౧. పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘మాతుగామేనా’’తి వత్వా పున ‘‘ఏకాయా’’తి వుత్తత్తా ‘‘మాతుగామసఙ్ఖాతాయ ఏకాయ ఇత్థియా’’తి వుత్తం. రహోతి అప్పకాసం. అప్పకాసతా చ యో అనాపత్తిం కరోతి, తస్స అపచ్చక్ఖభావతోతి ఆహ ‘‘చక్ఖుస్స రహో’’తి. నను ‘‘రహో నామ చక్ఖుస్స రహో, సోతస్స రహో. చక్ఖుస్స రహో నామ న సక్కా హోతి అక్ఖిం వా నిఖణియమానే, భముకం వా ఉక్ఖిపియమానే, సీసం వా ఉక్ఖిపియమానే పస్సితుం. సోతస్స రహో నామ న సక్కా హోతి పకతికథా సోతు’’న్తి పదభాజనపాళియం సోతస్స రహోతి ఆగతం, అథ కస్మా తం అవత్వా ‘‘చక్ఖుస్స రహో’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి ఆహ ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆది. ఇమినా పాళియం ‘‘సోతస్స రహో’’తి ఇదం అత్థుద్ధారవసేన వుత్తన్తి దస్సేతి. అథ కథమేతం విఞ్ఞాయతి ‘‘చక్ఖుస్సేవ రహో ఇధ అధిప్పేతో’’తి? ‘‘పటిచ్ఛన్నే ఆసనే’’తి వచనతో ‘‘సక్కా హోతి మేథునం ధమ్మం పటిసేవితు’’న్తి (పారా. ౪౪౫) చ వుత్తత్తా. తేనేవాహ ‘‘సచేపీ’’తిఆది. ‘‘పిహితకవాటస్సా’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౪౪౪-౪౪౫) ఇమినా పటిచ్ఛన్నభావతో చక్ఖుస్స రహోసబ్భావం దస్సేతి. అపిహితకవాటస్స (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౪౪-౪౪౫) పన ద్వారే నిసిన్నో అనాపత్తిం కరోతి, న కేవలం అపిహితకవాటస్స గబ్భస్స ద్వారే నిసిన్నోవ అనాపత్తిం కరోతి, అన్తోద్వాదసహత్థే ఓకాసే నిసిన్నోపీతి వేదితబ్బో. తేనాహ ‘‘యత్థ పన సక్కా దట్ఠు’’న్తిఆది. యస్మా నిసీదిత్వా నిద్దాయన్తో కపిమిద్ధపరేతో కఞ్చి కాలం చక్ఖూని ఉమ్మీలేతి, కఞ్చి కాలం నిమీలేతి, న చ మహానిద్దం ఓక్కమతి, తస్మా ‘‘నిద్దాయన్తోపి అనాపత్తిం కరోతీ’’తి వుత్తం. నిపజ్జిత్వా నిద్దాయన్తో పన తాదిసో న హోతీతి ఆహ ‘‘నిపజ్జిత్వా నిద్దాయన్తోపి న కరోతీ’’తి, అనాపత్తిం న కరోతీతి అత్థో. మేథునస్స మాతుగామో దుతియో న హోతి. ఇత్థియో హి అఞ్ఞమఞ్ఞిస్సా వజ్జం పటిచ్ఛాదేన్తి. తేనేవ వేసాలియం (పారా. ౭౬-౭౭) మహావనే ద్వారం వివరిత్వా నిపన్నే భిక్ఖుమ్హి సమ్బహులా ఇత్థియో యావదత్థం కత్వా పక్కమింసు. తేనాహ ‘‘ఇత్థీనం పన సతమ్పి న కరోతీ’’తి. తం కమ్మన్తి అజ్ఝాచారకమ్మం. యస్మా నిసీదిత్వావ నిపజ్జతి, తస్మా నిపజ్జనమ్పి అన్తోకత్వా ‘‘నిసజ్జం కప్పేయ్యా’’తి వుత్తన్తి దస్సేతుం ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆదిమాహ. తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన కారేతబ్బోతి నిసజ్జం పటిజానమానస్స తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరసమాయోగో హోతియేవాతి వుత్తం. పారాజికేన, పన సఙ్ఘాదిసేసేన చ పాచిత్తియేన చ తేనాకారేన నిసజ్జం పటిజానమానోవ కారేతబ్బో. న అప్పటిజానమానోతి నిసజ్జం అప్పటిజానమానో తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన న కారేతబ్బోతి. అలజ్జీపి హి పటిజానమానోవ ఆపత్తియా కారేతబ్బో. యావ న పటిజానాతి, తావ ‘‘నేవ సుద్ధో’’తి వా ‘‘న అసుద్ధో’’తి వా వత్తబ్బో, వత్తానుసన్ధినా పన కారేతబ్బోతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పటిఞ్ఞా లజ్జీసు కతా, అలజ్జీసు ఏవం న విజ్జతి;

బహుమ్పి అలజ్జీ భాసేయ్య, వత్తానుసన్ధితేన కారయే’’తి. (పరి. ౩౫౯);

న కేవలం తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన చోదనాయమేవ ఏవం పటిఞ్ఞాయ కారేతబ్బో, అథ ఖో నిసజ్జాదినా ఆకారేన సద్ధిం చోదనాయపీతి దస్సేతుం ‘‘యేన వా సా సద్ధేయ్యవచసా ఉపాసికా వదేయ్య, తేన సో భిక్ఖు కారేతబ్బో’’తి వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘నిసజ్జాదీసు ఆకారేసూ’’తిఆది. ఏత్థ చ ‘‘పటిజానమానో’’తి అవుత్తేపి అధికారత్తా ‘‘పటిజానమానోవ తేన సో భిక్ఖు కారేతబ్బో’’తి వుత్తం. తథారూపాయ (సారత్థ. టీ. ౨.౪౪౪-౪౪౫) ఉపాసికాయ వచనే అఞ్ఞథత్తాభావతో దిట్ఠం నామ తథాపి హోతి, అఞ్ఞథాపి హోతీతి దస్సనే అఞ్ఞథత్తసమ్భవం దస్సేతి. అనేకంసికతాయ న నియతోతి అనియతో. తేనాహ ‘‘తిణ్ణం ఆపత్తీన’’న్తిఆది.

రహోనిసజ్జస్సాదేన మాతుగామస్స సన్తికం గన్తుకామో అక్ఖిం అఞ్జేతి, దుక్కటం. నివాసనం నివాసేతి, కాయబన్ధనం బన్ధతి, చీవరం పారుపతి, సబ్బత్థ పయోగే పయోగే దుక్కటం. గచ్ఛతి, పదవారే పదవారే దుక్కటం. గన్త్వాన నిసీదతి, దుక్కటమేవ. తేనాహ ‘‘మేథునధమ్మసన్నిస్సితకిలేససఙ్ఖాతేనా’’తిఆది. ఏత్థ చ రహోనిసజ్జస్సాదస్స అసతిపి మేథునరాగభావే తప్పటిబద్ధకిలేసత్తా వుత్తం ‘‘మేథునధమ్మసన్నిస్సితకిలేససఙ్ఖాతేనా’’తి. తేనేవ సన్నిస్సితగ్గహణం కతం. రహస్సాదేనాతి ‘‘ఇత్థన్నామాయ సద్ధిం రహో నిసీదిత్వా హసితలపితాదికం కరేయ్య’’న్తి ఉప్పన్నఅస్సాదహేతు. నిసజ్జాయ పాచిత్తియం అసతి ఉపచారగతే నిపజ్జిత్వా అనిద్దాయన్తే అనన్ధే విఞ్ఞుపురిసేతి అధిప్పాయో. సచే సా ఇత్థీ కేనచి కరణీయేన ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదతి, నిసజ్జాయ నిసజ్జాయ పాచిత్తియం. యం సన్ధాయ గతో, సా న దిట్ఠా, అఞ్ఞా ఆగన్త్వా నిసీదతి, అస్సాదే ఉప్పన్నే పాచిత్తియం. సచే సమ్బహులా ఆగచ్ఛన్తి, మాతుగామగణనాయ పాచిత్తియం. సచే ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదన్తి, నిసజ్జాగణనాయపి పాచిత్తియాని. అనియమేత్వా ‘‘దిట్ఠదిట్ఠాయ సద్ధిం రహస్సాదం కప్పిస్సామీ’’తి గన్త్వా నిసిన్నస్సాపి ఆగతాగతానం వసేన, పునప్పునం నిసజ్జాయ వసేన చ వుత్తనయేనేవ ఆపత్తియో వేదితబ్బా. వుత్తప్పకారే పురిసేతి అనన్ధే విఞ్ఞుపురిసే. ఉపచారగతే సతీతి ద్వాదసహత్థబ్భన్తరగతే సతి. సచే సుద్ధచిత్తేన గన్త్వా నిసిన్నస్స సన్తికం ఆగన్త్వా నిసిన్నాయ ఇత్థియా రహస్సాదో ఉప్పజ్జతి, ఏవమ్పి అనాపత్తి.

పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.