౮. అభయరాజకుమారసుత్తవణ్ణనా

౮౩. జాతియా అసమానో నిహీనాచరియో పరదత్తూపజీవికాయ మాతుయా కుచ్ఛియం జాతో పాదసికపుత్తో. నిన్దావసేన వదతి ఏతేనాతి వాదో అగుణోతి ఆహ – ‘‘వాదం ఆరోపేహీతి దోసం ఆరోపేహీ’’తి. నిబ్బత్తవసేన నిరయం అరహతి, నిరయసంవత్తనియేన వా కమ్మేన నిరయే నియుత్తో నేరయికో. ఆపాయికోతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అవీచిమ్హి ఉప్పజ్జిత్వా తత్థ ఆయుకప్పసఞ్ఞితం అన్తరకప్పం తిట్ఠతీతి కప్పట్ఠో. నిరయూపపత్తిపరిహరణవసేన తికిచ్ఛితుం సక్కుణేయ్యోతి తేకిచ్ఛో, న తేకిచ్ఛో అతేకిచ్ఛో. ద్వే అన్తే మోచేత్వాతి ఫరుసం వా అప్పియం వా కప్పేయ్యాతి ద్వే కోట్ఠాసే ముఞ్చిత్వా తే అనామసిత్వా పుచ్ఛితం అత్థం తతో బహి కరోన్తో ఉగ్గిలతి నామ. తం పన ఏవం కాతుం న సక్కోతీతి ఆహ – ‘‘ఉగ్గిలితుం బహి నీహరితుం న సక్ఖితీ’’తి. ఏవమేవాయం పుచ్ఛా న గహేతబ్బా, అయమేత్థ దోసోతి తం అపుచ్ఛం కరోన్తో అపనయన్తో ఓగిలతి నామ, తథా పన అసక్కోన్తో పతిట్ఠాపేన్తో న ఓగిలతి నామ, భగవా పన తమత్థం ఓకాసమ్పి అకరోన్తో ఉభయథాపి అసక్ఖీతి వేదితబ్బో. కథం? భగవా హి ‘‘న ఖ్వేత్థ రాజకుమార ఏకంసేనా’’తి వదన్తో నిగణ్ఠస్స అధిప్పాయం విపరివత్తేతి, ఉభో అన్తే మోచేత్వా పఞ్హం విస్సజ్జేసి, ఏవం తావ ఉగ్గిలితుం అసక్ఖి. ‘‘న తత్ర రాజకుమార ఏకంసేనా’’తి వదన్తో ఏవ చ ‘‘నాయం పుచ్ఛా ఏవం అవిభాగేన పుచ్ఛితబ్బా, విభజిత్వా పన పుచ్ఛితబ్బా’’తి పుచ్ఛాయ దోసం దీపేన్తో తం హారేన్తో ఓగిలితుమ్పి సక్ఖతీతి.

ఉట్ఠాతుం న సక్ఖిస్సతి చిత్తస్స అఞ్ఞథా పవత్తియా. అభయో ద్వే మగ్గే కతపరిచయో ఛేకో నిపుణో వాదసీలో చ హుత్వా విచరతి. తేనాహ – ‘‘సో వాదజ్ఝాసయతాయ తస్స వచనం సమ్పటిచ్ఛన్తో ‘ఏవం, భన్తే’తి ఆహా’’తి.

౮౫. ఏవరూపన్తి యా పరేసం అప్పియా అమనాపా దురుత్తవాచా, ఏవరూపా వాచా, న పన ఫరుసవాచా. ఫరుసవాచాయ హి సేతుఘాతో తథాగతానం. చేతనాఫరుసతాయ హి ఫరుసవాచా ఇచ్ఛితా, న పరేసం అప్పియతామత్తేన. నట్ఠా నిగణ్ఠా ఓగిలికాదిసమ్మతస్స పఞ్హస్స ఏకవచనేన విద్ధంసితత్తా.

౮౬. దారకస్స అఙ్కే నిసీదనస్స కారణం దస్సేతుం ‘‘లేసవాదినో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ లేసవాదినోతి ఛలవాదినో, వాదమగ్గే వా అపరిపుణ్ణతాయ లేసమత్తేనేవ వాదసీలా. ఓసటసఙ్గామోతి అనేకవారం పరవాదమద్దనవసేన ఓతిణ్ణవాదసఙ్గామో. విజ్ఝిత్వాతి నఖేన విజ్ఝిత్వా. ఇమమేవాతి య్వాయం దారకో అత్తనో వాదభఙ్గపరిహరణత్థం ఇమినా అఙ్కే నిసీదాపితో, ఇమమేవ అస్స దారకం ఉపమం నిస్సయం కత్వా వాదం భిన్దిస్సామి. ‘‘అస్స వాదం అప్పటితతాయ ఉపమాయ భఞ్జిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా.

అపనేయ్యం అస్స అహన్తి అస్స దారకస్స ముఖతో అహం తం అపనేయ్యం. అభూతత్థోవ అభూతం ఉత్తరపదలోపేనాతి ఆహ ‘‘అభూతన్తి అభూతత్థ’’న్తి. అతచ్ఛన్తి తస్సేవ వేవచనన్తి ఆహ ‘‘అతచ్ఛన్తి న తచ్ఛ’’న్తి. అభూతన్తి వా అసన్తం అవిజ్జమానం. అతచ్ఛన్తి అతథాకారం. అనత్థసంహితన్తి దిట్ఠధమ్మికేన, సమ్పరాయికేన వా అనత్థేన సంహితం, అనత్థే వా సంహితం, న అత్థోతి వా అనత్థో, అత్థస్స పటిపక్ఖో సభావో, తేన సంహితన్తి అనత్థసంహితం, పిసుణవాచం సమ్ఫప్పలాపఞ్చాతి అత్థో. ఏవమేత్థ చతుబ్బిధస్సపి వచీదుచ్చరితస్స గహితతా దట్ఠబ్బా.

దుప్పయుత్తోతి దుప్పటిపన్నో. న తం తథాగతో భాసతి అభూతతాదిదోసదుట్ఠత్తా. తమ్పి తథాగతో న భాసతి భూతత్థేపి అనత్థసంహితతాదిదోసదుట్ఠత్తా.

ఠానం కారణం ఏతిస్సా అత్థీతి ఠానియా క-కారస్స య-కారం కత్వా, న ఠానియాతి అట్ఠానియా, నిక్కారణా అయుత్తియుత్తా, సా ఏవ కథాతి అట్ఠానియకథా. అత్తపచ్చక్ఖకథం కథేమాతి అత్తనా ఏవ పచ్చక్ఖం కత్వా పవత్తియమానం ఛలకథం కథేమ.

గామికమహల్లకో ‘‘ఇమే మం వఞ్చేతుకామా, అహమేవ దాని ఇమే వఞ్చేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ‘‘ఏవం భవిస్సతీ’’తిఆదిమాహ. ‘‘న మయం దాసా’’తిపి వత్తుం నాసక్ఖింసు పుబ్బే తథాకతికాయ కతత్తా.

తతియం తతియమేవాతి ద్వీసుపి పక్ఖేసు తతియం తతియమేవ వాచం. భాసితబ్బకాలం అనతిక్కమిత్వాతి యస్స యదా యథా భాసితబ్బం, తస్స తదా తథేవ చ భాసనతో భాసితబ్బం కారణం భాసితబ్బకాలఞ్చ అనతిక్కమిత్వావ భాసతి.

౮౭. ఠానుప్పత్తికఞాణేనాతి ఠానే ఏవ ఉప్పజ్జనకఞాణేన. తస్మిం తస్మిం కారణే తస్స తం తం అవత్థాయ ఉప్పజ్జనకఞాణేన, ధమ్మానం యథాసభావతో అవబుజ్ఝనసభావోతి ధమ్మసభావో. ధమ్మే సభావధమ్మే అనవసేసే వా యాథావతో ఉపధారేతీతి ధమ్మధాతు, సబ్బఞ్ఞుతా. తేనాహ ‘‘సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్సేతం అధివచన’’న్తి. సుప్పటివిద్ధన్తి సబ్బం ఞేయ్యధమ్మం సుట్ఠు పటివిజ్ఝనవసేన, సుట్ఠు పటివిద్ధన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘హత్థగతం భగవతో’’తి. నేయ్యపుగ్గలవసేన పరినిట్ఠితాతి కథాపరివిభాగేన అయమేవ దేసనా చత్తారి అరియసచ్చాని దస్సేన్తో అరహత్తం పచ్చక్ఖాసీతి.

అభయరాజకుమారసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.