౯. బహువేదనియసుత్తవణ్ణనా

౮౮. పఞ్చకఙ్గోతి వడ్ఢకీకిచ్చసాధనే వాసిఆదిపఞ్చకం అఙ్గం సంధనం ఏతస్మిన్తి పఞ్చకఙ్గో. థమ్భాదివత్థూనం థపనట్ఠేన థపతి. పణ్డితఉదాయిత్థేరో, న కాళుదాయీ థేరో.

౮౯. పరియాయతి అత్తనో ఫలం వత్తేతీతి పరియాయో, కారణం. వేదనాసన్నిస్సితో చ కాయికచేతసికభావో కారణం. తేనాహ – ‘‘కాయికచేతసికవసేన ద్వే వేదితబ్బా’’తి. తత్థ పసాదకాయసన్నిస్సితా కాయికా, చేతోసన్నిస్సితా చేతసికా. సుఖాదివసేన తిస్సోతి ఏత్థ సుఖనదుక్ఖనుపేక్ఖనాని సుఖాదివేదనాయ కారణం. తాని హి పవత్తినిమిత్తాని కత్వా తత్థ సుఖాదిసద్దప్పవత్తి, ఇమినా నయేన సేసేసుపి యథారహం కారణం నిద్ధారేత్వా వత్తబ్బం. ఉపవిచారవసేనాతి ఆరమ్మణం ఉపేచ్చ సవిసేసపవత్తివసేన. యస్మిఞ్హి ఆరమ్మణే సోమనస్సవేదనా పవత్తతి, ఆరమ్మణతాయ తం ఉపగన్త్వా ఇతరవేదనాహి విసిట్ఠతాయ సవిసేసం తత్థ పవత్తి. తేనాహ ‘‘సోమనస్సట్ఠానియం రూపం ఉపవిచరతీ’’తి. ఏస నయో సేసవేదనాసు గేహస్సితానీతి గేహనిస్సితాని.

౯౦. పరియాయేనాతి ‘‘ఇదమేత్థ దుక్ఖస్మిన్తి వదామీ’’తి వుత్తట్ఠానం సన్ధాయ వదతి. తం దస్సేన్తోతి కామఞ్చేత్థ సుత్తే – ‘‘ద్వేపానన్ద, వేదనా వుత్తా’’తి ద్వే ఆదిం కత్వా వేదనా దస్సితా, ఏకాపి పన దస్సితా ఏవాతి దస్సేన్తో. ఉపత్థమ్భేతున్తి ఏకాపి వేదనా వుత్తా మయా పరియాయేన, ఏవం సతి ద్వేపి వత్తబ్బాతి ఏవం తస్స వాదం ఉపత్థమ్భేతుం. కథం పన ఏకా వేదనా వుత్తాతి? యం కిఞ్చి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, ఇదమేత్థ దుక్ఖస్మిన్తి వదామీతి. యం పనేత్థ వత్తబ్బం, తం ఇతివుత్తకవణ్ణనాయం (ఇతివు. అట్ఠ. ౫౨ ఆదయో) పరమత్థదీపనియం వుత్తనయేన వేదితబ్బం.

కథం పనేత్థ రూపావచరచతుత్థే అరూపేసు సఞ్ఞావేదయితనిరోధే సుఖం ఉద్ధతన్తి ఆహ ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆది. సన్తట్ఠేనాతి పటిపక్ఖధమ్మానం వూపసన్తభావేన. పణీతట్ఠేనాతి భావనావిసేసవిసిట్ఠేన అతప్పకభావేనేవ సేట్ఠభావేన చ, పచ్చయవిసేసేన పధానభావం నీతన్తిపి పణీతం. వేదయితసుఖం నామ వేదనాభూతం సుఖన్తి కత్వా. అవేదయితసుఖం నామ యావతా నిద్దుక్ఖతా, తావతా సుఖన్తి వుచ్చతీతి.అథ వా నిరోధో సుట్ఠు ఖాదతి ఖనతి కాయికచేతసికాబాధన్తి వత్తబ్బతం అరహతి సత్తాహమ్పి తత్థ దుక్ఖస్స నిరుజ్ఝనతో. తేనాహ ‘‘నిద్దుక్ఖభావసఙ్ఖాతేన సుఖట్ఠేనా’’తి.

౯౧. యస్మిం యస్మిం భవే, చిత్తుప్పాదే, అవత్థాయ వా నిద్దుక్ఖభావో, దుక్ఖస్స పటిపక్ఖతా అనుపలబ్భనేన దుక్ఖవివిత్తం, తం సుఖస్మింయేవ పఞ్ఞపేతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

బహువేదనీయసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.