౫. పత్తనిద్దేసవణ్ణనా

౬౦. అయోపత్తో నామ అయసా కాళలోహేన నిబ్బత్తో పత్తో. జాతియా ఉక్కట్ఠాదీనం సామఞ్ఞవసేన. పమాణతోతి పరిచ్ఛేదతో. తయో పత్తాతి పాఠసేసో.

౬౧. ‘‘మగధేసూ’’తి వత్తబ్బే మగధేతి వచనవిపల్లాసేన వా ‘‘పచ్చాసా సతీ’’తిఆదీసు వియ సు-సద్దలోపేన వా వుత్తం. నాళిద్వయతణ్డులసాధితన్తి ఏత్థ మగధాపేక్ఖోపి నాళి-సద్దో ద్వయ-సద్దేన సమాసో హోతి గమ్మకత్తాతి నాళియా ద్వయం నాళిద్వయం. తత్థ మగధనాళి నామ అడ్ఢతేరసపలా హోతి. ఏత్థ చ అడ్ఢతేరసపలాని మాసానన్తి వదన్తి. నాళిద్వయేన పమితా తణ్డులా సుకోట్టితపరిసుద్ధా అనుపహతపురాణసాలితణ్డులా నాళిద్వయతణ్డులా, తేహి సాధితం పచితన్తి అత్థో. ఓదనన్తి సమ్మా సమ్పాదితం అవస్సావితోదనం. సూపన్తి ఓదనస్స చతుత్థభాగప్పమాణం నాతిఘనం నాతితనుకం హత్థహారియం సబ్బసమ్భారసఙ్ఖతం ముగ్గసుపం. బ్యఞ్జనఞ్చ తదూపియన్తి తస్స ఓదనస్స ఉపియం అనురూపం యావ చరిమాలోపప్పహోనకం మచ్ఛమంసాదిబ్యఞ్జనఞ్చ ఉక్కట్ఠో గణ్హాతీతి సమ్బన్ధో.

౬౨. తస్సాతి యథావుత్తఓదనాదినో. ఉపడ్ఢోతి ఉపడ్ఢం నాళికోదనాది అస్స అత్థీతి ఉపడ్ఢో. ఏవ-కారేన అతిరేకం నివత్తేతి. తతోతి యథావుత్తనాళికోదనాదితో. ఉక్కట్ఠతో ఉక్కట్ఠో చ ఓమకోమకో చ అపత్తోతి యోజనా. ఓమకతో ఓమకో ఓమకోమకో. ఇమినా పున పత్తద్వయదస్సనేన పమాణతో తయోపి పత్తా విభాగతో నవ హోన్తీతి దీపేతి. తత్థ యస్మిం మగధనాళిద్వయతణ్డులోదనాదికం సబ్బమ్పి వడ్ఢనపక్ఖే ఠితం పక్ఖిత్తం సచే పత్తస్స ముఖవట్టియా హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, సుత్తేన వా హీరేన వా ఛిన్దన్తస్స సుత్తస్స వా హీరస్స వా హేట్ఠిమన్తం ఫుసతి, అయం ఉక్కట్ఠో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం ఉక్కట్ఠోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి అన్తోగతమేవ, అయం ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో నామ పత్తో. ‘‘ఏకం నాళికోదనాది సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం వుత్తనయేనేవ హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, అయం మజ్ఝిమో నామ పత్తో’’తిఆదినా మజ్ఝిమమజ్ఝిమోమకమజ్ఝిముక్కట్ఠా చ ‘‘యత్థ ఉపడ్ఢనాళికోదనాది సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, అయం ఓమకో నామ పత్తో’’తిఆదినా ఓమకఓమకోమకఓమకుక్కట్ఠా చ పత్తా ఉక్కట్ఠే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. తేసు ద్వే అపత్తా భాజనపరిభోగేన పరిభుఞ్జితబ్బా, నాధిట్ఠానూపగా, న వికప్పనూపగా.

౬౩. కప్పో సకో అతిరేకపత్తో దసాహపరమం ధారేయ్యాతి యోజనా. తత్థ కప్పోతి కప్పియో. సకోతి అత్తనో సన్తకో. కప్పియత్తా పన అత్తసన్తకత్తా చ సత్తన్నమ్పి అధిట్ఠానవికప్పనూపగతా వేదితబ్బా. తత్థ అయోపత్తో పఞ్చహి పాకేహి, మత్తికాపత్తో ద్వీహి పాకేహి పక్కో అధిట్ఠానూపగో చ వికప్పనూపగో చ, తథా ఉభోపి కాకణికమత్తస్సాపి మూలస్స అనవసేసేత్వా దిన్నే, సబ్బసో అత్తసన్తకత్తే విఞ్ఞాతే చ అధిట్ఠానవికప్పనూపగాతి దట్ఠబ్బం. అతిరేకపత్తోతి అనధిట్ఠితావికప్పితతాయ అతిరేకపత్తో. అధిట్ఠానపచ్చుద్ధారా పనేత్థ చీవరే వుత్తావ. వికప్పేన్తేన పన పత్తానం ఏకబహుభావం, సన్నిహితాసన్నిహితభావఞ్చ ఞత్వా ‘‘ఇమం పత్త’’న్తి వా ‘‘ఇమే పత్తే’’తి వా ‘‘ఏతం పత్త’’న్తి వా ‘‘ఏతే పత్తే’’తి వా వత్వా ‘‘తుయ్హం వికప్పేమీ’’తి వత్తబ్బం. సమ్ముఖాదిభేదో పనేత్థ చీవరే వక్ఖమాననయేన వేదితబ్బో. దసాహపరమన్తి దస అహాని పరమో పరిచ్ఛేదో అస్సాతి దహాహపరమో, కాలో, తం. అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. ధారేయ్యోతి పరిభోగవసేన ధారేతబ్బో. తస్మింకాలే అతినామితే పత్తో నిస్సగ్గియో హోతీతి యోజనా. అతినామితేతి అతిక్కామితే నిస్సగ్గియో హోతి, ఏకాదసే అరుణుగ్గమనే సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా పదభాజనీయే (పారా. ౬౦౨) వుత్తనయేన పత్తో నిస్సజ్జితబ్బో హోతి, తథా సతి పాచిత్తియాపత్తి చస్స హోతీతి అధిప్పాయో.

౬౪. ‘‘అచ్ఛేదా’’తిఆది చీవరే వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవ. అయం పన విసేసో – మరణుద్ధటాతి ఉద్ధరణం ఉద్ధళం, పచ్చుద్ధారో. మరణఞ్చ ఉద్ధటఞ్చ మరణుద్ధటా, తస్మా. ఛిద్దేనాతి యేన కఙ్గుసిత్థం నిక్ఖమతి చేవ పవిసతి చ, తేన ముఖవట్టితో హేట్ఠా ద్వఙ్గులఛిద్దేన. పత్తాధిట్ఠానముజ్ఝతీతి పత్తో అధిట్ఠానం ఉజ్ఝతి విస్సజ్జతి.

౬౫. ఇదాని ‘‘పత్త’’న్తిఆదినా అఞ్ఞథా పరిహరణే దుక్కటం దస్సేతి. తత్థ సోదకం పత్తం న పటిసామేయ్యాతి యోజనా. న పటిసామేయ్యాతి గుత్తట్ఠానే న నిక్ఖిపేయ్య, ‘‘సోదకం పత్తం ఉణ్హే న చ ఓతపే’’తిఆదినా చ యోజనీయం. న చ ఓతపేతి నేవ ఈసకం తాపేయ్య. న నిదహేతి నిరుదకం కత్వాపి భుసం న నిదహేయ్య, వోదకం కత్వా ఈసకం తాపేయ్యాతిపి బ్యతిరేకత్థో. భూమ్యా న ఠపేతి ఖరాయ భూమియా న ఠపేయ్య. యత్థ పన వణ్ణో న దుస్సతి, ఏవరూపాయ మత్తికాయ పరిభణ్డకతాయ భూమియా వా తథారూపాయ ఏవ వాలికాయ వా నిక్కుజ్జిత్వా ఉక్కుజ్జిత్వా ఠపేతుం వట్టతి. నో చ లగ్గయేతి భిత్తిఖిలాదీసు న ఓలమ్బేయ్య.

౬౬. ‘‘మిడ్ఢన్తే వా’’తిఆదినా వత్వా పత్తం ఠపేతుం న చ కప్పతీతి యోజేతబ్బం. మిడ్ఢన్తేతి ఆళిన్దకమిడ్ఢికాదీనం మిడ్ఢీనం అన్తే. సచే పన పరివత్తేత్వా తత్థేవ పతిట్ఠాతి, ఏవరూపాయ విత్థిణ్ణాయ మిడ్ఢియా ఠపేతుం వట్టతి. పరిభణ్డన్తే వాతి బాహిరపస్సే కతాయ తనుకాయ మిడ్ఢికాయ అన్తే వా. ఏత్థ వా-సద్దో సముచ్చయే, సో చ పచ్చేకం యోజేతబ్బో. అఙ్కే పన అంసబద్ధకేన అంసకూటే లగ్గేత్వా ఠపేతుఞ్చ వట్టతి. ఛత్తేపి భణ్డకేన సద్ధిం బన్ధిత్వా వా అట్టం కత్వా వా ఠపేతుం వట్టతి. మఞ్చేపి అఞ్ఞేన సద్ధిం బన్ధిత్వా ఠపేతుం, అటనియం బన్ధిత్వా ఓలమ్బేతుం వట్టతి.

౬౭. పత్తేన ఉచ్ఛిట్ఠోదకఞ్చ చలకట్ఠికఞ్చ న నీహరేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ఉచ్ఛిట్ఠోదకన్తి ముఖవిక్ఖాలనోదకం. చలకాని చ చబ్బేత్వా అపవిద్ధామిసాని అట్ఠికాని మచ్ఛమంసఅట్ఠికాని చ చలకట్ఠికం. పత్తం పటిగ్గహం కత్వా హత్థం ధోవితుమ్పి హత్థధోతాది ఉదకమ్పి పత్తే ఆకిరిత్వా నీహరితుమ్పి అనుచ్ఛిట్ఠం సుద్ధపత్తం ఉచ్ఛిట్ఠహత్థేన గణ్హితుమ్పి న వట్టతి. మచ్ఛమంసఫలాఫలాదీని ఖాదన్తో యం తత్థ అట్ఠిం వా చలకం వా ఛడ్డేతుకామో హోతి, తం పత్తే ఠపేతుం న లభతి. ముఖతో నీహటం పన యం కిఞ్చి పున అఖాదితుకామో పత్తే ఠపేతుం న లభతి. సిఙ్గివేరాదీని డంసిత్వా పున ఠపేతుం లభతి. పత్తహత్థోతి పత్తో హత్థే యస్సాతి విగ్గహో. ‘‘పత్తహత్థో, కవాట’’న్తి చ ఉపలక్ఖణమేతం. యత్థ కత్థచి సరీరావయవే పన పత్తస్మిం సతి యేన కేనచి సరీరావయవేన కవాటం పణామేతుం, ఘటికం వా ఉక్ఖిపితుం, సూచిం వా కుఞ్చికాయ అవాపురితుం న లభతి. అంసకూటే పన పత్తం లగ్గేత్వా యథాసుఖం అవాపురితుం లభతి.

౬౮. భూమియా భూమిసమ్బన్ధీ ఆధారకో, తస్మిం దన్తవల్లివేత్తాదీహి కతే వలయాధారకే చ ఏకదారునా కతే దారుఆధారకే చ బహూహి దణ్డేహి కతే దణ్డాధారకే చ యత్థ ఠపితో పత్తో యథా పరివత్తిత్వా న పరిపతతి, తథా సుట్ఠు సజ్జితే తస్మిం పత్తస్సుపరి పత్తోతి ఏవరూపే దువే పత్తే ఠపేయ్యాతి పదత్థయోజనా. భమకోటిసదిసో పన దారుఆధారకో తీహి దణ్డకేహి బద్ధో దణ్డాధారకో చ ఏకస్సపి పత్తస్స అనోకాసో, తత్థ ఠపేత్వాపి హత్థేన గహేత్వా నిసీదితబ్బం. భూమియన్తి కటసారకాదినా అత్థతాయ భూమియా పన నిక్కుజ్జిత్వా వా పటికుజ్జిత్వా వా ఏకం పత్తం ఠపేయ్యాతి యోజనా.

౬౯. ఇదాని అకప్పియపత్తే దస్సేతి ‘‘దారూ’’తిఆదినా. తత్థ సువణ్ణమేవ సోవణ్ణం. దారు చ రూపియఞ్చ సోవణ్ణఞ్చ మణి చ వేళురియఞ్చ దారు…పే… వేళురియాని, తేహి నిబ్బత్తా దారు…పే… మయా. దీఘో పన ‘‘వేళురియామయా’’తి గాథాబన్ధసుఖత్థం కతో. ఏవముపరిపి తాదిసం విఞ్ఞేయ్యం. తత్థ ఇన్దనీలాది మణి నామ. కంసో చ కాచో చ తిపు చ సీసఞ్చ ఫలికా చ తమ్బలోహో చాతి ద్వన్దో, తేహి జాతా కంస…పే… జా. తత్థ కంస-సద్దేన వట్టలోహోపి సఙ్గహితో. సేతం తిపు, కణ్హం సీసం.

౭౦. ఛవసీసమయోతి ఛవస్స మతమనుస్సస్స సీసం సీసకపాలం, తేన నిబ్బత్తో ఛవసీసమయో. ఘటి చ తుమ్బఞ్చ, తేసం కటాహో, తేహి జాతాతి ఘటితుమ్బకటాహజా. తత్థ ఘటీతి ఘటోయేవ. తుమ్బం అలాబు. ఇతి ఇమే సబ్బే పత్తా అకప్పియా వుత్తా, దుక్కటవత్థుకా చ వుత్తాతి యోజనా. తత్థ రూపియాదీసు చతూసు సచే గిహీ భత్తగ్గేసు సువణ్ణతట్టకాదీసు బ్యఞ్జనం కత్వా ఉపనామేన్తి, ఆమసితుం న వట్టతి. కంసకాచఫలికజాని పన తట్టకాదీని భాజనాని పుగ్గలికపరిభోగేనేవ న వట్టన్తి, సఙ్ఘికపరిభోగేన వా గిహివికటాని వా వట్టన్తి. ఘటితుమ్బకటాహజా పన లభిత్వా పరిహరితుం న వట్టన్తి, తావకాలికం పరిభుఞ్జితుం వట్టన్తి.

పత్తనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.