౬. మహాసచ్చకసుత్తవణ్ణనా

౩౬౪. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతీతి ఇమినా తదా భగవతో వేసాలియం నివాసపరిచ్ఛిన్నో పుబ్బణ్హాదిభేదో సబ్బో సమయో సాధారణతో గహితో, తథా తేన ఖో పన సమయేనాతి చ ఇమినా. పుబ్బణ్హసమయన్తి పన ఇమినా తబ్బిసేసో, యో భిక్ఖాచారత్థాయ పచ్చవేక్ఖణకాలో. అట్ఠకథాయం పన ‘‘తీహి పదేహి ఏకోవ సమయో వుత్తో’’తి వుత్తం విసేసస్స సామఞ్ఞన్తోగధత్తా. ముఖధోవనస్స పుబ్బకాలకిరియాభావసామఞ్ఞతో వుత్తం ‘‘ముఖం ధోవిత్వా’’తి. ముఖం ధోవిత్వా ఏవ హి వాసధురో చే, వేలం సల్లక్ఖేత్వా యథాచిణ్ణం భావనానుయోగం, గన్థధురో చే, గన్థపరిచయే కతిపయే నిసజ్జవారే అనుయుఞ్జిత్వా పత్తచీవరం ఆదాయ వితక్కమాళం ఉపగచ్ఛతి.

కారణం యుత్తం, అనుచ్ఛవికన్తి అత్థో. పుబ్బే యథాచిన్తితం పఞ్హం అపుచ్ఛిత్వా అఞ్ఞం పుచ్ఛన్తో మగ్గం ఠపేత్వా ఉమ్మగ్గతో పరివత్తేన్తో వియ హోతీతి ఆహ ‘‘పస్సేన తావ పరిహరన్తో’’తి.

౩౬౫. ఊరుక్ఖమ్భోపి నామ భవిస్సతీతి ఏత్థ నామ-సద్దో విమ్హయత్థోతి కత్వా వుత్తం ‘‘విమ్హయత్థవసేనా’’తిఆది. ‘‘అన్ధో నామ పబ్బతం అభిరుహిస్సతీ’’తిఆదీసు వియ విమ్హయవాచీసద్దయోగేన హి ‘‘భవిస్సతీ’’తి అనాగతవచనం. కాయన్వయన్తి కాయానుగతం. ‘‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’’తిఆదినా (దీ. ని. ౨.౩౭౯; మ. ని. ౧.౧౧౨; మ. ని. ౩.౧౫౪) కాయస్స అసుభానిచ్చాదితాయ అనుపస్సనా కాయభావనాతి ఆహ ‘‘కాయభావనాతి పన విపస్సనా వుచ్చతీ’’తి. అనాగతరూపన్తి అభీతే అత్థే అనాగతసద్దారోపనం అనాగతప్పయోగో న సమేతి. అత్థోపీతి ‘‘ఊరుక్ఖమ్భోపి నామ భవిస్సతీ’’తి వుత్తఅత్థోపి న సమేతి. అయన్తి అత్తకిలమథానుయోగో. తేసన్తి నిగణ్ఠానం.

౩౬౬. అత్తనో అధిప్పేతకాయభావనం విత్థారేన్తో విత్థారతో దస్సేన్తో యే తం అనుయుత్తా, తే నామగోత్తతో విభావేన్తో ‘‘నన్దో వచ్ఛో’’తిఆదిమాహ. కిలిట్ఠతపానన్తి కాయస్స కిలేసనతపానం పుగ్గలానం. జాతమేదన్తి మేదభావాపత్తివసేన ఉప్పన్నమేదం. పురిమం పహాయాతి కాలపరిచ్ఛేదేన అనాహారఅప్పాహారతాదివసేన కాయస్స అపచిననం ఖేదనం పరిచ్చజిత్వా. కాయభావనా పన న పఞ్ఞాయతీతి నియమం పరమత్థతో కాయభావనాపి తవ ఞాణేన న ఞాయతి, సేసతోపి న దిస్సతి.

౩౬౭. ఇమస్మిం పన ఠానేతి ‘‘కాయభావనమ్పి ఖో త్వం, అగ్గివేస్సన, న అఞ్ఞాసి, కుతో పన త్వం చిత్తభావనం జానిస్ససీ’’తి ఇమస్మిం ఠానే. తథా ‘‘యో త్వం ఏవం ఓళారికం దుబ్బలం కాయభావనం న జానాసి, సో త్వం కుతో సన్తసుఖుమం చిత్తభావనం జానిస్ససీ’’తి ఏతస్మిం అత్థవణ్ణనాఠానే. అబుద్ధవచనం నామేతం పదన్తి కాయభావనాసఞ్ఞితవిపస్సనాతో చిత్తభావనా సన్తా, విపస్సనా పన పాదకజ్ఝానతో ఓళారికా చేవ దుబ్బలా చాతి అయఞ్చ ఏతస్స పదస్స అత్థో. ‘‘అబుద్ధవచనం నామేతం వచనం సియా’’తి వత్వా థేరో పక్కమితుం ఆరభతి. అథ నం మహాసీవత్థేరో ‘‘విపస్సనా నామేసా న ఆదితో సుబ్రూహితా బలవతీ తిక్ఖా విసదా హోతి, తస్మా తరుణవసేనాయమత్థో వేదితబ్బో’’తి దస్సేన్తో ‘‘దిస్సతి, భిక్ఖవే’’తి సుత్తపదం (సం. ని. ౨.౬౨) ఆహరి. తత్థ ఆదానన్తి పటిసన్ధి. నిక్ఖేపనన్తి చుతి. ఓళారికన్తి అరూపధమ్మేహి దుట్ఠుల్లభావత్తా ఓళారికం. కాయన్తి చతుసన్తతిరూపసమూహభూతం కాయం. ఓళారికన్తి భావనపుంసకనిద్దేసో, ఓళారికాకారేనాతి అత్థో. తేనేవ వుత్తం ‘‘ఆదానమ్పి నిక్ఖేపనమ్పీ’’తి.

౩౬౮. సుఖసారాగేన సమన్నాగతోతి సుఖవేదనాయ బలవతరరాగేన సమఙ్గీభూతో. పట్ఠానే పటిసిద్ధా అవచనేనేవ. తస్మాతి సుఖే ఠితే ఏవ దుక్ఖస్సానుప్పజ్జనతో. ఏవం వుత్తన్తి ‘‘సుఖాయ వేదనాయ నిరోధా ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా’’తి ఏవం వుత్తం, న అనన్తరావ ఉప్పజ్జనతో. ఖేపేత్వాతి కుసలాని ఖేపేత్వా. గణ్హిత్వా అత్తనో ఏవ ఓకాసం గహేత్వా. ఉభతోపక్ఖం హుత్వాతి ‘‘కదాచి సుఖవేదనా, కదాచి దుక్ఖవేదనా’’తి పక్ఖద్వయవసేనపి వేదనా చిత్తస్స పరియాదాయ హోతి యథాక్కమం అభావితకాయస్స అభావితచిత్తస్స.

౩౬౯. విపస్సనా చ సుఖస్స పచ్చనీకాతి సుక్ఖవిపస్సకస్సఆదికమ్మికస్స మహాభూతపరిగ్గహాదికాలే బహి చిత్తచారం నిసేధేత్వా కమ్మట్ఠానే ఏవ సతిం సంహరన్తస్స అలద్ధస్సాదం కాయసుఖం న విన్దతి, సమ్బాధే వజే సన్నిరుద్ధో గోగణో వియ విహఞ్ఞతి విప్ఫన్దతి, అచ్చాసన్నహేతుకఞ్చ సరీరే దుక్ఖం ఉప్పజ్జతేవ. తేన వుత్తం ‘‘దుక్ఖస్స ఆసన్నా’’తి. తేనాహ ‘‘విపస్సనం పట్ఠపేత్వా’’తిఆది. అద్ధానే గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తేతి మహాభూతపరిగ్గహాదివసేన కాలే గచ్ఛన్తే. తత్థ తత్థాతి తస్మిం తస్మిం సరీరపదేసే. దుక్ఖం దూరాపగతం హోతి సమాపత్తిబలేన విక్ఖమ్భితత్తా అప్పనాభావతో. అనప్పకం విపులం. సుఖన్తి ఝానసుఖం. ఓక్కమతీతి ఝానసముట్ఠానపణీతరూపవసేన రూపకాయం అనుపవిసతి, నామకాయోక్కమనే వత్తబ్బమేవ నత్థి. కాయపస్సద్ధికమ్మికస్సపి సమ్మసనభావనా పట్ఠపేత్వా నిసిన్నస్స కస్సచి ఆదితోవ కాయకిలమథచిత్తుపఘాతాపి సమ్భవన్తి, సమాధిస్స పన అపచ్చనీకత్తా సినిద్ధభావతో చ న సుక్ఖవిపస్సనా వియ సుఖస్స విపచ్చనీకో, అనుక్కమేన చ దుక్ఖం విక్ఖమ్భేతీతి ఆహ ‘‘యథా సమాధీ’’తి. యథా సమాధి, విపస్సనాయ పనేతం నత్థీతి ఆహ ‘‘న చ తథా విపస్సనా’’తి. తేన వుత్తన్తి యస్మా విపస్సనా సుఖస్స పచ్చనీకా, సా చ కాయభావనా, తేన వుత్తం ‘‘ఉప్పన్నాపి సుఖా వేదనా చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, భావితత్తా కాయస్సా’’తి. తథా యస్మా సమాధి దుక్ఖస్స పచ్చనీకో, సో చ చిత్తభావనా, తేన వుత్తం ‘‘ఉప్పన్నాపి దుక్ఖా వేదనా చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, భావితత్తా చిత్తస్సా’’తి యోజనా.

౩౭౦. గుణే ఘట్టేత్వాతి అపదేసేన వినా సమీపమేవ నేత్వా. తం వత మమ చిత్తం ఉప్పన్నా సుఖా వేదనా పరియాదాయ ఠస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతీతి యోజనా.

౩౭౧. కిం న భవిస్సతి, సుఖాపి దుక్ఖాపి వేదనా యథాపచ్చయం ఉప్పజ్జతేవాతి అత్థో. తమత్థన్తి సుఖదుక్ఖవేదనానం ఉప్పత్తియా అత్తనో చిత్తస్స అనభిభవనీయతాసఙ్ఖాతం అత్థం. తత్థ తావ పాసరాసిసుత్తే బోధిపల్లఙ్కే నిసజ్జా ‘‘తత్థేవ నిసీది’’న్తి వుత్తా. ఇధ మహాసచ్చకసుత్తే దుక్కరకారికాయ దుక్కరచరణే నిసజ్జా ‘‘తత్థేవ నిసీది’’న్తి వుత్తా.

౩౭౪. ఛన్దకరణవసేనాతి తణ్హాయనవసేనాతి అత్థో. సినేహకరణవసేనాతి సినేహనవసేన. ముచ్ఛాకరణవసేనాతి మోహనవసేన పమాదాపాదనేన. విపాసాకరణవసేనాతి పాతుకమ్యతావసేన. అనుదహనవసేనాతి రాగగ్గినా అనుదహనవసేన. లోకుత్తరమగ్గవేవచనమేవ వట్టనిస్సరణస్స అధిప్పేతత్తా.

అల్లగ్గహణేన కిలేసానం అసముచ్ఛిన్నభావం దస్సేతి, సస్నేహగ్గహణేన అవిక్ఖమ్భితభావం, ఉదకే పక్ఖిత్తభావగ్గహణేన సముదాచారావత్థం, ఉదుమ్బరకట్ఠగ్గహణేన అత్తభావస్స అసారకత్తం. ఇమినావ నయేనాతి ‘‘అల్లం ఉదుమ్బరకట్ఠ’’న్తిఆదినా వుత్తనయేన. సపుత్తభరియపబ్బజ్జాయాతి పుత్తభరియేహి సద్ధిం కతపరిబ్బాజకపబ్బజ్జావసేన వేదితబ్బా. కుటీచకబహూదకహంస-పరమహంసాదిభేదా బ్రాహ్మణపబ్బజ్జా.

౩౭౬. కుతోపి ఇమస్స ఆపోసినేహో నత్థీతి కోళాపం. తేనాహ ‘‘ఛిన్నసినేహం నిరాప’’న్తి. కోళన్తి వా సుక్ఖకలిఙ్గరం వుచ్చతి, కోళం కోళభావం ఆపన్నన్తి కోళాపం. పటిపన్నస్స ఉపక్కమమహత్తనిస్సితతా పకతియా కిలేసేహి అనభిభూతతాయ. అతిన్తతా పటిపక్ఖభావనాయ. తథా హి సుక్ఖకోళాపభావో, ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తభావో చ నిదస్సితో. ఓపక్కమికాహీతి కిలేసఅతినిగ్గణ్హనుపక్కమప్పభవాహి. వేదనాహీతి పటిపత్తివేదనాహి. దుక్ఖా పటిపదా హి ఇధాధిప్పేతా.

౩౭౭. కిం పన న సమత్థో, యతో ఏవం పరేహి చిన్తితుమ్పి అసక్కుణేయ్యం దుక్కరచరియం ఛబ్బస్సాని అకాసీతి అధిప్పాయో. కత్వాపి అకత్వాపి సమత్థోవ కారణస్స నిప్ఫన్నత్తా. ‘‘యథాపి సబ్బేసమ్పి ఖో బోధిసత్తానం చరిమభవే అన్తమసో సత్తాహమత్తమ్పి ధమ్మతావసేన దుక్కరచరియా హోతియేవ, ఏవం భగవా సమత్థో దుక్కరచరియం కాతుం, ఏవఞ్చ నం అకాసి, న పన తాయ బుద్ధో జాతో, అథ ఖో మజ్ఝిమాయ ఏవ పటిపత్తియా’’తి తస్సా బ్యతిరేకముఖేన సదేవకస్స లోకస్స బోధాయ అమగ్గభావదీపనత్థం, ఇమస్స పన భగవతో కమ్మవిపాకవసేన ఛబ్బస్సాని దుక్కరచరియా అహోసి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అవచాహం జోతిపాలో, కస్సపం సుగతం తదా;

కుతో ను బోధి ముణ్డస్స, బోధి పరమదుల్లభా.

తేన కమ్మవిపాకేన, అచరిం దుక్కరం బహుం;

ఛబ్బస్సానురువేలాయం, తతో బోధిమపాపుణిం.

నాహం ఏతేన మగ్గేన, పాపుణిం బోధిముత్తమం;

కుమగ్గేన గవేసిస్సం, పుబ్బకమ్మేన వారితో’’తి.

దుక్కరచరియాయ బోధాయ అమగ్గభావదస్సనత్థం దుక్కరచరియం అకాసీతి కేచి. అథ వా లోకనాథస్స అత్తనో పరక్కమసమ్పత్తిదస్సనత్థాయ దుక్కరచరియా. పణీతాధిముత్తియా హి పరముక్కంసగతభావతో అభినీహారానురూపం సమ్బోధియం తిబ్బఛన్దతాయ సిఖాప్పత్తియా తదత్థం ఈదిసమ్పి నామ దుక్కరచరియం అకాసీతి లోకే అత్తనో వీరియానుభావం విభావేతుం – ‘‘సో చ మే పచ్ఛా పీతిసోమనస్సావహో భవిస్సతీ’’తి లోకనాథో దుక్కరచరియం అకాసి. తేనాహ ‘‘సదేవకస్స లోకస్సా’’తిఆది. తత్థ వీరియనిమ్మథనగుణోతి వీరియస్స సంవడ్ఢనసమ్పాదనగుణో. యథావుత్తమత్థం ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘పాసాదే’’తిఆది వుత్తం. సఙ్గామే ద్వే తయో సమ్పహారేతి ద్విక్ఖత్తుం తిక్ఖత్తుం వా పరసేనాయ పహారపయోగే. పధానవీరియన్తి సమ్మప్పధానేహి ఆసేవనవీరియం, సబ్బం వా పుబ్బభాగవీరియం.

అభిదన్తన్తి అభిభవనదన్తం, ఉపరిదన్తన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఉపరిదన్త’’న్తి. సో హి ఇతరం ముసలం వియ ఉదుక్ఖలం విసేసతో కస్సచి ఖాదనకాలే అభిభుయ్య వత్తతి. కుసలచిత్తేనాతి బలవసమ్మాసఙ్కప్పయుత్తేన కుసలచిత్తేన. అకుసలచిత్తన్తి కామవితక్కాదిసహితం అకుసలచిత్తం. అకుసలచిత్తస్స పవత్తితుం అప్పదానం నిగ్గహో. తంతంపటిక్ఖేపవసేన వినోదనం అభినిప్పీళనం. వీరియతాపేన విక్ఖమ్భనం అభిసన్తాపనం. సదరథోతి సపరిళాహో. పధానేనాతి పదహనేన, కాయస్స కిలమథుప్పాదకేన వీరియేనాతి అత్థో. విద్ధస్సాతి తుదస్స. సతోతి సమానస్స.

౩౭౮. సీసవేఠనన్తి సీసం రజ్జుయా బన్ధిత్వా దణ్డకేన పరివత్తకవేఠనం. అరహన్తో నామ ఏవరూపా హోన్తీతి ఇమినా యథాయం, ఏవం విసఞ్ఞీభూతాపి హుత్వా విహరన్తీతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘మతకసదిసా’’తి, వేదనాప్పత్తా వియ హోన్తీతి అత్థో. సుపినప్పటిగ్గహణతో పట్ఠాయాతి పటిసన్ధిగ్గహణే సేతవారణసుపినం పస్సిత్వా బ్రాహ్మణేహి బ్యాకతకాలతో పట్ఠాయ.

౩౭౯. ధమ్మసరీరస్స అరోగభావేన సాధూతి మరిసనియోతి మారిసో, పియాయనవచనమేతం. తేనాహ ‘‘సమ్పియాయమానా’’తిఆది. అజజ్జితన్తి ఏవం అభుఞ్జితం భకారస్స జకారాదేసం కత్వా. తేనాహ ‘‘అభోజన’’న్తి. ఏవం మా కరిత్థాతి ‘‘లోమకూపేహి అజ్ఝోహారేస్సామ అనుప్పవేసేస్సామా’’తి యథా తుమ్హేహి వుత్తం, ఏవం మా కరిత్థ. కస్మా? యాపేస్సామహన్తి అహఞ్చ యావదత్థం ఆహారమత్తం భుఞ్జన్తో యథా యాపేస్సామి, ఏవం ఆహారం పటిసేవిస్సామి.

౩౮౦-౮౧. ఏతావ పరమన్తి ఏత్తకం పరమం, న ఇతో పరం ఓపక్కమికదుక్ఖవేదనావేదియనం అత్థీతి అత్థో. రఞ్ఞో గహేతబ్బనఙ్గలతో అఞ్ఞాని సన్ధాయ ‘‘ఏకేన ఊన’’న్తి వుత్తం. తం సువణ్ణపరిక్ఖతం, ఇతరాని రజతపరిక్ఖతాని. తేనాహ ‘‘అమచ్చా ఏకేనూనఅట్ఠసతరజతనఙ్గలానీ’’తి. ఆళారుదకసమాగమే లద్ధజ్ఝానాని వట్టపాదకాని, ఆనాపానసమాధి పన కాయగతాసతిపరియాపన్నత్తా సబ్బేసఞ్చ బోధిసత్తానం విపస్సనాపాదకత్తా ‘‘బోధాయ మగ్గో’’తి వుత్తో. బుజ్ఝనత్థాయాతి చతున్నం అరియసచ్చానం, సబ్బస్సేవ వా ఞేయ్యధమ్మస్స అభిసమ్బుజ్ఝనాయ. సతియా అనుస్సరణకవిఞ్ఞాణం సతానుసారివిఞ్ఞాణం. కస్సా పన సతియాతి తం దస్సేతుం ‘‘నయిద’’న్తిఆది వుత్తం.

౩౮౨. పచ్చుపట్ఠితాతి తంతంవత్తకరణవసేన పతిఉపట్ఠితా ఉపట్ఠాయకా. తేనాహ ‘‘పణ్ణసాలా’’తిఆది. పచ్చయబాహుల్లికోతి పచ్చయానం బాహుల్లాయ పటిపన్నో. ఆవత్తోతి పుబ్బే పచ్చయగేధప్పహానాయ పటిపన్నో, ఇదాని తతో పటినివత్తో. తేనాహ ‘‘రసగిద్ధో…పే… ఆవత్తో’’తి. ధమ్మనియామేనాతి ధమ్మతాయ. తమేవ ధమ్మతం దస్సేతుం ‘‘బోధిసత్తస్సా’’తిఆదిమాహ. బారాణసిమేవ తత్థాపి చ సబ్బబుద్ధానం అవిజహితధమ్మచక్కపవత్తనట్ఠానమేవ అగమంసు. పఞ్చవగ్గియా కిర విసాఖమాసస్స అద్ధమాసియం గతా. తేనాహ ‘‘తేసు గతేసు అడ్ఢమాసం కాయవివేకం లభిత్వా’’తి.

౩౮౭. ‘‘అద్ధాభోతో గోతమస్స సావకాచిత్తభావనానుయోగమనుయుత్తా విహరన్తి, నో కాయభావన’’న్తి ఇమం సన్ధాయాహ ‘‘ఏకం పఞ్హం పుచ్ఛి’’న్తి. ఇమం ధమ్మదేసనన్తి ‘‘అభిజానామి ఖో పనాహ’’న్తిఆదికం ధమ్మదేసనం. అసల్లీనో తణ్హాదిట్ఠికిలేసానం సముచ్ఛిన్నత్తా తేహి సబ్బసో న లిత్తో. అనుపలిత్తోతి తస్సేవ వేవచనం తణ్హానన్దియా అభావేన. గోచరజ్ఝత్తమేవాతి గోచరజ్ఝత్తసఞ్ఞితే ఫలసమాపత్తియా ఆరమ్మణే, నిబ్బానేతి అత్థో. యం సన్ధాయ పాళియం ‘‘పురిమస్మిం సమాధినిమిత్తే’’తి వుత్తం సన్నిసీదాపేమీతి ఫలసమాపత్తిసమాధినా అచ్చన్తసమాదానవసేన చిత్తం సమ్మదేవ నిసీదాపేమి. పుబ్బాభోగేనాతి సమాపజ్జనతో పుబ్బే పవత్తఆభోగేన. పరిచ్ఛిన్దిత్వాతి సమాపజ్జనక్ఖణం పరిచ్ఛిన్దిత్వా. తేనాహ ‘‘సాధుకార…పే… అవిచ్ఛిన్నేయేవా’’తి. ఏవమస్స పరిచ్ఛిన్నకాలసమాపజ్జనం యథాపరిచ్ఛిన్నకాలం వుట్ఠానఞ్చ బుద్ధానం న భారియం వసీభావస్స తథాసుప్పగుణభావతోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘బుద్ధానం హీ’’తిఆది. ధమ్మసమ్పటిగ్గాహకానం అస్సాసవారే వా. తదా హి దేసియమానం ధమ్మం ఉపధారేతుం న సక్కోన్తి, తస్మా తస్మిం ఖణే దేసితదేసనా నిరత్థకా సియా. న హి బుద్ధానం నిరత్థకా కిరియా అత్థి.

ఓకప్పనీయమేతన్తి ‘‘తస్సా ఏవ కథాయా’’తిఆదినా వుత్తం అతివియ అచ్ఛరియగతం అట్ఠుప్పత్తిం సుత్వా ఈదిసీ పటిపత్తి సమ్మాసమ్బుద్ధస్సేవ హోతీతి ఉపవాదవసేన వదతి, న సభావేన. తేనాహ ‘‘సత్థరి పసాదమత్తమ్పి న ఉప్పన్న’’న్తి. కాయదరథోతి పచ్చయవిసేసవసేన రూపకాయస్స పరిస్సమాకారో. ఉపాదిన్నకేతి ఇన్ద్రియబద్ధే. అనుపాదిన్నకేతి అనిన్ద్రియబద్ధే. వికసన్తి సూరియరస్మిసమ్ఫస్సేన. తదభావేన మకులాని హోన్తి. కేసఞ్చి తిన్తినికాదిరుక్ఖానం. పతిలీయన్తి నిస్సయరూపధమ్మఅవిప్ఫారికతాయ. అరూపధమ్మతాయ పఞ్చవిఞ్ఞాణానఞ్చేవ కిరియామయవిఞ్ఞాణానఞ్చ అప్పవత్తిసఞ్ఞితా అవిప్ఫారికతా హోతి, యత్థ నిద్దాసమఞ్ఞా. తేనాహ ‘‘దరథవసేన భవఙ్గసోతఞ్చ ఇధ నిద్దాతి అధిప్పేత’’న్తి. తత్థ దరథవసేనాతి దరథవసేనేవ, న థినమిద్ధవసేనాతి అవధారణం అవధారణఫలఞ్చ నిద్ధారేతబ్బం. తం సన్ధాయాతి కాయస్స దరథసఙ్ఖాతసరీరగిలానహేతుకం నిద్దం సన్ధాయ. సరీరగిలానఞ్చ భగవతో నత్థీతి న సక్కా వత్తుం ‘‘పిట్ఠి మే ఆగిలాయతీ’’తి (దీ. ని. ౩.౩౦౦; మ. ని. ౨.౨౨; చూళవ. ౩౪౫) వచనతో. సమ్మోహవిహారస్మిన్తి పచ్చత్తే ఏతం భుమ్మవచనన్తి ఆహ ‘‘సమ్మోహవిహారోతి వదన్తీ’’తి, సమ్మోహవిహారస్మిం వా పరియాపన్నం ఏతం వదన్తి, యదిదం దివా నిద్దోక్కమనన్తి యోజనా.

౩౮౯. ఉపనీతేహీతి దోసమగ్గం నిన్దాపథం ఉపనీతేహి. అభినన్దిత్వాతి సమ్పియాయిత్వా. తేనాహ ‘‘చిత్తేన సమ్పటిచ్ఛన్తో’’తి. అనుమోదిత్వాతి ‘‘సాధు సాధూ’’తి దేసనాయ థోమనవసేన అనుమోదిత్వా. తేనాహ ‘‘వాచాయపి పసంసన్తో’’తి. సమ్పత్తే కాలేతి పబ్బజ్జాయోగ్గే కాలే అనుప్పత్తే.

గణం వినోదేత్వాతి గణం అపనేత్వా గణపలిబోధం ఛిన్దిత్వా. పపఞ్చన్తి అవసేసకిలేసం. ‘‘పుఞ్ఞవా రాజపూజితో’’తి వుత్తమత్థం వివరితుం ‘‘తస్మిఞ్హి కాలే’’తిఆది వుత్తం. ఛన్దవాసహరణేన ఉపోసథకమ్మం కరోన్తో.

సకలం రత్తిం బుద్ధగుణానంయేవ కథితత్తా థేరస్స ఞాణం దేసనావిభవఞ్చ విభావేన్తో ఆహ ‘‘ఏత్తకావ, భన్తే, బుద్ధగుణా’’తి. ఇమాయ, భన్తే, తుమ్హాకం ధమ్మకథాయ అనవసేసతో బుద్ధగుణా కథితా వియ జాయన్తి, ఏవం సన్తేపి అనన్తాపరిమేయ్యావ తే, కిం ఇతో పరేపి విజ్జన్తేవాతి థేరం తత్థ సీహనాదం నదాపేతుకామో ఆహ ‘‘ఉదాహు అఞ్ఞేపి అత్థీ’’తిఆది. రజ్జస్స పదేసికత్తా, యథావుత్తసుభాసితస్స చ అనగ్ఘత్తా వుత్తం ‘‘అయం మే దుగ్గతపణ్ణాకారో’’తి. తియోజనసతికన్తి ఇదం పరిక్ఖేపవసేన వుత్తం, తఞ్చ ఖో మనుస్సానం పరిభోగవసేనాతి దట్ఠబ్బం.

మహాసచ్చకసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.