పారాజికకణ్డం

అభిలాపమత్తమేవాతి ఏత్థ దహరవసేన ‘‘భన్తే’’తి చ వుడ్ఢవసేన ‘‘ఆవుసో’’తి చ తత్థ దువిధో అభిలాపో, ఇధ పన వుడ్ఢదహరానం ‘‘అయ్యా’’తి ఏకమేవ.

కాయసంసగ్గే వుత్తనయేనాతి ఏత్థ తబ్బహులనయేన కిరియసముట్ఠానతా వుత్తా. ‘‘కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యా’’తి అవత్వా పన ‘‘సాదియేయ్యా’’తి వుత్తత్తా అకిరియతోపి సముట్ఠాతీతి వేదితబ్బం. యథా చేత్థ, ఏవం హేట్ఠా ‘‘మనుస్సిత్థియా తయో మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స ఆపత్తి పారాజికస్సా’’తిఆదినా (పారా. ౫౬) నయేన కిరియసముట్ఠానతం వత్వా తదనన్తరం ‘‘భిక్ఖుపచ్చత్థికా మనుస్సిత్థిం భిక్ఖుస్స సన్తికం ఆనేత్వా వచ్చమగ్గేన అఙ్గజాతం అభినిసీదేన్తి, సో చే పవేసనం సాదియతీ’’తిఆదినా (పారా. ౫౮) నయేన అకిరియసముట్ఠానస్సపి వుత్తత్తా పఠమపారాజికాయపి తబ్బహులనయేనేవ కిరియసముట్ఠానతా వేదితబ్బా. న హి పవేసనసాదియనాదిమ్హి కిరియసముట్ఠానతా దిస్సతి.

అఙ్గజాతచలనఞ్చేత్థ న సారతో దట్ఠబ్బం ‘‘సో చే పవేసనం న సాదియతి, పవిట్ఠం న సాదియతి, ఠితం న సాదియతి, ఉద్ధరణం సాదియతి, ఆపత్తి పారాజికస్సా’’తి (పారా. ౫౮) ఏత్థ ఠితనసాదియనే పకతియాపి పరిపుణ్ణచలనత్తా. సాదియనపచ్చయా పటిసేవనచలనఞ్చేత్థ న దిస్సతేవాతి తబ్బహులనయేనేవ కిరియసముట్ఠానతా గహేతబ్బా.

అపిచ భిక్ఖునియాపి పఠమపారాజికే తస్స సాదియనస్స సరూపేన వుత్తత్తా తదనురూపవసేన విభఙ్గనయమనోలోకేత్వా ‘‘కిరియసముట్ఠాన’’మిచ్చేవ వుత్తం. యథా చేతేసు తబ్బహులనయేన కిరియసముట్ఠానతా వుత్తా, తథా సురాదీనం అకుసలేనేవ పాతబ్బతా. ఇతరథా ‘‘యం అకుసలేనేవ ఆపజ్జతి, అయం లోకవజ్జా, సేసా పణ్ణత్తివజ్జా’’తి వుత్తే లోకవజ్జపణ్ణత్తివజ్జానం నియమలక్ఖణసిద్ధి హోతి, తథా తం అవత్వా ‘‘యస్సా సచిత్తకపక్ఖే చిత్తం అకుసలమేవ హోతి, అయం లోకవజ్జా, సేసా పణ్ణత్తివజ్జా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపారాజికవణ్ణనా) వుత్తే లోకవజ్జవచనం నిరత్థకం సియా వత్థుఅజాననపక్ఖేపి అకుసలేనేవ పాతబ్బత్తా. యస్మా తత్థ సురాపానవీతిక్కమస్స అకుసలచిత్తుప్పాదో నత్థి, తస్మా ఖన్ధకట్ఠకథాయం ‘‘మజ్జపానే పన భిక్ఖునో అజానిత్వాపి బీజతో పట్ఠాయ మజ్జం పివన్తస్స పాచిత్తియం. సామణేరో జానిత్వావ పివన్తో సీలభేదం ఆపజ్జతి, న అజానిత్వా’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౧౦౮) వుత్తం, న వుత్తం ‘‘వత్థుఅజాననపక్ఖే పాణాతిపాతాదీనం సిద్ధికరఅకుసలచిత్తుప్పాదసదిసే చిత్తుప్పాదే సతిపి సామణేరో సీలభేదం నాపజ్జతీ’’తి. అభినివేసవచనం పాణాతిపాతాదీహి సమానగతికత్తా సామణేరానం సురాపానస్స. ‘‘సురామేరయిమే’’తి వత్థుం జానిత్వా పాతబ్బతాదివసేన వీతిక్కమన్తస్స అకుసలస్స అసమ్భవో నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘యస్సా సచిత్తకపక్ఖే’’తిఆది.

కిఞ్చేత్థ – యుత్తివచనేన అరహన్తానం అప్పవిసనతో సచిత్తకాచిత్తకపక్ఖేసు అకుసలనియమోతి చే? న, ధమ్మతావసేన సేక్ఖానమ్పి అప్పవిసనతో. అచిత్తకపక్ఖే అకుసలనియమాభావదస్సనత్థం సుపన్తస్స ముఖే పక్ఖిత్తజలబిన్దుమివ సురాబిన్దుఆదయో ఉదాహరితబ్బా. తబ్బహులనయేన హి అత్థే గహితే పుబ్బేనాపరం అట్ఠకథాయ సమేతి సద్ధిం పాళియా చాతి. ఆచరియాపి సురాపానే అకుసలనియమాభావమేవ వదన్తి. ఏకచ్చే పన కిరియసముట్ఠానతా పనస్స తబ్బహులనయమేవ, న పఠమపారాజికే. కథం? కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదం పఠమపారాజికసముట్ఠానం. ఏత్థ భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ కాయసంసగ్గభావే సతి భిక్ఖునీ కాయఙ్గం అచోపయమానాపి చిత్తేనేవ అధివాసేతి, ఆపజ్జతి, న ఏవం భిక్ఖు. భిక్ఖు పన చోపయమానోవ ఆపజ్జతి, ఏవమేవ పఠమపారాజికేపి చోపనే సతి ఏవ ఆపజ్జతి, నాసతి. పవేసనం సాదియతీతి ఏత్థ పవేసనసాదియనం నామ సేవనచిత్తుప్పాదనం, మగ్గేన వా మగ్గప్పటిపన్నమ్పి ఇచ్ఛన్తి. తస్సాపి కాయచలనం ఏకన్తం అత్థి ఏవ. ఏవం సన్తేపి వీమంసిత్వా గహేతబ్బన్తి వదన్తీతి లిఖితం

పారాజికవణ్ణనా నిట్ఠితా.