్తాయ పరిత్తప్పమాణేన. ఓలోకనం ఖమన్తి, పఞ్ఞాయ గహేతబ్బతం ఉపేన్తి.

తయోతి కాయసక్ఖిదిట్ఠిప్పత్తసద్ధావిముత్తా. యథాఠితోవ పాళిఅత్థో, న తత్థ కిఞ్చి నిద్ధారేత్వా వత్తబ్బం అత్థీతి సుత్తన్తపరియాయేన అవుత్తం వదతి. తస్స మగ్గస్సాతి సోతాపత్తిమగ్గస్స యం కాతబ్బం, తస్స అధిగతత్తా. ఉపరి పన తిణ్ణం మగ్గానం అత్థాయ సేవమానా అనులోమసేనాసనం, భజమానా కల్యాణమిత్తే, సమన్నానయమానా ఇన్ద్రియాని అనుపుబ్బేన భావనామగ్గప్పటిపాటియా అరహత్తం పాపుణిస్సన్తి మగ్గస్స అనేకచిత్తక్ఖణికతాయాతి అయమేత్థ సుత్తపదేసే పాళియా అత్థో.

ఇమమేవ పాళిం గహేత్వాతి ‘‘కతమో చ పుగ్గలో సద్ధానుసారీ’’తి మగ్గట్ఠే పుగ్గలే వత్వా ‘‘ఇమస్స ఖో అహం, భిక్ఖవే’’తిఆదినా తేసం వసేన అనులోమసేనాసనసేవనాదీనం వుత్తత్తా ఇమమేవ యథావుత్తం పాళిపదేసం గహేత్వా ‘‘లోకుత్తరధమ్మో బహుచిత్తక్ఖణికో’’తి వదతి. సో వత్తబ్బోతి సో వితణ్డవాదీ ఏవం వత్తబ్బో. యది మగ్గట్ఠపుగ్గలే వత్వా అనులోమికసేనాసనసేవనాది పాళియం వుత్తన్తి మగ్గసమఙ్గినో ఏవ హుత్వా తే తథా పటిపజ్జన్తి, ఏవం సన్తే సేనాసనపటిసంయుత్తరూపాదివిపస్సనగ్గహణస్మిం తవ మతేన మగ్గసమఙ్గినో ఏవ ఆపజ్జేయ్యుం, న చేతం ఏవం హోతి, తస్మా సుత్తం మే లద్ధన్తి యం కిఞ్చి మా కథేహీతి వారేతబ్బో. తేనాహ ‘‘యది అఞ్ఞేన చిత్తేనా’’తిఆది. తత్థ ఏవం సన్తేతి నానాచిత్తేనేవ సేనాసనపటిసేవనాదికే సతి. తత్థ పాళియం యది లోకుత్తరధమ్మసమఙ్గినో ఏవ పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గికాలేపి లోకుత్తరసమఙ్గితం సచే సమ్పటిచ్ఛసి, సత్థారా సద్ధిం పటివిరుజ్ఝసి సుత్తవిరోధదీపనతో. తేనాహ ‘‘సత్థారా హీ’’తిఆది. ధమ్మవిచారణా నామ తుయ్హం అవిసయో, తస్మా యాగుం పివాహీతి ఉయ్యోజేతబ్బో.

౧౮౩. ఆదికేనేవాతి పఠమేనేవ. అనుపుబ్బసిక్ఖాతి అనుపుబ్బేనేవ పవత్తసిక్ఖాయ. తేనాహ ‘‘కరణత్థే పచ్చత్తవచన’’న్తి. సద్ధా జాతా ఏతస్సాతి సద్ధాజాతో, అగ్యాహితాతిపక్ఖేపేన జాత-సద్దస్స పచ్ఛావచనం. ఏవమేతన్తి అధిముచ్చనం ఓకప్పనియసద్ధా. సన్తికే నిసీదతి ఉపట్ఠానవసేన. సాధుకం కత్వా ధారేతీతి యథాసుతం ధమ్మం వాచుగ్గతకరణవసేన తం పగుణం కత్వా సారవసేన ధారేతి. ఛన్దో జాయతీతి ధమ్మేసు నిజ్ఝానక్ఖమేసు ఇమే ధమ్మే భావనాపఞ్ఞాయ పచ్చక్ఖతో ఉస్సామీతి కత్తుకమ్యతాకుసలచ్ఛన్దో జాయతి. ఉస్సహతీతి ఛన్దో ఉప్పాదమత్తే అట్ఠత్వా తతో భావనారమ్భవసేన ఉస్సహతి. తులయతితి సమ్మసనవసేన సఙ్ఖారే. తీరణవిపస్సనాయ తులయన్తోతి తీరణపరిఞ్ఞాయ జానిత్వా ఉపరి పహానపరిఞ్ఞాయ వసేన పరితులయన్తో పటిజానన్తో. మగ్గపధానం పదహతీతి మగ్గలక్ఖణం పధానికం మగ్గం పదహతి. పేసితచిత్తోతి నిబ్బానం పతి పేసితచిత్తో. నామకాయేనాతి మగ్గప్పటిపాటియా తంతంమగ్గసమ్పయుత్తనామకాయేన. న పన కిఞ్చి ఆహాతి దూరతాయ సమానం న కిఞ్చి వచనం భగవా ఆహ తే దళ్హతరం నిగ్గణ్హితుం.

౧౮౪. పణేన వోహారేన బ్యాకరణం పణవియా, పణవియా అభావేన ఓపణవియా, న ఉపేతీతి న యుజ్జతి. తన్తి ఇదం ఇధ అధిప్పేతం పణో పణవియం దస్సేతుం. తయిదం సబ్బం భగవా ‘‘మయం ఖో, ఆవుసో, సాయఞ్చేవ భుఞ్జామా’’తి అస్సజిపునబ్బసుకేహి వుత్తం సిక్ఖాయ అవత్తనభావదీపనవచనం సన్ధాయ వదతి.

ఉక్ఖిపిత్వాతి సీసేన గహేత్వా వియ సమాదాయ. అనుధమ్మోతి అనురూపో సభావో, సావకభావస్స అనుచ్ఛవికా పటిపత్తి. రోహనీయన్తి విరుళ్హిభావం. సినియ్హతి ఏత్థ, ఏతేన వాతి సినేహో, కారణం. తం ఏత్థ అత్థీతి సినేహవన్తం, పాదకన్తి అత్థో. తచో ఏకం అఙ్గన్తి తచో వీరపక్ఖభావే ఏకమఙ్గం. పధానం అనుయుఞ్జన్తస్స హి తచే పలుజ్జమానేపి తంనిమిత్తం అవోసానం అనాపజ్జనకస్సేవ వీరియస్స ఏకం అఙ్గం ఏకం కారణం. ఏవం సేసేసు వత్తబ్బం. తేనాహ – ‘‘అరహత్తం అప్పత్వా న వుట్ఠహిస్సామీతి ఏవం పటిపజ్జతీ’’తి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కీటాగిరిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.

నిట్ఠితా చ భిక్ఖువగ్గవణ్ణనా.