౨. మహాగోసిఙ్గసుత్తవణ్ణనా
౩౩౨. కోచిదేవాతి గోసిఙ్గసాలవనసామన్తతో నివిట్ఠేసు యో కోచి గామో గోచరగామో భవిస్సతి, తస్మా అనిబద్ధభావతో గోచరగామో న గహితో, వసనట్ఠానమేవ పరిదీపితం, తతో ఏవ అరఞ్ఞనిదానకం నామేతం. సబ్బత్థాతి దేవలోకే మనుస్సలోకే చ. థిరకారకేహీతి సాసనే థిరభావకారకేహి. సవనన్తే జాతత్తాతి చతుసచ్చగబ్భస్స ధమ్మస్సవనస్స పరియోసానే అరియాయ జాతియా జాతత్తా. యథా పటివేధబాహుసచ్చం ఇజ్ఝతి, తథా ధమ్మస్స సవనతో సావకా. సూరియో వియ భాసురగుణరంసితాయ మోహన్ధకారవిధమనతో. చన్దో వియ రమణీయమనోహరసీతలగుణతాయ కిలేసపరిళాహవూపసమతో. సాగరో వియ గమ్భీరథిరవిపులానేకగుణతాయ ఠితధమ్మసభావతో. గుణమహన్తతాయ థేరస్స అభిఞ్ఞాతతా, గుణమహన్తతా చ సుత్తేసు ఆగతనయేనేవ ఞాతబ్బాతి తం విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘న కేవల’’న్తిఆది వుత్తం. సీహనాదసుత్తన్తి మజ్ఝిమనికాయే ఆగతం మహాసీహనాదసుత్తం (మ. ని. ౧.౧౪౬). థేరపఞ్హసుత్తన్తి సుత్తనిపాతే అట్ఠకవగ్గే ఆగతం సారిపుత్తసుత్తం (సు. ని. ౯౬౧-౯౮౧). థేరసీహనాదసుత్తన్తి ఇమస్స చ థేరస్స జనపదచారికాయ సత్థు సమ్ముఖా సీహనాదసుత్తం. అభినిక్ఖమనన్తి థేరస్సేవ మహతా ఞాతిపరివట్టేన మహతా చ భోగపరివట్టేన సహ ఘరావాసపరిచ్చాగో అభినిక్ఖమనం. ఏస నయో ఇతో పరేసుపి. యదిదన్తి నిపాతో, యో అయన్తి అత్థో.
మహాపఞ్ఞే భిక్ఖూ గహేత్వాతి ఆయస్మతో కిర సారిపుత్తత్థేరస్స పరివారభిక్ఖూపి మహాపఞ్ఞా ఏవ అహేసుం. ధాతుసో హి సత్తా సంసన్దన్తి. సయం ఇద్ధిమాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. అయం పనత్థో ధాతుసంయుత్తేన (సం. ని. ౨.౯౯) దీపేతబ్బో – గిజ్ఝకూటపబ్బతే గిలానసేయ్యాయ నిసిన్నో భగవా ఆరక్ఖత్థాయ పరివారేత్వా వసన్తేసు సారిపుత్తమోగ్గల్లానాదీసు ఏకమేకం అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం చఙ్కమన్తం వోలోకేత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, సారిపుత్తం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్తన్తి. ఏవం, భన్తే. సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మహాపఞ్ఞా’’తి సబ్బం విత్థారేతబ్బం.
వనన్తేతి ఉపవనన్తే. మేఘవణ్ణాయాతి నీలాభాయ. సముద్దకుచ్ఛితో ఉగ్గచ్ఛన్తస్స వియ ఉపట్ఠానం సన్ధాయ వుత్తం. చక్కవాళపబ్బతమత్థకసమీపే ఆభాఫరణవసేన పవత్తియా ‘‘పాచీనచక్కవాళపబ్బతమత్థకే’’తి వుత్తం, న చక్కవాళపబ్బతమత్థకే చన్దమణ్డలస్స విచరణతో. తథా సతి లోకన్తరికనిరయేసుపి చన్దిమసూరియానం ఆభా ఫరేయ్య. ఉబ్బేధవసేన హి చక్కవాళపబ్బతస్స వేమజ్ఝతో చన్దిమసూరియా విచరన్తి. సాలకుసుమపభానం అతిరత్తతాయ వుత్తం ‘‘లాఖారసేన సిఞ్చమానం వియా’’తి. ఉపగాయమానా వియాతి పయిరుపాసనవసేన ఉపేచ్చ గాయమానా వియ. కాయ ను ఖో అజ్జ రతియాతి అజ్జ ఝానసమాపత్తిరతియా ఏవ ను ఖో, ఉదాహు ధమ్మసాకచ్ఛారతియా ధమ్మదేసనారతియాతి చిన్తేసి.
ద్వే చన్దమణ్డలాని వియ పరమసోభగ్గప్పత్తాయ కన్తియా. ద్వే సూరియమణ్డలాని వియ అతివియ సువిసుద్ధసముజ్జలాయ గుణవిభూతియా. ద్వే ఛద్దన్తనాగరాజానో వియ మహానుభావతాయ. ద్వే సీహా వియ తేజుస్సదతాయ. ద్వే బ్యగ్ఘా వియ అనోలీనవుత్తితాయ. సబ్బపాలిఫుల్లమేవాతి సబ్బమేవ సమన్తతో వికసితం.
౩౩౩. కథా ఉపచరతి పవత్తతి ఏత్థాతి కథాఉపచారో, సవనూపచారో పదేసో, తం కథాఉపచారం. రమణీయమేవ రామణేయ్యకం. ఉజ్జఙ్గలేతి లూఖపదేసే కఠినపదేసే. దోసేహి ఇతా అపగతాతి దోసినా త-కారస్స న-కారం కత్వా. దిబ్బా మఞ్ఞే గన్ధాతి దేవలోకే గన్ధా వియ. దివి భవాతి దిబ్బా. ద్వే థేరాతి సారిపుత్తత్థేరఆనన్దత్థేరా. ఆనన్దత్థేరో తావ మమాయతు అఖీణాసవభావతో, సారిపుత్తత్థేరో కథన్తి? న ఇదం మమాయనం గేహస్సితపేమవసేన, అథ ఖో గుణభత్తివసేనాతి నాయం దోసో.
అనుమతియా పుచ్ఛా అనుమతిపుచ్ఛా, అనుమతిగ్గహణత్థం పుచ్ఛనం. తత్థ యస్మా అధమ్మికమ్పి వుద్ధస్స అనుమతిం ఇతరో పటిక్ఖిపితుం న లభతి, తేన సా అనుజానితబ్బావ హోతి, తస్మా సఙ్ఘఖుద్దకతో పట్ఠాయ అనుమతి పుచ్ఛితబ్బా. తేనాహ ‘‘అనుమతిపుచ్ఛా నామేసా’’తిఆది. ఖుద్దకతో పట్ఠాయాతి కణిట్ఠతో పట్ఠాయ. పటిభాతి ఉపట్ఠాతీతి పటిభానం, యథాధిప్పేతో అత్థో, తం పటిభానం. సిఖాప్పత్తా వేపుల్లప్పత్తా న భవిస్సతి పదేసఞాణే ఠితేహి భాసితత్తా. సిఖాప్పత్తా వేపుల్లప్పత్తా భవిస్సతి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సంసన్దితత్తా. వుత్తమేవత్థం ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పచ్చత్థికా అట్టియన్తి దుక్ఖాయన్తి ఏతేనాతి అట్టో, వినిచ్ఛితబ్బవోహారో. గామభోజకన్తి యస్మిం గామే సో ఉప్పన్నో, తం గామభోజకం. జనపదభోజకన్తి యస్మిం జనపదే సో ఉప్పన్నో, తం జనపదభోజకం. మహావినిచ్ఛయఅమచ్చన్తి యస్మిం రజ్జే సో జనపదో, తస్స రాజధానియం మహావినిచ్ఛయఅమచ్చం. సేనాపతిన్తి యస్స రఞ్ఞో సో అమచ్చో, తస్స సేనాపతిం. తథా ఉపరాజన్తి. ఇదం పనేత్థ పకతిచారిత్తవసేన వుత్తం ఉపమేయ్యత్థానురూపతోతి దట్ఠబ్బం. అపరాపరం న సఞ్చరతి వినిచ్ఛయనారహేన వినిచ్ఛితభావతో.
పకట్ఠానం (అ. ని. టీ. ౨.౪.౨౨) ఉక్కట్ఠానం సీలాదిఅత్థానం బోధనతో, సభావనిరుత్తివసేన బుద్ధాదీహి భాసితత్తా చ పకట్ఠానం వచనప్పబన్ధానం ఆళీతి పాళి, పరియత్తిధమ్మో. పురిమస్స అత్థస్స పచ్ఛిమేన అత్థేన అనుసన్ధానం అనుసన్ధి. అత్థముఖేన పన పాళిపదేసానమ్పి అనుసన్ధి హోతియేవ, సో చ పుబ్బాపరానుసన్ధి-పుచ్ఛానుసన్ధి-అజ్ఝాసయానుసన్ధి-యథానుసన్ధివసేన చతుబ్బిధో. తంతందేసనానం పన పుబ్బాపరసంసన్దనం పుబ్బాపరం. పాళివసేన అనుసన్ధివసేన పుబ్బాపరవసేనాతి పచ్చేకం యోజేతబ్బం. ఉగ్గహితన్తి బ్యఞ్జనసో అత్థసో చ ఉద్ధం ఉద్ధం గహితం, పరియాపుణనవసేన చేవ పరిపుచ్ఛావసేన చ హదయేన గహితన్తి అత్థో. వట్టదుక్ఖనిస్సరణత్థికేహి సోతబ్బతో సుతం, పరియత్తిధమ్మో, తం ధారేతీతి సుతధరో. యో హి సుతధరో, సుతం తస్మిం పతిట్ఠితం హోతి సుప్పతిట్ఠితం, తస్మా వుత్తం ‘‘సుతస్స ఆధారభూతో’’తి. తేనాహ ‘‘యస్స హీ’’తిఆది. ఏకపదం ఏకక్ఖరమ్పి అవినట్ఠం హుత్వా సన్నిచీయతీతి సన్నిచయో, సుతం సన్నిచయో ఏతస్మిన్తి సుతసన్నిచయో. అజ్ఝోసాయాతి అనుపవిసిత్వా. తిట్ఠతీతి న ముస్సతి.
ఠితా పగుణాతి పగుణా వాచుగ్గతా. నిచ్చలితన్తి అపరివత్తితం. సంసన్దిత్వాతి అఞ్ఞేహి సంసన్దిత్వా. సమనుగ్గాహిత్వాతి పరిపుచ్ఛావసేన అత్థం ఓగాహేత్వా. పబన్ధస్స విబన్ధాభావతో గఙ్గాసోతసదిసం, ‘‘భవఙ్గసోతసదిస’’న్తి వా పాఠో, అకిత్తిమం సుఖప్పవత్తీతి అత్థో. సుత్తేకదేసస్స సుత్తస్స చ వచసా పరిచయో ఇధ నాధిప్పేతో, వగ్గాదివసేన పన అధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘సుత్తదసక…పే… సజ్ఝాయితా’’తి, ‘‘దస సుత్తాని గతాని, దస వగ్గాగతా’’తిఆదినా సల్లక్ఖేత్వా వాచాయ సజ్ఝాయితాతి అత్థో. మనసా అను అను పేక్ఖితా భాగసో నిజ్ఝాయితా చిన్తితా మనసానుపేక్ఖితా. రూపగతం వియ పఞ్ఞాయతీతి రూపగతం వియ చక్ఖుస్స విభూతం హుత్వా పఞ్ఞాయతి. సుప్పటివిద్ధాతి నిజ్జటం నిగ్గుమ్బం కత్వా సుట్ఠు యాథావతో పటివిద్ధా.
పజ్జతి అత్థో ఞాయతి ఏతేనాతి పదం, తదేవ అత్థం బ్యఞ్జేతీతి బ్యఞ్జనన్తి ఆహ ‘‘పదమేవ అత్థస్స బ్యఞ్జనతో పదబ్యఞ్జన’’న్తి. అక్ఖరపారిపూరియా పదబ్యఞ్జనస్స పరిమణ్డలతా, సా పన పారిపూరీ ఏవం వేదితబ్బాతి ఆహ ‘‘దసవిధబ్యఞ్జనబుద్ధియో అపరిహాపేత్వా’’తి. అఞ్ఞం ఉపారమ్భకరన్తి యథానిక్ఖిత్తసుత్తతో అఞ్ఞం తస్స అననులోమకం సుత్తం ఆహరతి. తదత్థం ఓతారేతీతి తస్స ఆహటసుత్తస్సేవ అత్థం విచారేతి. తస్స కథా అపరిమణ్డలా నామ హోతి అత్థస్స అపరిపుణ్ణభావతో. యథానిక్ఖిత్తస్స సుత్తస్స అత్థసంవణ్ణనావసేనేవ సుత్తన్తరమ్పి ఆనేన్తో బహి ఏకపదమ్పి న గచ్ఛతి నామ. అమక్ఖేన్తోతి అవినాసేన్తో. తం తం అత్థం సుట్ఠు వవత్థితం కత్వా దస్సేన్తో తులికాయ పరిచ్ఛిన్దన్తో వియ. గమ్భీరతరమత్థం గమేన్తో గమ్భీరమాతికాయ ఉదకం పేసేన్తో వియ. ఉత్తానమాతికాయ హి మరియాదం ఓత్థరిత్వా ఉదకం అఞ్ఞథా గచ్ఛేయ్య. ఏకంయేవ పదం అనేకేహి పరియాయేహి పునప్పునం సంవణ్ణేన్తో పదం కోట్టేన్తో సిన్ధవాజానీయో వియ. సో హి వగ్గితాయ గతియా పదే పదం కోట్టేన్తో గచ్ఛతి. కథామగ్గేన తస్స కథా పరిమణ్డలా నామ హోతి ధమ్మతో అత్థతో అనుసన్ధితో పుబ్బాపరతో ఆచరియుగ్గహతోతి సబ్బసో పరిపుణ్ణభావతో.
అనుప్పబన్ధేహీతి విస్సట్ఠేహి ఆసజ్జమానేహి. నాతిసీఘం నాతిసణికం నిరన్తరం ఏకరసఞ్చ కత్వా పరిసాయ అజ్ఝాసయానురూపం ధమ్మం కథేన్తో విస్సట్ఠాయ కథాయ కథేతి నామ, న అఞ్ఞథాతి దస్సేన్తో ‘‘యో భిక్ఖూ’’తిఆదిమాహ. అరణిం మన్థేన్తో వియ, ఉణ్హఖాదనీయం ఖాదన్తో వియాతి సీఘం సీఘం కథనస్స ఉదాహరణం, గహితం గహితమేవాతిఆది లఙ్ఘేత్వా కథనస్స. పురాణపణ్ణన్తరేసు హి పరిపాతియమానగోధా కదాచి దిస్సతి, ఏవమేకచ్చస్స అత్థవణ్ణనా కత్థచి న దిస్సతి. ఓహాయాతి ఠపేత్వా. యోపీతిఆదినా ఏకరూపేన కథాయ అకథనం దస్సేతి. పేతగ్గి నిజ్ఝామతణ్హికపేతస్స ముఖతో నిచ్ఛరణకఅగ్గి. విత్థాయతీతి అప్పటితానతమాపజ్జతి. కేనచి రోగేన దుక్ఖం పత్తో వియ నిత్థునన్తో. కన్దన్తో వియాతి ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తో వియ. అప్పబన్ధా నామ హోతి సుఖేన అప్పవత్తభావతో. ఆచరియేహి దిన్ననయే ఠితోతి ఆచరియుగ్గహం అముఞ్చన్తో, యథా చ ఆచరియా తం తం సుత్తం సంవణ్ణేసుం, తేనేవ నయేన సంవణ్ణేన్తోతి అత్థో. అచ్ఛిన్నధారం కత్వాతి ‘‘నాతిసీఘం నాతిసణిక’’న్తిఆదినా హేట్ఠా వుత్తనయేన అవిచ్ఛిన్నం కథాపబన్ధం కత్వా. అనుసయసముగ్ఘాతాయాతి ఇమినా తస్సా కథాయ అరహత్తపరియోసానతం దస్సేతి. ఏవరూపేనాతి నయిదం ఏకవచనం తత్తకవసేన గహేతబ్బం, అథ ఖో లక్ఖణే పవత్తన్తి దస్సేన్తో ‘‘తథారూపేనేవ భిక్ఖుసతేన భిక్ఖుసహస్సేన వా’’తి వుత్తం. పల్లఙ్కేనాతి పల్లఙ్కపదేసేన, పల్లఙ్కాసనన్తేనాతి అత్థో. ఇమినా నయేనాతి వారన్తరసాధారణం అత్థం అతిదిసతి, అసాధారణం పన వక్ఖతేవాతి.
౩౩౪. ఆరమతి ఏతేనాతి ఆరామో.
౩౩౫. ధువసేవనన్తి నియతసేవితం. పాసాదపరివేణేతి పాసాదఙ్గణే. నాభియా పతిట్ఠితానన్తి నాభియా భూమియం పతిట్ఠితానం. అరన్తరానీతి అరవివరాని తంతంఅరానం వేమజ్ఝట్ఠానాని.
౩౩౬. సమాదిన్నఅరఞ్ఞధుతఙ్గో ఆరఞ్ఞికో, న అరఞ్ఞవాసమత్తేన.
౩౩౭. న ఓసాదేన్తీతి న అవసాదేన్తి, న అవసాదనాపేక్ఖా అఞ్ఞమఞ్ఞం పఞ్హం పుచ్ఛన్తీతి అత్థో. పవత్తినీతి పగుణా.
౩౩౮. లోకుత్తరా విహారసమాపత్తి నామ థేరస్స అరహత్తఫలసమాపత్తియో, పరియాయతో పన నిరోధసమాపత్తిపి వేదితబ్బా.
౩౩౯. సాధుకారో ఆనన్దత్థేరస్స దిన్నో. తేనాహ భగవా ‘‘యథా తం ఆనన్దోవ సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్యా’’తిఆది. సమ్మాతి సుట్ఠు, యథాఅజ్ఝాసయన్తి అధిప్పాయో. యేన హి యం యథాచిత్తం కథితం, తం సమ్మా కథితం నామ హోతి. సమ్పత్తవసేన హి యథాకారీ తథావాదీ సోభతి. తేనాహ ‘‘అత్తనో అనుచ్ఛవికమేవా’’తిఆది. బహుస్సుతో భిక్ఖు తత్థ తత్థ సుత్తే సీలాదీనం ఆగతట్ఠానే తేసం సువిదితత్తా యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జమానో తాని పరిపూరేతీతి ఆహ ‘‘సీలస్స ఆగతట్ఠానే’’తిఆది. మగ్గాదిపసవనాయ విపస్సనాగబ్భం గణ్హాపేత్వా పరిపాకం గమేత్వాతి అత్థో.
౩౪౦. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి అతిదేసవసేన సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం వివరన్తో ‘‘ఆయస్మా హి రేవతో’’తిఆదిమాహ.
౩౪౨. అపరేపి నానప్పకారే కిలేసేతి అపరేపి నానప్పకారే దోసమోహాదికిలేసే. ధునిత్వాతి విధమేత్వా.
౩౪౩. ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏవం బ్యాకాసీతి సమ్బన్ధో. సకలమ్పి చక్ఖువిఞ్ఞాణవీథిగతం చిత్తం చక్ఖువిఞ్ఞాణన్తి అగ్గహేత్వా చక్ఖుసన్నిస్సితమేవ పన విఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తదనన్తరం సమ్పటిచ్ఛనం, తదనన్తరం సన్తీరణన్తిఆదినా సణ్హం సుఖుమం అతిఇత్తరఖణవన్తం చిత్తన్తరం చిత్తనానత్తం. ఖన్ధాదీనఞ్చ నానత్తసఙ్ఖాతం ఖన్ధన్తరాది. పథవీకసిణే పఠమజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా తథేవ తతియం ఝానన్తిఆదినా ఆరమ్మణం అనుక్కమిత్వా ఝానస్సేవ ఏకన్తరికభావేన ఉక్కమనం ఝానోక్కన్తికం నామ. పథవీకసిణే పఠమం ఝానం సమాపజ్జిత్వా పున తదేవ తేజోకసిణేతిఆదినా ఝానం అనుక్కమిత్వా ఆరమ్మణస్సేవ ఏకన్తరికభావేన ఉక్కమనం ఆరమ్మణోక్కన్తికం నామ. ‘‘పఠమజ్ఝానం పఞ్చఙ్గిక’’న్తిఆదినా యావ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం దువఙ్గికన్తి ఝానఙ్గమత్తస్సేవ వవత్థాపనం అఙ్గవవత్థానం. ‘‘ఇదం పథవీకసిణం…పే… ఇదం ఓదాతకసిణ’’న్తి ఆరమ్మణమత్తస్సేవ వవత్థాపనం ఆరమ్మణవవత్థానం. పథవీకసిణే పఠమం ఝానం సమాపజ్జిత్వా తత్థేవ ఇతరేసమ్పి సమాపజ్జనం అఙ్గసఙ్కన్తి. పథవీకసిణే పఠమం ఝానం సమాపజ్జిత్వా తదేవ ఆపోకసిణేతి ఏవం సబ్బకసిణేసు ఏకస్సేవ ఝానస్స సమాపజ్జనం ఆరమ్మణసఙ్కన్తి. ఏకతోవడ్ఢనం ఉభతోవడ్ఢనన్తి ఇదం ఖన్ధాదిదేసనాయం లబ్భతి. అభిధమ్మభాజనీయే హి వేదనాక్ఖన్ధం భాజేన్తో భగవా తికే గహేత్వా దుకేసు పక్ఖిపి, దుకే గహేత్వా తికేసు పక్ఖిపి, ఇదం ఏకతోవడ్ఢనం. తికే చ దుకే చ ఉభతోవడ్ఢననీహారేన కథేసి, ఇదం ఉభతోవడ్ఢనం. ఏవం సేసఖన్ధేసు ధాతాయతనాదీసు చ యథారహం విభఙ్గప్పకరణే (విభ. ౩౨-౩౩; ౧౫౫-౧౫౬, ౧౮౩-౧౮౪) అభిధమ్మభాజనీయే ఆగతనయేన వేదితబ్బం. తేనాహ ‘‘ఆభిధమ్మికధమ్మకథికస్సేవ పాకట’’న్తి. ఖన్ధాదీసు సభావధమ్మేసు తీసు లక్ఖణేసు పఞ్ఞత్తియం సమయన్తరేసు చ కోసల్లాభావతో అయం సకవాదో అయం పరవాదోతి న జానాతి. తతో ఏవ సకవాదం…పే… ధమ్మన్తరం విసంవాదేతి. ఖన్ధాదీసు పన కుసలతాయ ఆభిధమ్మికో సకవాదం…పే… న విసంవాదేతి.
౩౪౪. చిత్తం అత్తనో వసే వత్తేతుం సక్కోతి పటిసఙ్ఖానభావనాబలేహి పరిగ్గణ్హనసమత్థత్తా. ఇదాని తమత్థం బ్యతిరేకతో అన్వయతో చ విభావేతుం ‘‘దుప్పఞ్ఞో హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సబ్బానస్సాతి సబ్బాని అస్స. విసేవితవిప్ఫన్దితానీతి కిలేసవిసూకాయికాని చేవ దుచ్చరితవిప్ఫన్దితాని చ. భఞ్జిత్వాతి మద్దిత్వా. బహీతి కమ్మట్ఠానతో బహి పుథుత్తారమ్మణే.
౩౪౫. పరియాయేనాతి ఏత్థ పరియాయ-సద్దో ‘‘అత్థి ఖ్వేస, బ్రాహ్మణ, పరియాయో’’తిఆదీసు (అ. ని. ౮.౧౧; పారా. ౩-౯) వియ కారణత్థోతి ఆహ ‘‘సోభనకారణం అత్థీ’’తి. యది భగవా – ‘‘ఇధ, సారిపుత్త, భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో’’తిఆదినా అత్తనో మహాబోధిపల్లఙ్కం సన్ధాయాహ, ఏవం సన్తే సమ్మాసమ్బుద్ధేహేవ సఙ్ఘారామో సోభేతబ్బో, న అఞ్ఞేహీతి ఆపన్నన్తి ఆహ ‘‘అపిచ పచ్ఛిమం జనత’’న్తిఆది. నిబ్బానత్థాయ పటిపత్తిసారం ఏతస్సాతి పటిపత్తిసారో, తం పటిపత్తిసారం. నిప్పరియాయేనేవాతి కేనచి పరియాయేన లేసేన వినా ముఖ్యేన నయేనేవ. యో ‘‘అరహత్తం అప్పత్వా న వుట్ఠహిస్సామీ’’తి దళ్హసమాదానం కత్వా నిసిన్నో తం అధిగన్త్వావ ఉట్ఠహతి. ఏవరూపేన ఇదం గోసిఙ్గసాలవనం సోభతి, సాసనే సబ్బారమ్భానం తదత్థత్తాతి అత్థో. ఆసవక్ఖయావహం పటిపత్తిం ఆరభిత్వా ఆసవక్ఖయేనేవ దేసనాయ పరియోసాపితత్తా యథానుసన్ధినావ దేసనం నిట్ఠపేసీతి.
మహాగోసిఙ్గసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.