౧. సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అఞ్ఞత్ర సుపినన్తాతి స్వాయం దుబ్బలవత్థుకత్తా చేతనాయ పటిసన్ధిం ఆకడ్ఢితుం అసమత్థా, సుపినే ఉపట్ఠితం నిమిత్తఞ్హి దుబ్బలం. పవత్తే పన అఞ్ఞేహి కుసలాకుసలేహి ఉపత్థమ్భితా విపాకం దేతి. కిఞ్చాపి విపాకం దేతి, అథ ఖో అవిసయే ఉప్పన్నత్తా అబ్బోహారికావ సుపినన్తచేతనాతి లిఖితం. యం పనేత్థ ‘‘సుపినే ఉపట్ఠితం నిమిత్తఞ్హి దుబ్బల’’న్తి వుత్తం, తం అనేకన్తం, న చ ఆరమ్మణదుబ్బలతాయ చిత్తప్పవత్తి దుబ్బలా అతీతానాగతారమ్మణాయ, పఞ్ఞత్తారమ్మణాయ వా అదుబ్బలత్తా. తస్మా దుబ్బలవత్థుకత్తాతి దుబ్బలహదయవత్థుకత్తాతి నో తక్కోతి (వజిర. టీ. పారాజిక ౨౩౬-౨౩౭) ఆచరియో. అవత్థుకతాయ దుబ్బలభావో యుజ్జతీతి చే? న, అవత్థుకాయ భావనాపభవాయ అతిరేకబలవసమ్భవతో. భావనాబలసమప్పితఞ్హి చిత్తం అరూపమ్పి సమానం అతిభారమ్పి కరజకాయం గహేత్వా ఏకచిత్తక్ఖణేనేవ బ్రహ్మలోకమ్పి పాపేత్వా ఠపేతి, తప్పటిభాగం అనప్పితమ్పి కామావచరచిత్తం కరజకాయం ఆకాసే లఙ్ఘనసమత్థం కరోతి. కిం పనేత్థ తం అనుమానకరణం? యేన చిత్తస్సేవ ఆనుభావోతి పఞ్ఞాయేయ్య చిత్తానుభావేన ఠపనలఙ్ఘనాదికిరియావిసేసనిబ్బత్తిదస్సనతో. పకతిచిత్తసముట్ఠానరూపం వియ అసంసట్ఠత్తా, నిక్ఖమనత్తా చ వత్థిసీసం, కటి, కాయోతి తిధా సుక్కస్స ఠానం పకప్పేన్తి ఆచరియా. సప్పవిసం వియ తం దట్ఠబ్బం, న చ విసే ఠాననియమో, కోధవసేన పస్సన్తస్స హోతి. ఏవమస్స న ఠాననియమో, రాగవసేన ఉపక్కమన్తస్స హోతీతి నో తక్కోతి ఆచరియో.

‘‘దకసోతం అనోతిణ్ణేపీ’’తి ఇదం ‘‘ఓతిణ్ణమత్తే’’తి ఇమినా విరుజ్ఝతీతి చే, తం దస్సేతుం ‘‘ఠానతో పన చుత’’న్తిఆదిమాహ. తస్సత్థో – నిమిత్తే ఉపక్కమం కత్వా సుక్కం ఠానా చావేత్వా పున విప్పటిసారవసేన దకసోతోరోహణం నివారేతుం న సక్కా, తథాపి అధివాసాధిప్పాయేన అధివాసేత్వా అన్తరా దకసోతతో ఉద్ధం నివారేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ ‘‘బహి నిక్ఖన్తే వా’’తి వుత్తం, తస్మా ఠానా చుతఞ్హి అవస్సం దకసోతం ఓతరతీతి అట్ఠకథాయ అధిప్పాయో. తస్మా ఉభయం సమేతీతి గహేతబ్బో.

ఏత్థాహ – కస్మా ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే ‘‘యో పన భిక్ఖూ’’తిఆదినా కారకో న నిద్దిట్ఠోతి? వుచ్చతే – అధిప్పాయాపేక్ఖాయ భావతో కారకో న నిద్దిట్ఠో తస్స సాపేక్ఖభావదస్సనత్థం. కథం? కణ్డువనాదిఅధిప్పాయచేతనావసేన చేతేన్తస్స కణ్డువనాదిఉపక్కమేన ఉపక్కమన్తస్స మేథునరాగవసేన ఊరుఆదీసు దుక్కటవత్థూసు, వణాదీసు థుల్లచ్చయవత్థూసు చ ఉపక్కమన్తస్స సుక్కవిసట్ఠియా సతిపి న సఙ్ఘాదిసేసో ‘‘అనాపత్తి భిక్ఖు న మోచనాధిప్పాయస్సా’’తి (పారా. ౨౬౩) వచనతో. తస్మా తదత్థదస్సనత్థం ఇధ కారకో న నిద్దిట్ఠో. అఞ్ఞథా ‘‘యో పన భిక్ఖు సఞ్చేతనికం సుక్కవిసట్ఠిం ఆపజ్జేయ్య, సఙ్ఘాదిసేసో’’తి నిద్దిట్ఠే కారకే ‘‘చేతేతి న ఉపక్కమతి ముచ్చతి, అనాపత్తీ’’తి (పారా. ౨౬౨) వుత్తవచనవిరోధో. తథా ‘‘సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిసట్ఠియా అఞ్ఞత్ర సుపినన్తా సఙ్ఘాదిసేసో’’తి భుమ్మే నిద్దిట్ఠేపి సో ఏవ విరోధో హేత్వత్థనియమసిద్ధితో. తస్మా తదుభయమ్పి వచనక్కమం అవత్వా ‘‘సఞ్చేతనికా సుక్కవిసట్ఠి అఞ్ఞత్ర సుపినన్తా సఙ్ఘాదిసేసో’’తి వుత్తం. తత్థ నిమిత్తత్థే భుమ్మవచనాభావతో హేత్వత్థనియమో న కతో హోతి. తస్మిం అకతే సఞ్చేతనికా సుక్కవిసట్ఠి అఞ్ఞత్ర సుపినన్తా సఙ్ఘాదిసేసోతి, ఉపక్కమే అసతి అనాపత్తీతి అయమత్థో దీపితో హోతీతి వేదితబ్బం.

ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే ద్వే ఆపత్తిసహస్సాని హోన్తి. కథం? అత్తనో హత్థాదిభేదే అజ్ఝత్తరూపే రాగూపత్థమ్భనవసేన అఙ్గజాతే కమ్మనియప్పత్తే ఆరోగ్యత్థాయ నీలం మోచేన్తస్స ఏకా ఆపత్తి, అజ్ఝత్తరూపే ఏవ రాగూపత్థమ్భే పీతకాదీనం మోచనవసేన నవాతి దస. ఏవం ‘‘సుఖత్థాయా’’తిఆదీనం నవన్నం వసేనాతి రాగూపత్థమ్భే అజ్ఝత్తరూపవసేన సతం. ఏవమేవం వచ్చప్పస్సావవాతఉచ్చాలిఙ్గపాణకదట్ఠూపత్థమ్భేసు చ సతం సతం కత్వా సబ్బం పఞ్చసతం. యథా అజ్ఝత్తరూపే పఞ్చసతం, ఏవం బహిద్ధారూపే వా అజ్ఝత్తబహిద్ధారూపే వా ఆకాసే వా కటిం కమ్పేన్తోతి ద్వే సహస్సాని ఆపత్తియో హోన్తీతి.

సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.