౯. మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే మహల్లకన్తి సస్సామికం. విహారన్తి ఉల్లిత్తావల్లిత్తం. యావ ద్వారకోసాతిఏత్థ ద్వారకోసో నామ ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన పిట్ఠసఙ్ఘాటస్స సామన్తా అడ్ఢతేయ్యహత్థో పదేసో. అగ్గళట్ఠపనాయాతి సకవాటకస్స ద్వారబన్ధస్స నిచ్చలభావత్థాయ. కవాటఞ్హి లహుపరివత్తకం వివరణకాలే భిత్తిం ఆహనతి, పిదహనకాలే ద్వారబన్ధం. తేన ఆహనేన భిత్తి కమ్పతి, తతో మత్తికా చలతి, చలిత్వా సిథిలా వా హోతి పతతి వా, తేనాహ భగవా ‘‘యావ ద్వారకోసా అగ్గళట్ఠపనాయా’’తి. తత్థ కిఞ్చాపి ‘‘ఇదం నామ కత్తబ్బ’’న్తి నేవ మాతికాయం, న పదభాజనే వుత్తం, అట్ఠుప్పత్తియం పన ‘‘పునప్పునం ఛాదాపేసి, పునప్పునం లేపాపేసీ’’తి (పాచి. ౧౩౪) అధికారతో యావ ద్వారకోసా అగ్గళట్ఠపనాయ పునప్పునం లిమ్పితబ్బో వా లేపాపేతబ్బో వాతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. ఆలోకసన్ధిపరికమ్మాయాతిఏత్థ ఆలోకసన్ధీతి వాతపానకవాటకా వుచ్చన్తి. తే వివరణకాలే విదత్థిమత్తమ్పి అతిరేకమ్పి భిత్తిప్పదేసం పహరన్తి, ఉపచారో పనేత్థ సబ్బదిసాసు లబ్భతి, తస్మా సబ్బదిసాసు కవాటవిత్థారప్పమాణో ఓకాసో ఆలోకసన్ధిపరికమ్మత్థాయ లిమ్పితబ్బో వా లేపాపేతబ్బో వాతి అయమేత్థ అధిప్పాయో.

ఏవం లేపకమ్మే యం కత్తబ్బం, తం దస్సేత్వా ఇదాని ఛదనే కత్తబ్బం దస్సేతుం ద్వత్తిచ్ఛదనస్సాతిఆదిమాహ. తత్థ ద్వత్తిచ్ఛదనస్స పరియాయన్తి ఛదనస్స ద్వత్తిపరియాయం, పరియాయం వుచ్చతి పరిక్ఖేపో, పరిక్ఖేపద్వయం వా పరిక్ఖేపత్తయం వా అధిట్ఠాతబ్బన్తి అత్థో. అప్పహరితే ఠితేనాతి అహరితే ఠితేన. హరితన్తి చేత్థ సత్తధఞ్ఞాదిభేదం పుబ్బణ్ణం, ముగ్గమాసతిలకులత్థఅలాబుకుమ్భణ్డాదిభేదఞ్చ అపరణ్ణం అధిప్పేతం. యం తస్మిం ఖేత్తే వుత్తం న తావ సమ్పజ్జతి, వస్సే పన పతితే సమ్పజ్జిస్సతి, తమ్పి హరితసఙ్ఖమేవ గచ్ఛతి. తస్మా తస్మిం ఠత్వా అధిట్ఠహన్తో దుక్కటం ఆపజ్జతి. అప్పహరితే ఠత్వా అధిట్ఠహన్తస్సాపి అయం పరిచ్ఛేదో, పిట్ఠివంసస్స వా కూటాగారథూపికాయ వా పస్సే నిసిన్నో పురిసో ఛదనముఖవట్టిఅన్తేన ఓలోకేన్తో యస్మిం భూమిభాగే ఠితం భిక్ఖుం పస్సతి, యస్మిఞ్చ ఠితో తం ఉపరి నిసిన్నకం తథేవ ఉల్లోకేన్తో పస్సతి, తస్మిం ఠాతబ్బం, తస్స అన్తో అహరితేపి ఠాతుం న లభతి. తతో చే ఉత్తరీతి మగ్గేన ఛాదియమానే తిణ్ణం మగ్గానం, పరియాయేన ఛాదియమానే తిణ్ణం పరియాయానం ఉపరి ఇట్ఠకసిలాసుధాహి ఛాదియమానే ఇట్ఠకసిలాసుధాపిణ్డగణనాయ, తిణపణ్ణేహి ఛాదియమానే పణ్ణగణనాయ చేవ తిణముట్ఠిగణనాయ చ పాచిత్తియం.

కోసమ్బియం ఛన్నత్థేరం ఆరబ్భ పునప్పునం ఛాదాపనలేపాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఊనద్వత్తిపరియాయే అతిరేకసఞ్ఞినో వేమతికస్స వా దుక్కటం. సేతవణ్ణాదికరణే, ద్వత్తిపరియాయే వా ఊనకద్వత్తిపరియాయే వా, లేణగుహాతిణకుటికాదీసు, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన కారేన్తస్స, వాసాగారం ఠపేత్వా సేసాని అధిట్ఠహన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. మహల్లకవిహారతా, అత్తనో వాసాగారతా, ఉత్తరి అధిట్ఠానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సఞ్చరిత్తే వుత్తనయానేవాతి.

మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.