౩. ఓవాదవగ్గో
౧. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఓవాదవగ్గస్స పఠమే అసమ్మతోతి యా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతస్స భిక్ఖునో భగవతా ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన (పాచి. ౧౪౬) భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతి అనుఞ్ఞాతా, తాయ అసమ్మతో. ఓవదేయ్యాతి భిక్ఖునిసఙ్ఘం వా సమ్బహులా వా ఏకం భిక్ఖునిం వా ‘‘వస్ససతూపసమ్పన్నాయ భిక్ఖునియా తదహుపసమ్పన్నస్స భిక్ఖునో అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కాతబ్బ’’న్తి ఆదికే (చూళవ. ౪౦౩) అట్ఠ గరుధమ్మే ఓవాదవసేన ఓసారేన్తో ఓవదేయ్య. పాచిత్తియన్తి ఓవాదపరియోసానే పాచిత్తియం.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ఓవదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, అఞ్ఞేన వా ధమ్మేన భిక్ఖునీసు ఉపసమ్పన్నమత్తం వా ఓవదతో దుక్కటం. సమ్మతస్సాపి తఞ్చే సమ్ముతికమ్మం అధమ్మకమ్మం హోతి, తస్మిం అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో వగ్గే భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఓవదతో తికపాచిత్తియం, తథా వేమతికస్స ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో చాతి నవ పాచిత్తియాని, సమగ్గేపి భిక్ఖునిసఙ్ఘేన వాతి అధమ్మకమ్మవసేన అట్ఠారస. సచే పన తం ధమ్మకమ్మం హోతి, ‘‘ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ సమగ్గం భిక్ఖునిసఙ్ఘం సమగ్గసఞ్ఞీ ఓవదతీ’’తి (పాచి. ౧౫౧) ఇదం అవసానపదం ఠపేత్వా తేనేవ నయేన సత్తరస దుక్కటాని, ‘‘సమగ్గమ్హాయ్యా’’తి చ వుత్తే అఞ్ఞం ధమ్మం, ‘‘వగ్గమ్హాయ్యా’’తి చ వుత్తే అట్ఠ గరుధమ్మే భణన్తస్స, ఓవాదఞ్చ అనియ్యాతేత్వా అఞ్ఞం ధమ్మం భణన్తస్స దుక్కటమేవ. యో పన ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ సమగ్గం భిక్ఖునిసఙ్ఘం సమగ్గసఞ్ఞీ ఓవదతి, గరుధమ్మపాళిం ఉద్దేసం దేతి, పరిపుచ్ఛం దేతి, ‘‘ఓసారేహి అయ్యా’’తి వుచ్చమానో ఓసారేతి, పఞ్హం పుట్ఠో కథేతి, భిక్ఖునీనం సుణమానానం అఞ్ఞస్సత్థాయ భణతి, సిక్ఖమానాయ వా సామణేరియా వా భణతి, తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అసమ్మతతా, భిక్ఖునియా పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవాదవసేన అట్ఠగరుధమ్మభణనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పదసోధమ్మసదిసానేవాతి.
ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దుతియే ఓవదేయ్యాతి అట్ఠగరుధమ్మేహి వా అఞ్ఞేన వా ధమ్మేన ఓవదన్తస్స సమ్మతస్సాపి పాచిత్తియమేవ.
సావత్థియం ఆయస్మన్తం చూళపన్థకం ఆరబ్భ అత్థఙ్గతే సూరియే ఓవదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, సూరియే అత్థఙ్గతే అత్థఙ్గతసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా, ఏకతోఉపసమ్పన్నం ఓవదన్తస్స చ దుక్కటం. పురిమసిక్ఖాపదే వియ ఉద్దేసాదినయేన అనాపత్తి. అత్థఙ్గతసూరియతా, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పదసోధమ్మసదిసానేవాతి.
అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా
తతియే భిక్ఖునుపస్సయన్తి భిక్ఖునియా ఏకరత్తం వసనట్ఠానమ్పి. ఓవదేయ్యాతి ఇధ గరుధమ్మేహి ఓవదన్తస్సేవ పాచిత్తియం. సచే పన అసమ్మతో హోతి, ద్వే పాచిత్తియాని. సచే పన సూరియేపి అత్థఙ్గతే ఓవదతి, తీణి హోన్తి. సమ్మతస్స పన రత్తిం ఓవదన్తస్సపి ద్వే ఏవ హోన్తి. సమ్మతత్తా హి భిక్ఖుస్స గరుధమ్మోవాదమూలకం పాచిత్తియం నత్థి. గిలానాతి న సక్కోతి ఓవాదాయ వా సంవాసాయ వా గన్తుం.
సక్కేసు ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ భిక్ఖునుపస్సయం ఉపసఙ్కమిత్వా ఓవదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నాయ ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా, ఏకతోఉపసమ్పన్నం యేన కేనచి, ఇతరం అఞ్ఞేన ధమ్మేన ఓవదన్తస్స చ దుక్కటం. సమయే, అనుపసమ్పన్నాయ, పురిమసిక్ఖాపదే వియ ఉద్దేసాదినయేన చ అనాపత్తి. ఉపస్సయూపగమనం, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, సమయాభావో, గరుధమ్మేహి ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమకథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియం హోతీతి.
భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా
చతుత్థే ఆమిసహేతూతి చీవరాదీనం అఞ్ఞతరహేతు. భిక్ఖూతి సమ్మతా భిక్ఖూ ఇధాధిప్పేతా. పాచిత్తియన్తి ఏవరూపే భిక్ఖూ అవణ్ణకామతాయ ఏవం భణన్తస్స పాచిత్తియం.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ‘‘ఆమిసహేతు ఓవదన్తీ’’తి భణనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ధమ్మకమ్మే తికపాచిత్తియం, అధమ్మకమ్మే తికదుక్కటం, అసమ్మతం ఉపసమ్పన్నఞ్చ, అనుపసమ్పన్నఞ్చ సమ్మతం వా అసమ్మతం వా ఏవం భణన్తస్స దుక్కటమేవ. తత్థ యో భిక్ఖు కాలే సమ్ముతిం లభిత్వా సామణేరభూమియం సణ్ఠితో, అయం సమ్మతో నామ అనుపసమ్పన్నో. పకతియా చీవరాదిహేతు ఓవదన్తం పన ఏవం భణన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, ధమ్మేన లద్ధసమ్ముతితా, అనామిసన్తరతా, అవణ్ణకామతాయ ఏవం భణనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనమేవాతి.
ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. చీవరదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
పఞ్చమే సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ చీవరదానవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సేసకథామగ్గో పనేత్థ చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. తత్ర హి భిక్ఖు పటిగ్గాహకో, ఇధ భిక్ఖునీ, అయం విసేసో, సేసం తాదిసమేవాతి.
చీవరదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఛట్ఠే చీవరన్తి నివాసనపారుపనుపగం. సిబ్బేయ్య వా సిబ్బాపేయ్యా వాతి ఏత్థ సయం సిబ్బన్తస్స సూచిం పవేసేత్వా పవేసేత్వా నీహరణే పాచిత్తియం, సతక్ఖత్తుమ్పి విజ్ఝిత్వా సకిం నీహరన్తస్స ఏకమేవ పాచిత్తియం. ‘సిబ్బా’తి వుత్తో పన సచేపి సబ్బం సూచికమ్మం నిట్ఠాపేతి, ఆణాపకస్స ఏకమేవ పాచిత్తియం. అథ ‘‘యం ఏత్థ చీవరే కత్తబ్బం, సబ్బం తం తవ భారో’’తి వుత్తో నిట్ఠాపేతి, తస్స ఆరాపథే ఆరాపథే పాచిత్తియం. ఆణాపకస్స ఏకవాచాయ సమ్బహులానిపి, పునప్పునం ఆణత్తియం పన వత్తబ్బమేవ నత్థి.
సావత్థియం ఉదాయిత్థేరం ఆరబ్భ చీవరసిబ్బనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఞాతికాయ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞినో వా వేమతికస్స వా, ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ సిబ్బన్తస్స చ దుక్కటం. అఞ్ఞం థవికాదిపరిక్ఖారం సిబ్బన్తస్స, ఞాతికాయ, సిక్ఖమానసామణేరీనఞ్చ చీవరమ్పి సిబ్బన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా సన్తకతా, నివాసనపారుపనుపగతా, వుత్తలక్ఖణం సిబ్బనం వా సిబ్బాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సఞ్చరిత్తసదిసానేవాతి.
చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సత్తమే సంవిధాయాతి సంవిదహిత్వా, గమనకాలే సఙ్కేతం కత్వాతి అత్థో. ఏకద్ధానమగ్గన్తి ఏకం అద్ధానసఙ్ఖాతం మగ్గం, ఏకతో వా అద్ధానమగ్గం. సత్థగమనీయోతి సత్థేన సద్ధిం గన్తబ్బో, సేసం ఉత్తానపదత్థమేవ. అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – అకప్పియభూమియం సంవిదహన్తస్స సంవిదహనపచ్చయా తావ దుక్కటం. తత్థ ఠపేత్వా భిక్ఖునుపస్సయం అన్తరారామం ఆసనసాలం తిత్థియసేయ్యఞ్చ సేసా అకప్పియభూమి, తత్థ ఠత్వా సంవిదహన్తస్సాతి అత్థో. సంవిదహిత్వా పన ‘‘అజ్జ వా స్వే వా’’తి నియమితం కాలం విసఙ్కేతం అకత్వా, ద్వారవిసఙ్కేతం పన మగ్గవిసఙ్కేతం వా కత్వాపి భిక్ఖునియా సద్ధిం గచ్ఛన్తస్స యావ ఆసన్నస్సాపి అఞ్ఞస్స గామస్స ‘‘అయం ఇమస్స ఉపచారో’’తి మనుస్సేహి ఠపితం ఉపచారం న ఓక్కమతి, తావ అనాపత్తి. తం ఓక్కమన్తస్స పన పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియపాదే పాచిత్తియం, ఇతి గామూపచారోక్కమనగణనాయ పాచిత్తియాని. అద్ధయోజనాతిక్కమే పన గామే అసతి అద్ధయోజనగణనాయ పాచిత్తియం.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ఏకద్ధానమగ్గప్పటిపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అసంవిదహితే సంవిదహితసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా, యో చ భిక్ఖునియా అసంవిదహన్తియా కేవలం అత్తనావ సంవిదహతి, తస్స దుక్కటం. సమయే సంవిదహిత్వాపి గచ్ఛన్తస్స, అత్తనా అసంవిదహన్తస్స, విసఙ్కేతేన వా, ఆపదాసు గచ్ఛన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ద్విన్నమ్పి సంవిదహిత్వా మగ్గప్పటిపత్తి, అవిసఙ్కేతతా, సమయాభావో, అనాపదా, గామన్తరోక్కమనం వా అద్ధయోజనాతిక్కమో వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. ఏకతోఉపసమ్పన్నాదీహి పన సద్ధిం మాతుగామసిక్ఖాపదేన ఆపత్తి, అద్ధానసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అట్ఠమే సంవిధాయాతి కీళాపురేక్ఖారో సంవిదహిత్వా, అభిరుహనకాలే సఙ్కేతం కత్వాతి అత్థో. ఉద్ధంగామినిన్తి కీళావసేన ఉద్ధం నదియా పటిసోతం గచ్ఛన్తిం. అధోగామినిన్తి తథేవ అధో అనుసోతం గచ్ఛన్తిం. యం పన తిత్థప్పటిపాదనత్థం ఉద్ధం వా అధో వా హరన్తి, ఏత్థ అనాపత్తి. అఞ్ఞత్ర తిరియం తరణాయాతి ఉపయోగత్థే నిస్సక్కవచనం, యా తిరియం తరణా, తం ఠపేత్వాతి అత్థో. పాచిత్తియన్తి సగామకతీరపస్సేన గమనకాలే గామన్తరగణనాయ, అగామకతీరపస్సేన వా యోజనవిత్థతాయ నదియా మజ్ఝేన వా గమనకాలే అద్ధయోజనగణనాయ పాచిత్తియం, సముద్దే పన యథాసుఖం గన్తుం వట్టతి.
సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ నావాభిరుహనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర తిరియం తరణాయా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, సేసం అనన్తరసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.
నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా
నవమే భిక్ఖునిపరిపాచితన్తి భిక్ఖునియా పరిపాచితం, నేవ తస్స నాత్తనో ఞాతకప్పవారితానం గిహీనం సన్తికే భిక్ఖుస్స గుణం పకాసేత్వా ‘‘దేథ అయ్యస్స, కరోథ అయ్యస్సా’’తి ఏవం నిప్ఫాదితం లద్ధబ్బం కతన్తి అత్థో. పుబ్బే గిహిసమారమ్భాతి ఏత్థ సమారమ్భోతి సమారద్ధం, పటియాదితస్సేతం నామం. గిహీనం సమారమ్భో గిహిసమారమ్భో, భిక్ఖునియా పరిపాచనతో పుబ్బే పఠమతరంయేవ యం భిక్ఖూనం అత్థాయ గిహీనం పటియాదితభత్తం, ఞాతకప్పవారితానం వా సన్తకం, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం జానం భుఞ్జన్తస్స పాచిత్తియన్తి అత్థో. తఞ్చ ఖో అజ్ఝోహరణగణనాయ, పటిగ్గహణే పనస్స దుక్కటం.
రాజగహే దేవదత్తం ఆరబ్భ భిక్ఖునిపరిపాచితపిణ్డపాతభుఞ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర పుబ్బే గిహిసమారమ్భా’’తి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తి, అసాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ పరిపాచితం భుఞ్జన్తస్స, అపరిపాచితే పరిపాచితసఞ్ఞినో, ఉభయత్థ వేమతికస్స చ దుక్కటం. ఉభయత్థ అపరిపాచితసఞ్ఞినో, గిహిసమారమ్భే, సిక్ఖమానసామణేరాదీహి పరిపాచితే, పఞ్చ భోజనాని ఠపేత్వా అవసేసే, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. భిక్ఖునియా పరిపాచితతా, పరిపాచితభావజాననం, గిహిసమారమ్భాభావో, ఓదనాదీనం అఞ్ఞతరతా, తస్స అజ్ఝోహరణన్తి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసఅసాని, ఇదం పన పణ్ణత్తివజ్జం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా
దసమే సబ్బోపి కథామగ్గో దుతియఅనియతే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. ఇదఞ్హి సిక్ఖాపదం దుతియఅనియతేన చ ఉపరి ఉపనన్దస్స చతుత్థసిక్ఖాపదేన చ ఏకపరిచ్ఛేదం, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన విసుం పఞ్ఞత్తన్తి.
రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
ఓవాదవగ్గో తతియో.