౨౮. కమ్మనిద్దేసవణ్ణనా

౧౯౯. వగ్గేన అధమ్మకమ్మఞ్చ సమగ్గేన అధమ్మకమ్మఞ్చ వగ్గేన ధమ్మకమ్మఞ్చ సమగ్గేన ధమ్మకమ్మఞ్చాతి చత్తారి కమ్మాని హోన్తీతి సేసో. తత్థ వగ్గేన అధమ్మకమ్మన్తి వగ్గేన సఙ్ఘేన కరణీయం అధమ్మకమ్మం. ఏస నయో సబ్బత్థ. వగ్గోతి చ సమూహో వుచ్చతి, సో చ చతువగ్గాదికరణీయాదీసు యావతికానం కమ్మప్పత్తానం అసమ్ముఖీభావేన, ఛన్దారహానం ఛన్దానాహరణేన, సమ్ముఖీభూతానఞ్చ పటిక్కోసనేన, తేసు ఏకేనాపి వా ఇధ అధిప్పేతో. అధమ్మకమ్మన్తి ఏత్థ పన ధమ్మో నామ ‘‘ఉత్తిదుతియే చే, భిక్ఖవే, కమ్మే ఏకాయ ఉత్తియా కమ్మం కరోతి, న చ కమ్మవాచం అనుస్సావేతి, అధమ్మకమ్మ’’న్తిఆదినా (మహావ. ౩౮౭) ఏకాయేవ ఞత్తియా, తథా ద్వీహి ఞత్తీహి ఏకాయేవ వా కమ్మవాచాయ, తథా ద్వీహి కమ్మవాచాహీతి ఆగతాయ చ తథా హాపనఅఞ్ఞథాకరణభావేన ఞత్తికమ్మం ఠపేత్వా ఞత్తిచతుత్థే చ కమ్మే ఆగతాయ చ అకమ్మారహస్స తజ్జనీయపబ్బాజనీయపటిసారణీయనియస్సతివిధఉక్ఖేపనీయానం సత్తన్నం కమ్మానం కరణవసేన, కమ్మారహస్స చ విరాధేత్వా కరణవసేన ఆగతాయ చ పాళియా విపరీతా చ పాళి, ఉపసమ్పదాదికమ్మవసేన ఆగతా చ పాళి, సమ్ముఖావినయసతివినయఅమూళ్హవినయపటిఞ్ఞాకరణయేభుయ్యసికాతస్సపాపి- యసికాతిణవత్థారకసఙ్ఖాతానం సత్తన్నం కమ్మానం యథాలాభకరణవసేన ఆగతా చ పాళి, తేన కరణీయం అపలోకనఞత్తిఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థసఙ్ఖాతం చతుబ్బిధం కమ్మం ధమ్మకమ్మం, తప్పటిపక్ఖం అధమ్మకమ్మం. తబ్బిపరియాయేన సమగ్గో ధమ్మకమ్మఞ్చ వేదితబ్బం. ధమ్మో యథావుత్తా పాళి అస్స అత్థి, ధమ్మేన కతం వాతి ధమ్మికం. తబ్బిపరీతం అధమ్మికం. చతుత్థంయేవాతి తేసు చతూసు కమ్మేసు చతున్నం పూరణం సమగ్గేన ధమ్మికం. సేసకమ్మానం భావేన భిక్ఖునా దుక్కటస్స భవనం లక్ఖీయతీతి సేసకమ్మేసూతి భావలక్ఖణే సత్తమీ. దుక్కటన్తి కుప్పానం అధమ్మకమ్మవగ్గకమ్మానం కతత్తా దుక్కటం.

౨౦౦. ఇదాని యదిదం సమగ్గేన ధమ్మికం నామ, తం యేహి సఙ్ఘేహి కాతబ్బం, తేసం పభేదం దస్సేతుం ‘‘చతువగ్గో’’తిఆదిమాహ. చత్వాదీనం సఙ్ఖ్యేయవుత్తిత్తా చతున్నం వగ్గోతిఆదినా విగ్గహో. దసవీసతివగ్గికోతి దసన్నం వీసతియా చ వగ్గభేదవసేన దసవీసతీనం వగ్గోతి విగ్గహో, ణికో సకత్థే. వీసతియా వగ్గో, అతిరేకేన సహితో వీసతివగ్గోతి విగ్గహో.

౨౦౧-౨. పఞ్చన్నం కమ్మానం నియమేతి ‘‘చతూ’’తిఆదినా. అబ్భానం ఉపసమ్పదం పవారణం ఠపేత్వా చతువగ్గో చాతిఆదినా యోజేత్వా సబ్బకమ్మేసు కమ్మప్పత్తోతి దీపితోతి యోజేతబ్బం. తత్థ తత్థ చ-సద్దో చతువగ్గాదయో కమ్మపత్తికిరియాయం సముచ్చినోతి. ఇధ పన సబ్బ-సద్దో అబ్భానాదీనం కేసఞ్చి ఠపితత్తా పదేససబ్బే గయ్హతి. కమ్మపత్తోతి కమ్మస్స పత్తో యుత్తో అనురూపో. ఇతరోతి వీసతివగ్గో అతిరేకవీసతివగ్గో. సబ్బకమ్మేసూతి ఏత్థ పన సబ్బ-సద్దో సబ్బసబ్బే. నను చ వీసతివగ్గస్స కమ్మప్పత్తభావేసతి అతిరేకవీసతివగ్గస్స పగేవాతి విఞ్ఞాయతి. తథా సతి సో కస్మా వుత్తోతి? సచ్చం, తథాపి సో చతువగ్గాదినా సఙ్ఘేన కత్తబ్బకమ్మం ఊనకతరేన న వట్టతి, అతిరేకేన పన వట్టతీతి ఞాపనత్థం వుత్తో.

౨౦౩. ఇదాని చతువగ్గాదికేన ఛన్దాహరణేన పూరేతబ్బోతి దస్సేతి ‘‘చతూ’’తిఆదినా. పారాజికాదిభావమనాపన్నత్తా పకతియా సభావేనేవ ఠితో అత్తా యేసం, పకతో వా తతోయేవ కమ్మేసు అవిగతో అత్తా యేసం తేతి పకతత్తకా, పారాజికఉక్ఖిత్తకలద్ధినానాసంవాసకేహి అఞ్ఞే. పరేతి ఏకసీమట్ఠా తాదిసాయేవ అఞ్ఞే. సేసేపీతి అవసేసే పఞ్చవగ్గాదికరణీయేపి.

౨౦౪. ఇదాని వత్థుఞత్తిఅనుస్సావనసీమాదివిపత్తితో, కమ్మవిపత్తీసు పరిసతో చ పటిక్కోసతో చ కమ్మస్స కుప్పాకుప్పభావం తత్థ చ ఆపత్తిఆదిం దస్సేతుం ‘‘చతూ’’తిఆది మాహ. చతువగ్గాదికత్తబ్బం అసంవాసగణపూరం వా కమ్మారహగణపూరం వా కమ్మఞ్చ గరుకట్ఠగణపూరం వా పరివాసాదికమ్మఞ్చాతి యోజనా. ఏత్థ చ కమ్మారహో గరుకట్ఠతో అఞ్ఞో, నిక్ఖిత్తవత్తో పన గరుకట్ఠో గణపూరకో హోతియేవ. కతన్తి చతువగ్గాదినా కతం.

౨౦౫. వారేయ్యాతి అన్తరాయే అసతి అన్తమసో ఏకోపి వారేయ్యాతి అత్థో. అన్తరాయేతి పాపేహి కరియమానే జీవితబ్రహ్మచరియన్తరాయే సతి. అనన్తరాయికా చే న వారేన్తి, దుక్కటం. దిట్ఠావిన్తి అత్తనో అత్తనో దిట్ఠిం లద్ధిం ‘‘అధమ్మకమ్మం ఇదం, న మేతం ఖమతీ’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆవి కరేయ్యున్తి సేసో. ఏకోధిట్ఠానన్తి ఏకో భిక్ఖు ‘‘న మేతం ఖమతీ’’తి అధిట్ఠానం కరేయ్యాతి సేసో. తతోధికాతి తీహి అధికా. తే పన సఙ్ఘత్తా పహోన్తి అత్తనో కమ్మం నిత్థరితుం.

౨౦౬. ఖిత్తచిత్తో నామ ఉమ్మత్తకో. దుఖట్టితోతి వేదనట్టో. న రూహతీతి గయ్హత్తం న రోహతీతి అత్థో.

౨౦౭. అన్తమసో అనన్తరస్సాపి ఆరోచేన్తస్స పకత…పే… భిక్ఖునోతి సమ్బన్ధో. ఏకసీమాయం తిట్ఠతీతి ఏకసీమట్ఠో. సమో సంవాసో అస్సాతి సమసంవాసో. ఏకసీమట్ఠో చ సో సమసంవాసో చ, పకతత్తో చ సో ఏకసీమట్ఠసమసంవాసో చ, సో చాయం భిక్ఖు చాతి సబ్బత్థ కమ్మధారయో, తస్స. ఏత్థ పన అవిపన్నసీలో పకతత్తోతి అధిప్పేతో. ఆరోచేన్తస్సాతి అత్తనో లద్ధిం పకాసేన్తస్స. రూహతీతి పటిక్ఖేపో రుహతి.

౨౦౮. ధమ్మికం కమ్మన్తి ధమ్మేన కత్తబ్బం అపలోకనాదికమ్మం. పటిక్కోసేయ్యాతి నివారేయ్య. తిరోక్ఖా కాయసామగ్గిం వా ఛన్దం వాతి వా-సద్దం నేత్వా అత్థో నేతబ్బో. తిరోక్ఖాతి పరమ్ముఖా. సో సమ్ముఖా-సద్దో వియ నిపాతో, అథ వా అక్ఖా ఇన్ద్రియవిసయతో తిరో బహీతి అత్థోతి.

కమ్మనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.