౫. లక్ఖణహారవణ్ణనా

‘‘సబ్బధమ్మమూలపరియాయ’’న్తి ఏత్థ మూలగ్గహణేన మూలపరియాయగ్గహణేన వా యథా తణ్హామానదిట్ఠియో గయ్హన్తి, ఏవం దోసమోహాదీనమ్పి సక్కాయమూలధమ్మానం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో సక్కాయస్స మూలభావేన ఏకలక్ఖణత్తా. ‘‘అస్సుతవా’’తి ఇమినా యథా తస్స పుగ్గలస్స పరియత్తిపటివేధసద్ధమ్మానం అభావో గయ్హతి, ఏవం పటిపత్తిసద్ధమ్మస్సపి అభావో గయ్హతి సద్ధమ్మభావేన ఏకలక్ఖణత్తా. అరియానం అదస్సనకామతాదిలక్ఖణా. ‘‘అరియధమ్మస్స అకోవిదో’’తి ఇమినా అరియధమ్మాధిగమస్స విబన్ధభూతం అఞ్ఞాణం. ‘‘అరియధమ్మే అవినీతో’’తి ఇమినా అరియవినయాభావో. సో పనత్థతో అరియవినయే అప్పటిపత్తి ఏవ వాతి తీహిపి పదేహి యథావుత్తవిసయా మిచ్ఛాదిట్ఠి విచికిచ్ఛా చ గహితావ హోన్తి. తగ్గహణేన చ సబ్బేపి అకుసలా ధమ్మా సఙ్గహితావ హోన్తి సంకిలేసలక్ఖణేన ఏకలక్ఖణత్తా. ‘‘సప్పురిసానం అదస్సావీ’’తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

‘‘పథవిం పథవితో సఞ్జానాతీ’’తి ఇదం దిట్ఠిమఞ్ఞనాదీనం సఞ్ఞాయ కారణభావదస్సనం. తత్థ యథా సఞ్ఞా, ఏవం వితక్కఫస్సావిజ్జాఅయోనిసోమనసికారాదయోపి తాసం కారణన్తి అత్థతో తేసమ్పేత్థ సఙ్గహో వుత్తో హోతి మఞ్ఞనానం కారణభావేన ఏకలక్ఖణత్తా. ‘‘మఞ్ఞతీ’’తి ఇమినా మఞ్ఞనాకిచ్చేన తణ్హామానదిట్ఠియో గహితా తాసం కిలేససభావత్తా. తగ్గహణేనేవ విచికిచ్ఛాదినమ్పి సఙ్గహో దట్ఠబ్బో కిలేసలక్ఖణేన ఏకలక్ఖణత్తా. తథా తణ్హాయ హేతుసభావత్తా తగ్గహణేనేవ అవసిట్ఠాకుసలహేతూనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో హేతులక్ఖణేన ఏకలక్ఖణత్తా. తథా తణ్హాదిట్ఠీనం ఆసవాదిసభావత్తా తగ్గహణేనేవ అవసిట్ఠాసవోఘయోగగన్థనీవరణాదీనమ్పి సఙ్గహో దట్ఠబ్బో ఆసవాదిసభావత్తా ఏకలక్ఖణత్తా. తథా ‘‘పథవిం మఞ్ఞతీ’’తిఆదినా పథవీఆదీనం రూపసభావత్తా తబ్బిసయానఞ్చ మఞ్ఞనానం రూపవిసయత్తా తగ్గహణేనేవ సకలరూపక్ఖన్ధవిసయాపి మఞ్ఞనా దస్సితా హోన్తి రూపవిసయలక్ఖణేన ఆసం ఏకలక్ఖణత్తా. ఏవం చక్ఖాయతనాదివిసయాపి మఞ్ఞనా నిద్ధారేతబ్బా. ‘‘అపరిఞ్ఞాత’’న్తి పరిఞ్ఞాపటిక్ఖేపేన తప్పటిబద్ధకిలేసానం పహానపటిక్ఖేపోతి దట్ఠబ్బో మగ్గకిచ్చభావేన పరిఞ్ఞాపహానానం ఏకలక్ఖణత్తా. ఇమినా నయేన సేసేసుపి యథారహం ఏకలక్ఖణా నిద్ధారేతబ్బాతి. అయం లక్ఖణో హారో.