౨. ఏళకలోమవగ్గో

౧. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కారాపేయ్యాతి అత్తనో చ పరస్స చ ఉభిన్నఞ్చ కోసియం ఏకతో గణ్హిత్వా వుత్తం, ఉభో వా ఏకతో కరోన్తీతి అత్థతో వేదితబ్బం. తత్థ అత్తనా కతం చే, ‘‘నిస్సజ్జనకాలే సయం కతం నిస్సగ్గియ’’న్తి వత్తబ్బం. ఉభోహి చే కతం, యథాపాళిమేవ.

కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

యథా పఠమే ‘‘ఏకేనపి కోసియంసునా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం, తథా ఇధ ‘‘ఏకేనపి అఞ్ఞేన అమిస్సితాన’’న్తి వచనాభావతో అఞ్ఞేన మిస్సభావే సతిపి అపఞ్ఞాయమానరూపకం చే, ‘‘సుద్ధకాళక’’మిచ్చేవ వుచ్చతీతి వదన్తి.

సుద్ధకాళకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘తులయిత్వా’’తి వచనతో యథా తులాధారణాయ కాళకాధికా న హోన్తి, తథా కాళకానం ద్వే భాగా గహేతబ్బా ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన. ‘‘ఏకస్సాపి కాళకలోమస్స అతిరేకభావే నిస్సగ్గియన్తి వచనం తులాధారణాయ కిఞ్చాపి న సమేతి, అచిత్తకత్తా పన సిక్ఖాపదస్స పుబ్బే తులాయ ధారయిత్వా ఠపితేసు ఏకమ్పి లోమం తత్థ పతేయ్య, నిస్సగ్గియన్తి అయమధిప్పాయోతి నో తక్కో’’తి ఆచరియో. వుత్తపరిచ్ఛేదేన అగ్గహణం అకిరియా, సన్థతకరణం కిరియా.

ద్వేభాగసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘ఓరేన చే ఛన్నం వస్సాన’’న్తి వుత్తత్తా ఛబ్బస్సే పరిపుణ్ణే కాతుం వట్టతీతి నిట్ఠానదివసతో పట్ఠాయ ఛన్నం వస్సానం పరిచ్ఛేదో వేదితబ్బో. యాని పనేత్థ అతిరేకఛబ్బస్సవసేన వా సమ్ముతివసేన వా కతాని, సబ్బాని తాని ఏకతో పరిభుఞ్జితుం వట్టన్తీతి. గిలానస్స చ ఏకం నప్పహోతీతి అనేకమ్పి వట్టతి. యతో పట్ఠాయ రోగస్స మన్దతాయ సన్థతం ఆదాయ గన్తుం సక్కోతి, తతో పట్ఠాయ సమ్ముతి వా రోగో వా న రక్ఖతీతి ఏకే. అపిచ ఛవస్సబుద్ధనిమ్మలం సిక్ఖాపదం విచారేతుం గమ్భీరత్తా. తస్మా ఛవస్సే కమ్మం కతన్తి.

ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

కస్మా పనేత్థ ‘‘సన్థతం పన భిక్ఖునా’’తి సిక్ఖాపదం అపఞ్ఞపేత్వా ‘‘నిసీదనసన్థత’’న్తి పఞ్ఞత్తం, నను ఏత్థ కారణేన భవితబ్బన్తి? అత్థి కారణం, చీవరసఞ్ఞితాయ సన్థతానం ఉజ్ఝితత్తా తేసం అచీవరభావదస్సనత్థం తథా పఞ్ఞత్తం భగవతాతి వుత్తం హోతి. తస్మా తే భిక్ఖూ తేచీవరికధుతఙ్గభేదభయా సన్థతే చతుత్థచీవరసఞ్ఞితాయ సన్థతాని ఉజ్ఝిత్వా తేరస ధుతఙ్గాని సమాదయింసు, భగవా చ తేసం సన్థతం అనుజాని. తతో తేసం భిక్ఖూనం ఏవం హోతి ‘‘నిసీదనచీవరసణ్ఠానమ్పేతం నిసీదనసన్థతం నో భగవతా అనుఞ్ఞాతం చతుత్థచీవరభావేన, పగేవ కతసన్థతం వా’’తి. తతో ‘‘సన్థతే తేసం చీవరసఞ్ఞితా న భవిస్సతీ’’తి తదత్థం భగవతా ‘‘సన్థత’’న్తి అపఞ్ఞపేత్వా ‘‘నిసీదనసన్థత’’న్తి పఞ్ఞత్తన్తి అధిప్పాయో. ఇమేసు పన పఞ్చసు సన్థతేసు పురిమాని తీణి వినయకమ్మం కత్వా పటిలభిత్వాపి పరిభుఞ్జితుం న వట్టన్తి అకప్పియత్తా, పచ్ఛిమాని ద్వే వట్టన్తీతి (వజిర. టీ. పారాజిక ౫౬౬-౫౬౭) లిఖితం. కథం పఞ్ఞాయతీతి చే? ‘‘అనాపత్తి అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతీ’’తి (పారా. ౫౭౦) వచనతోతి వేదితబ్బం.

నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్సా’’తి ఇమినా పకతియా దీఘమగ్గం పటిపన్నస్స ఉప్పన్నానిపి తియోజనపరమమేవ హరితబ్బాని, పగేవ అప్పటిపన్నస్సాతి దస్సేతి. పటిపన్నస్స చే, అద్ధానం నామ పటిపన్నస్స అకామా వస్సంవుట్ఠభిక్ఖునియా మగ్గప్పటిపత్తి వియాతి దస్సేతి. అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్స నిస్సగ్గియన్తి వా సమ్బన్ధో. తేనేవ వాసాధిప్పాయస్స పటిప్పస్సద్ధగమనుస్సాహత్తా ‘‘అప్పటిపన్నో’’తి సఙ్ఖం గతస్స అనాపత్తీతి సిద్ధం. ఇమస్మిం పన అత్థవికప్పే ‘‘భిక్ఖునో పనేవ ఏళకలోమాని ఉప్పజ్జేయ్యుం…పే… అసన్తేపి హారకే అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్స నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి యోజనా వేదితబ్బా. యస్మా వా ఏళకలోమానం ఉప్పత్తిట్ఠానతో పట్ఠాయ తియోజనపరమతా అధిప్పేతా, మగ్గం అప్పటిపన్నస్స చ తియోజనపరమతా నత్థి, తస్మా ‘‘అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్స ఉప్పజ్జేయ్యు’’న్తి వుత్తం. తేన అచ్ఛిన్నం పటిలభిత్వా హరతో చ అనాపత్తీతి సిద్ధం. పటిలాభో హి తేసం ఉప్పత్తి నామాతి.

‘‘ఆకఙ్ఖమానేన భిక్ఖునా పటిగ్గహేతబ్బానీ’’తి ఇమినా అత్తనా పటిగ్గహితానంయేవ తియోజనాతిక్కమే ఆపత్తీతి దస్సేతి. తేన అనాకఙ్ఖమానేన పరసన్తకాని పటిగ్గహితాని హరన్తస్స అనాపత్తీతి సిద్ధం.

అఙ్గేసు ‘‘అత్తనో సన్తకతా’’తి నత్థి, అయమత్థో ‘‘భిక్ఖునో ఉప్పజ్జేయ్యు’’న్తి ఇమినా, ‘‘అచ్ఛిన్నం పటిలభిత్వా’’తి ఇమినా చ దీపితో హోతీతి వేదితబ్బో. పోరాణగణ్ఠిపదే చ ‘‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం హరాపేన్తో గచ్ఛతి చే, ద్విన్నమ్పి అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. తస్మా ద్వే భిక్ఖూ తియోజనపరమం పత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స భణ్డం పరివత్తేత్వా చే హరన్తి, అనాపత్తీతి సిద్ధం.

తియోజనపరమం సహత్థా హరితబ్బానీతి తియోజనపరమమేవ అత్తనా హరితబ్బాని, తం కిమత్థన్తి? సీమాయ ఏతపరమతో. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తియోజనపరమం సీమం సమ్మన్నితు’’న్తి (మహావ. ౧౪౦). వాసాధిప్పాయేన, పచ్చాగమనాధిప్పాయేన వా గచ్ఛతో ఏతపరమతా చ. వుత్తఞ్హేతం ‘‘ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అతిమహతియో సీమాయో సమ్మన్నన్తి…పే… భిక్ఖూ ఉపోసథం ఆగచ్ఛన్తా ఉద్దిస్సమానేపి పాతిమోక్ఖే ఆగచ్ఛన్తి, ఉద్దిట్ఠమత్తేపి ఆగచ్ఛన్తి, అన్తరాపి పరివసన్తీ’’తి (మహావ. ౧౪౦).

అసన్తే హారకేతి ఆణత్తియా హారకే అసతి. కమ్బలస్స ఉపరి నిసీదిత్వా గచ్ఛన్తస్స సచే ఏకమ్పి లోమం చీవరే లగ్గం హోతి, తియోజనాతిక్కమే ఆపత్తి ఏవ కమ్బలతో విజటితత్తాతి లిఖితం. తం కమ్బలస్స పటిగ్గహితత్తా అత్తనో అత్థాయ పటిగ్గహితమేవ హోతీతి యుత్తం.

ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘నిబ్బత్తరుక్ఖచ్ఛాయాపి రుక్ఖపరిచ్ఛేదం అనతిక్కన్తా’’తి లిఖితం.

జాతరూపసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

జాతరూపరజతపరివత్తనన్తి ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన వుత్తం.

రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అసన్తే పాచిత్తియం దేసేతబ్బమేవాతి ఏత్థ కిం సుద్ధికం పాచిత్తియం, ఉదాహు నిస్సగ్గియన్తి? నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ.

కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తత్రిదం పకిణ్ణకం

అట్ఠమసిక్ఖాపదం పరేన అత్తనో అత్థాయ దియ్యమానస్స వా పారివత్తకభావేన దియ్యమానస్స వా పంసుకూలస్స వా రూపియస్స ఉగ్గణ్హనఉగ్గణ్హాపనసాదియనాని పటిక్ఖిపతి.

నవమం పరస్స వా అత్తనో వా రూపియపరివత్తనం పటిక్ఖిపతి.

దసమం అరూపియపరివత్తనం. ‘‘అరూపియే అరూపియసఞ్ఞీ పఞ్చన్నం సహ అనాపత్తీ’’తి (పారా. ౫౯౧; వి. వి. టీ. ౧.౫౯౧; వజిర. టీ. పారాజిక ౫౮౭) చ వచనం ఇతరేహి సహ ఆపత్తీతి దీపేతి. అరూపియఞ్చ దుక్కటవత్థు. తస్మా తస్స పరివత్తనే సతి నిస్సగ్గియన్తి ఏకన్తేన వుత్తం. పఞ్చన్నం సహ దుక్కటవత్థూనం పరివత్తనే అనాపత్తిప్పసఙ్గతో అనాపత్తి ఏవాతి పోరాణాతి చే? న, కప్పియవత్థూనంయేవ తత్థ ఆగతత్తా. యది కప్పియవత్థు నిస్సగ్గియం, పగేవ దుక్కటవత్థూతి చే? న, ఆపత్తిగరుకలహుకభావేన వత్థుగరుకలహుకనియమాభావతో.

నిస్సగ్గియవత్థుతో హి ముత్తామణివేళురియాది మహగ్ఘప్పహోనకమ్పి దుక్కటవత్థూతి కత్వా నిస్సగ్గియవత్థుతో ముత్తాది లహుకం హోతి. లహుకేపి వత్థుస్మిం యథేవ దుక్కటవత్థునో పటిగ్గహణే దుక్కటం, తథేవ తస్స వా తేన వా చేతాపనేపి దుక్కటం యుత్తన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౯) అట్ఠకథాచరియా.

అథ వా యం వుత్తం ‘‘కప్పియవత్థూనంయేవ తత్థ ఆగతత్తా’’తి, తత్థ కిఞ్చాపి దుక్కటవత్థూనిపి అధిప్పేతాని, న పన పాళియం వుత్తాని అనాపత్తివారప్పసఙ్గభయాతి వుత్తం హోతి. ముత్తాదీసుపి వుత్తేసు అనాపత్తియం కప్పియకారకస్స ఆచిక్ఖతి, ‘‘ఇదం ముత్తాది అమ్హాకం అత్థి, అమ్హాకఞ్చ ఇమినా చ ఇమినా చ వేళురియాదినా అత్థో’’తి భణతి, దసమేన ఆపజ్జతీతి అధిప్పాయో సియా. యస్మా చ ఇదం కప్పియకారకస్స ఆచిక్ఖనాదిసంవోహారో చ, తస్మా తం నవమేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం. కిఞ్చాపి కయవిక్కయేవ హోతి కప్పియవత్థూహి అనుఞ్ఞాతం, ఇమినావ నయేన కిఞ్చాపి దుక్కటవత్థుపి దసమే అధిప్పేతం ఆపజ్జతి, అట్ఠకథావిరోధతో పన నాధిప్పేతమిచ్చేవ గహేతబ్బో.

కా పనేత్థ కారణచ్ఛాయాతి, పఞ్చన్నం సహ తత్థ అనాపత్తిప్పసఙ్గతో అనాపత్తి ఏవాతి చే? న, తత్థ అనాగతత్తా. అనాగతకారణా వుత్తన్తి చే? న, పఞ్చన్నం సహ ఆపత్తివత్థుకస్స అనాపత్తివారలాభే విసేసకారణాభావా, అకప్పియత్తా పఞ్చన్నం సహాపి ఆపత్తియా భవితబ్బన్తి సిద్ధో అట్ఠకథావాదో.

అపరో నయో – యది దుక్కటవత్థునా కయవిక్కయే నిస్సగ్గియం, కప్పియవత్థుమ్హి వుత్తపరియాయో తత్థ లబ్భేయ్య, న పన లబ్భతీతి నవమే ఏవ తాని వత్తబ్బాని. తస్మా సంవోహారో నామ కయవిక్కయోపి అఞ్ఞథా పరివత్తనం పరియాదియిత్వా పవత్తో, కయవిక్కయఞ్చ మోచేత్వా ‘‘ఇమినా ఇమం దేహీ’తి చేతాపేతి, వట్టతీ’’తి అవత్వా దసమస్స అనాపత్తివారే వుత్తనయేనేవ తేసం పరివత్తనే నిస్సగ్గియానుమతివిరోధతో అట్ఠకథాయం వుత్తనయేనేవ దుక్కటవత్థునా చేతాపనే దుక్కటమేవ. నేసం కయవిక్కయేన నిస్సగ్గియన్తి చే? న, సబ్బస్సపి కయవిక్కయత్తా. తేనేవ వుత్తం ‘‘అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘సచే కయవిక్కయం సమాపజ్జేయ్య, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’న్తి భాసితం, తం దుబ్భాసితం. కస్మా? న హి దానగ్గహణతో అఞ్ఞో కయవిక్కయో నామ అత్థీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౯), అత్తనో మతియా కయవిక్కయలక్ఖణసమ్మతే దసమస్స అనాపత్తివారే వుత్తనయేనేవ తేసం పరివత్తనే నిస్సగ్గియానుమతివిరోధతో చ. భవతు వా అత్తనో పటిసిద్ధమిదం కారణం, దసమే అవస్సమేవ జానితబ్బానీతి తాని కయవిక్కయానేవాతి తేసం నిస్సగ్గియభావఞ్చ గతానీతి ఏవమ్పి సిద్ధో అట్ఠకథావాదో.

ఏత్థాహు పోరాణా – ‘‘అత్తనో సన్తకం రూపియం పరహత్థగతం కరోతి అజ్ఝాచరతి, దుక్కటం. పరస్స రూపియం అత్తనో హత్థగతం కరోతి, అట్ఠమేన నిస్సగ్గియం. ఉగ్గహితవత్థుపరివత్తనే కథం జాతం? అబ్బోహారికం జాతం. అథ పరస్స రూపియం అత్తనో హత్థగతం పఠమం కరోతి, రూపియప్పటిగ్గహణస్స కతత్తా అట్ఠమేన నిస్సగ్గియం. అత్తనో సన్తకం రూపియం పరస్స హత్థగతం పచ్ఛా కరోతి, సంవోహారేన నిస్సగ్గియ’’న్తి. ‘‘రూపియస్స గహణమత్తేన అట్ఠమేన ఆపత్తి, పచ్ఛా పరివత్తనే నవమేనా’’తి హి తత్థ వుత్తం, తం పన యుత్తం. ‘‘అజ్ఝాచరతి, దుక్కట’’న్తి దువుత్తం. దుక్కటస్స అనియమప్పసఙ్గతో నిస్సజ్జనవిధానేసు దస్సితోవ. కిం వుత్తం హోతి – యది ద్వీహి నిస్సగ్గియేహి భవితబ్బం, నిస్సజ్జనవిధానే ‘‘అహం, భన్తే, రూపియం పటిగ్గహేసిం, నానాప్పకారకఞ్చ రూపియసంవోహారం సమాపజ్జి’’న్తి వత్తబ్బం భవేయ్య ‘‘రూపియం చేతాపేతీ’’తి సబ్బత్థ పాళియం రూపియప్పటిగ్గహణస్స వుత్తత్తా.

ఏత్తావతా యం పోరాణగణ్ఠిపదే వుత్తం ‘‘దుక్కటవత్థునా కయవిక్కయం పరిహరన్తేన చతూసు నిస్సగ్గియవత్థూసు ఏకేకస్మిం గహితే అట్ఠమేన నిస్సగ్గియం హోతి. దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థున్తి ‘‘ఇమినా ఇదం దేహీ’’తి గహితే తేనేవ నిస్సగ్గియం హోతి. ‘‘కయవిక్కయమ్పి నీహరిత్వా గహితే దుక్కటం, చేతాపితరూపియగ్గహణే అట్ఠమేన, పరివత్తనే నవమేనాతిఆదినా అత్తనా అనుగ్గహేత్వా కప్పియవసేన నీహరిత్వా పఞ్చహి సహధమ్మికేహి సద్ధిం పరివత్తేతుం వట్టతీ’’తి, తం విసోధితం హోతి. అపరమ్పి తత్థ వుత్తం ‘‘నిస్సజ్జితబ్బే అసతి కథం పాచిత్తియం, దున్నిస్సట్ఠరూపియమ్పి ‘న ఛడ్డేతీ’తి వదన్తస్స విస్సట్ఠో ఉపాసకో తం గహేత్వా అఞ్ఞం చే భిక్ఖునో దేతి, కప్పతీ’’తి, తఞ్చ దువుత్తం. న హి గహితత్తా తతో అఞ్ఞం వత్థు హోతి. పున అపరఞ్చ తత్థ వుత్తం ‘‘ఇమం ‘గణ్హాహీ’తి వదన్తస్స సద్ధాదేయ్యవినిపాతదుక్కటం, ‘ఏతం దేహీ’తి వదన్తస్స విఞ్ఞత్తిదుక్కట’’న్తి, తఞ్చ దువుత్తం. తత్థ హి పయోగదుక్కటం యుత్తం వియ పఞ్ఞాయతి.

పకిణ్ణకం నిట్ఠితం.

ఏళకలోమవగ్గో దుతియో.