౧౨. దుబ్బచసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుక్ఖేన వత్తబ్బో దుబ్బచో. వుచ్చమానో న సహతి.

దుబ్బచసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనవణ్ణనా

‘‘నామమత్తవసేనా’’తి పాఠో. ‘‘నామగోత్తవసేనా’’తి లిఖితం. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘అయం కిరియా భిక్ఖూనం కాతుం న వట్టతీ’’తి జానిత్వా సచే ఛాదేతి, ఛన్నావ హోతీతి అత్థో. సభాగమత్తమేవాతి అవేరిసభాగమత్తమేవాతి అధిప్పాయో.

వత్థు చేవ గోత్తఞ్చాతి ఏత్థ వత్థూతి వీతిక్కమనం అసుచిముచ్చనం. గోత్తన్తి గం తాయతీతి గోత్తం, సజాతితో అఞ్ఞత్థ గన్తుం అదత్వా గం బుద్ధిం, వచనఞ్చ తాయతీతి అత్థో. వత్థు చ సజాతిమేవ గచ్ఛతి. సజాతి నామేత్థ అఞ్ఞేహి విసిట్ఠావిసిట్ఠభూతా కిరియా, న కాయసంసగ్గాది. నామఞ్చేవ ఆపత్తి చాతి ఏత్థ ఆపత్తీతి వీతిక్కమేనాపన్నాపత్తియా నామం.

పున ఆగతాగతానం భిక్ఖూనం ఆరోచేన్తేనాతి ఏత్థ ద్విన్నం ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తా ధారేన్తు’’తిణ్ణం వా అతిరేకానం వా ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి ఏవం ఆరోచనవిధానం వేదితబ్బం. వత్తభేదఞ్చ రత్తిచ్ఛేదఞ్చ అకత్వాతి ఏత్థ ఠపేత్వా నవకతరం పారివాసికం అవసేసానం అన్తమసో మూలాయపటికస్సనారహాదీనమ్పి అభివాదనాదిసాదియనే, పటిపాటియా నిసీదనే, ఓవదనే, కమ్మికానం గరహణే చాతిఆదీసు వత్తభేదో హోతి. దస్సనసవనవిసయేసు అనారోచనే చ భిక్ఖూహి ఏకచ్ఛన్నే వసనే చ అజానన్తస్సేవ విహారే భిక్ఖూనం ఆగన్త్వా గమనే చాతిఆదీసు రత్తిచ్ఛేదో హోతి. నానాసంవాసకేహి వినయకమ్మాభావతో తేసం అనారోచనే రత్తిచ్ఛేదో న హోతి. ‘‘ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా’’తి వచనతో అన్తో న వట్టతి. నిక్ఖిత్తవత్తేనేవ హుత్వా విచరన్తేన యస్స సన్తికే పుబ్బే సమాదియిత్వా ఆరోచితం, తస్సాపి సన్తికే పచ్ఛా నిక్ఖిపనకాలే ఆరోచేత్వావ నిక్ఖిపితబ్బం. తస్మా పున సమాదానకాలేపి సో చే తతో గచ్ఛతి, తం దివసం అగన్త్వా దివా ఆరోచేత్వాపి యది ఏవం అతీతదివసం హోతి, ‘‘అరుణే ఉట్ఠితే తస్స సన్తికే ఆరోచేత్వా వత్తం నిక్ఖిపిత్వా విహారం గన్తబ్బన్తి తస్స సన్తికే ఆరోచేత్వా వత్తం నిక్ఖిపితబ్బ’’న్తి వుత్తం. అపిచ ‘‘విహారం గన్త్వా యం సబ్బపఠమం భిక్ఖుం పస్సతి, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బ’’న్తి వుత్తం. సచే రత్తిచ్ఛేదో హోతి, విహారసీమాపరియాపన్నానం సబ్బేసం ఆరోచేతబ్బం సియా. ‘‘తస్స ఆరోచేత్వా’’తి ఇదం పన పుబ్బే అనారోచితం సన్ధాయ వత్తభేదరక్ఖణత్థం వుత్తం. తస్మా ఏవ సమన్తపాసాదికాయం (చూళవ. అట్ఠ. ౯౭) ఏవం వుత్తం ‘‘అఞ్ఞం విహారతో నిక్ఖన్తం వా ఆగన్తుకం వా’’తి.

సుద్ధన్తపరివాసే పన సచే ‘‘మాసమత్తం అసుద్ధోమ్హీ’’తి అగ్గహేసి, పరివసన్తో పున ఊనం వా అధికం వా సన్నిట్ఠానం కరోతి, తత్తకమ్పి పరివసితబ్బమేవ, పరివాసదానకిచ్చం నత్థి. అయఞ్హి సుద్ధన్తపరివాసో నామ ఉద్ధమ్పి ఆరోహతి, హేట్ఠాపి ఓరోహతి. ఇదమస్స లక్ఖణం.

సమోదహిత్వాతి మూలాపత్తిట్ఠానే ఠపేత్వా, పక్ఖిపిత్వాతి అత్థో. అప్పటిచ్ఛన్నా చే అన్తరాపత్తి, మూలాయ పటికస్సనం అకత్వా పుబ్బే గహితపరివాసేనేవ పరివసితబ్బం. యో పన ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా విబ్భమిత్వా పున ఉపసమ్పన్నో హుత్వాపి పటిచ్ఛాదేతి, యో చ పుబ్బే పటిచ్ఛాదేత్వా పచ్ఛా న పటిచ్ఛాదేతి, యో చ ఉభయత్థ పటిచ్ఛాదేతి, సబ్బేసం పటిచ్ఛన్నదివసవసేన పరివాసో దాతబ్బో. ‘‘పురిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధే వా’’తి చ ‘‘పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధే వా’’తి (చూళవ. ౧౬౬ ఆదయో) చ పాళియం వుత్తత్తా ద్వే భిక్ఖూ విసుద్ధికం ఆపన్నా హోన్తి, తే సుద్ధికదిట్ఠినో హోన్తి. ఏకో ఛాదేతి, ఏకో న ఛాదేతి. యో ఛాదేతి, సో దుక్కటం దేసాపేతబ్బో. ‘‘ఉభోపి యథాధమ్మం కారాపేతబ్బా’’తి (చూళవ. ౧౮౧) వచనతో యం కఞ్చి ఆపత్తిం ఛాదేత్వా దుక్కటం ఆపజ్జతీతి వేదితబ్బో.

తేసు గతేసు వా అగతేసు వా పురిమనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బన్తి ఏత్థ ఊనే గణే చరణం, అనుట్ఠహనం ఏకరత్తమ్పి గణేన విప్పవాసం, సచే రత్తియా ఏకక్ఖణేన సఙ్ఘో వసతి, సచే సో పురే అరుణమేవ కేనచి కరణీయేన గతోతి ఏత్థపి మానత్తేపి ఏవం జాతే. ‘‘అయఞ్చ యస్మా గణస్స ఆరోచేత్వా, భిక్ఖూనఞ్చ అత్థిభావం సల్లక్ఖేత్వావ వసి, తేనస్స ఊనే గణే చరణదోసో వా విప్పవాసో వా న హోతీ’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౯౭) సమన్తపాసాదికాయం వుత్తం. తస్మా తేన ఆరోచితే ముహుత్తమ్పి నిసీదిత్వా గతేపి విప్పవాసో నత్థి. పారివాసికస్స, ఉక్ఖిత్తకస్స చ పకతత్తేన తస్మిం వసనం ఉదకపాతేన వారితం, తస్మా నానూపచారేపి ఏకచ్ఛన్నే న వట్టతి.

ఇదాని పాఠవిచారణా వేదితబ్బా – ‘‘నవ పఠమాపత్తికా చత్తారో యావతతియకా’’తి ఇదం సభావనియమవచనం. తేన వుట్ఠానం అనియమన్తి దస్సేతి. ఏకచ్చాపత్తివుట్ఠానఞ్హి కమ్మతోపి హోతి అకమ్మతోపి, న ఏవం ఆపజ్జనన్తి వుత్తం హోతి. అఞ్ఞతరం వా అఞ్ఞతరం వాతి తేసం ద్విధా భిన్నానమ్పి వుట్ఠానక్కమభేదాభావదీపకవచనం. యావతీహం, తావతీహన్తి ఏత్థ అహపరిచ్ఛేదో అరుణవసేన. ‘‘జాన’’న్తి ఇమినా జాననప్పటిచ్ఛన్నస్స అకామా పరివత్థబ్బన్తి దస్సేతి. తేన భిక్ఖునా అకామా పరివత్థబ్బన్తి తేన భిక్ఖునా వసతా అకామా పరివత్థబ్బం, న పరివత్తితలిఙ్గేనాతి దస్సనత్థం వుత్తం. పరివుత్థపరివాసేనాతి ఆదిమ్హి పరివుత్థపరివాసేనేవ పరివాసతో ఉత్తరి ఇతివారేన ఆదితో భిక్ఖునావ ఛారత్తం, పరివత్తితలిఙ్గేన ఉద్ధమ్పి భిక్ఖుమానత్తాయ పటిపజ్జితబ్బం, న పరివాసే వియ తప్పచ్చయా అచిణ్ణమానత్తో. చిణ్ణమానత్తోవ అబ్భేతబ్బో, న ఇతరో, న పరివాసే వియ మానత్తారహే, పక్ఖమానత్తఞ్చ చరన్తియా భిక్ఖునియా లిఙ్గం పరివత్తాతిక్కమే సతి చిణ్ణమానత్తో భిక్ఖు హోతి, పున భిక్ఖుమానత్తం గహేత్వా చిణ్ణమానత్తోవ భిక్ఖు అబ్భేతబ్బోతి దస్సేతి.

యత్థ సియాతి యస్సం సమానసంవాసకసీమాయమ్పి వీసతిగణో భిక్ఖుసఙ్ఘో అత్థి. ఏకేనపి చే ఊనో వీసతిగణోతి న యుజ్జతి, ఊనో చే. న హి వీసతిగణో, సఙ్ఘో చే ఊనో. తస్మా ‘‘ఏకేనపి చే ఊనో సఙ్ఘో’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బన్తి చే? న, చతువగ్గపఞ్చవగ్గదసవగ్గప్పసఙ్గనివారణప్పయోజనతో. తస్మా వీసతివగ్గో భిక్ఖుసఙ్ఘో చే భిక్ఖునా ఏకేనపి ఊనో, నట్ఠో దట్ఠబ్బో. కేచి పన వినయే అప్పకతఞ్ఞునో ‘‘యథా అతిరేకచతువగ్గోపి సఙ్ఘో చతువగ్గకరణీయే కమ్మే ‘చతువగ్గో’తి వుచ్చతి, తథా పఞ్చవగ్గదసవగ్గకరణీయే కమ్మే అతిరేకపఞ్చవగ్గదసవగ్గోపి ‘పఞ్చవగ్గదసవగ్గో’తి వుచ్చతి. తస్మా ఊనోపి చతువగ్గపఞ్చవగ్గదసవగ్గవీసతివగ్గోవా’’తి మఞ్ఞేయ్యుం, తేసం మఞ్ఞనానివారణత్థం ‘‘ఏకేనపి చే ఊనో’’తిఆది వుత్తం. అథ వా వీసతి భిక్ఖుసఙ్ఘో చే, ఠపేత్వా ఏకేనపి చే ఊనో అప్పకతత్తో, తం ఠపేత్వా ఏకేనపి చేతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. అయం తత్థ సామీచీతి వచనం యం వుత్తం సబ్బత్థ ‘‘తస్స ఆపత్తియా పరివాసం దేతి, మూలాయ పటికస్సతి, మానత్తం దేతి, అబ్భేతీ’’తి, తస్స ఆవిభావకరణత్థం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. తేన తేసు అయం యథావుత్తా సామీచి నియతా ఇచ్ఛితబ్బా, న రాజసిక్ఖాపదాదీసు వియ అనియతా. తత్థ హి కేనచి అన్తరాయేన తం సామీచిమకరోన్తేపి అనాపత్తీతి దీపితం హోతి.

సఙ్ఘాదిసేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.